IV PZP 6/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: SSN T. Szymanek (spr.).Sędziowie SN: E. Berutowicz, Z. Stypułkowska.Protokolant: Z. Zakrzewska.Prokurator Prokuratury Generalnej PRL: K. Dłużniewska.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w sprawie z powództwa Gminnej Spółdzielni "S." w D. przeciwko Henryce S., Halinie Z., Stanisławie S., Stanisławie M. i Wandzie P. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 18 lutego 1981 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w K. postanowieniem z dnia 8 października 1980 r., sygn. akt II C 921/80 do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.Czy art. 291 § 2 k.p. ma zastosowanie do roszczeń wynikłych na skutek wyrządzenia szkody w mieniu powierzonym?powziął następującą uchwałę:udziela odpowiedzi twierdzącej.Uzasadnienie faktycznePrzedstawione przez Sąd Wojewódzki pytanie prawne powstało na tle następującego stanu faktycznego:Powódka domagała się zasądzenia od pozwanych: Henryki S. kwoty 30.363 zł, Haliny Z. kwoty 47.822 zł, Stanisławy S. kwoty 23.531 zł, Stanisławy M. kwoty 4.462 zł i Wandy P. kwoty 2.504 zł z odsetkami i kosztami procesu. W uzasadnieniu pozwu powódka twierdziła, że pozwane w okresie od lipca do października 1976 r. prowadziły samodzielne stoisko w domu handlowym w D., jako osoby materialnie odpowiedzialne. W dniu 10-11 października 1976 r. do sklepu dokonane zostało włamanie. Sprawca tego włamania został ujęty i w toku procesu karnego sąd ustalił, że zabrał on ze sklepu towary o wartości 9.530 zł. Przeprowadzony natomiast w sklepie remanent ujawnił niedobór w kwocie 204.688 zł.Sąd Rejonowy w D. wyrokiem z dnia 13 maja 1980 r. powództwo oddalił, ponieważ dochodzone pozwem roszczenie uległo przedawnieniu (art. 291 § 2 k.p.).Powództwo o wyrównanie niedoboru powódka wniosła do Sądu w dniu 9 października 1979 r., o szkodzie zaś, tudzież o zakończeniu postępowania karnego - twierdzi Sąd Rejonowy - powódka dowiedziała się najpóźniej w dniu 13 marca 1978 r. i biernie oczekiwała na pismo sądu o treści wyroku karnego.W rewizji od powyższego wyroku powódka podnosi zarzut naruszenia prawa materialnego (art. 291 § 2 k.p.) oraz sprzeczność istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego i na tej podstawie wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Przy rozpoznaniu rewizji przez Sąd Wojewódzki powstało zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości (sformułowane bliżej w sentencji uchwały), które sąd ten przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, zważył, co następuje:Pod rządem kodeksu pracy roszczenia obu stron stosunku pracy ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne (art. 291 § 1 k.p.).Jeżeli jednak chodzi o roszczenia zakładu pracy o naprawienie szkody wyrządzonej przez pracownika wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych, to roszczenia takie ulegają przedawnieniu z upływem jednego roku od dnia, w którym zakład pracy powziął wiadomość o wyrządzeniu przez pracownika szkody, nie później jednak niż z upływem 3 lat od jej wyrządzenia (art. 291 § 2 k.p.).Dotyczy to również - wbrew odmiennemu poglądowi Sądu - roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej w mieniu powierzonym pracownikowi z obowiązkiem zwrotu albo do wyliczenia się. Innymi słowy, przepis art. 291 § 2 k.p. ma zastosowanie do roszczeń zakładu pracy o naprawienie szkody wyrządzonej przez pracownika wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych, przewidzianych nie tylko w art. 114 k.p., ale również roszczeń z tytułu niewyliczenia się lub niezwrócenia mienia powierzonego pracownikowi (art. 124 i 125 k.p.).Podstawą pracowniczej odpowiedzialności odszkodowawczej - przewidzianej zarówno w art. 114 k.p. jak i art. 124 k.p. - jest nieumyślnie zawinione naruszenie jego obowiązków, z tym, że inaczej jest rozłożony ciężar udowodnienia winy pracownikowi. Przy odpowiedzialności pracownika z mocy art. 114 k.p. zakład pracy jest obowiązany wykazać mu okoliczności uzasadniające jego odpowiedzialność oraz wysokość powstałej szkody (art. 116 k.p.). Natomiast gdy pracownik odpowiada za szkodę, na podstawie art. 124 k.p., to na nim spoczywa obowiązek wykazania, że szkoda powstała z przyczyn od niego niezależnych, a na zakładzie obowiązek wykazania jedynie wysokości powstałej szkody. Identyczny pogląd wyraził Sąd Najwyższy w uchwale pełnego składu Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 grudnia 1975 r. - V PZP 13/75 OSNCP 2/76, poz. 19.W świetle powyższego zapatrywania nie jest uzasadniony pogląd Sądu Wojewódzkiego, wyrażony w uzasadnieniu postanowienia przedstawiającego Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia powyższe zagadnienie prawne, że podstawą odpowiedzialności pracownika za mienie powierzone z obowiązkiem zwrotu albo do wyliczenia nie jest wina.Przedawnienia rocznego nie stosuje się bowiem w wypadku, gdy pracownik wyrządził szkodę przez zagarnięcie mienia społecznego albo w inny sposób umyślnie. Do przedawnienia roszczenia o naprawienie takiej szkody stosuje się w myśl art. 291 § 3 k.p. przepisy kodeksu cywilnego.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi na przedstawione mu pytanie prawne jak w sentencji uchwały.