III CZP 78/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN J. Pietrzykowski. Sędziowie SN: W. Bryl, F. Wesely (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z wniosku Ewy P. z udziałem Mieczysława P o podział majątku wspólnego, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Warszawie postanowieniem z dnia 23 października 1979 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c."Czy w sprawie o podział majątku wspólnego dopuszczalne jest określenie według cen wolnorynkowych wartości mieszkania nabytego od Skarbu Państwa?"uchwalił:W sprawie o podział majątku wspólnego małżonków wartość wchodzącego w skład tego majątku lokalu mieszkalnego, nabytego od Państwa na podstawie przepisów ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (tekst jedn.: Dz. U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159 ze zm.), określa się w zasadzie według cen rynkowych. Uzasadnienie faktyczneZagadnienie wyłoniło się w sprawie o podział majątku wspólnego małżonków, w skład którego wchodziło mieszkanie własnościowe, nabyte w 1978 r. od Państwa za cenę 47.674 zł, w trybie ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (tekst jedn.: Dz. U. z 1969 r., Nr 22, poz. 159 z późniejszymi zmianami), przy czym nabywcy otrzymali równocześnie użytkowanie wieczyste 0,0123 części działki, na której budynek jest wzniesiony. Wartość rynkową tego mieszkania biegły sądowy wycenił na kwotę 335.000 zł.Wątpliwość powziął Sąd Wojewódzki w związku z tym, że w umowie o sprzedaży lokalu (§ 5), zastrzeżono zgodnie z przepisami powołanej ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. (art. 14 ust. 3 zd. ostatnie), że nabywcom nie wolno zbyć lokalu przed upływem lat pięciu od dnia nabycia, który to termin nie upłynął jeszcze w dniu rozpoznania sprawy przez ten Sąd.Sąd Najwyższy w wytycznych wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w zakresie stosowania przepisów o podziale majątku wspólnego małżonków w wypadku, gdy w skład tego majątku wchodzi spółdzielcze prawo do lokalu (uchwała Pełnego Składu Izby Cywilnej SN z dnia 30.XI.1974 r., III CZP 1/74 - OSNCP 1975, nr 3, poz. 37), wyjaśnił, że wartość spółdzielczego prawa do lokalu takiego jak w spółdzielni budowlano-mieszkaniowej (rozdział VIII wytycznych) określa się według cen rynkowych, uzyskiwanych w uczciwym obrocie. Sytuacja, gdy w skład majątku wspólnego małżonków wchodzi lokal mieszkalny nabyty od Państwa, jest zupełnie zbliżona i dlatego należy do niej stosować rozwiązanie przyjęte w tych wytycznych. W szczególności wspólny jest w obu sytuacjach argument, że chodzi o prawo zbywalne i że zasadą naszego ustawodawstwa jest szacowanie składników majątkowych, należących do kilku osób, przy podziale według wartości rynkowej. Odstąpienie od tej zasady musiałoby opierać się na szczególnej podstawie prawnej, a takiej w obu wypadkach brak. Byłoby sprzeczne z ogólnym poczuciem sprawiedliwości, gdyby jeden z małżonków uzyskiwał składnik majątkowy posiadający wartość rynkową znacznie przewyższającą cenę uzyskania jego przez obu małżonków. Że stałoby się to nie usprawiedliwionym kosztem sfery majątkowej drugiego małżonka, nie trzeba udowadniać.Oczywiście, istnieje różnica w zakresie obrotu lokalem spółdzielczym i lokalem nabytym od Państwa co do formy sprzedaży (przy sprzedaży lokalu spółdzielczego nie obowiązuje forma notarialna), jednakże koszty notarialne, podobnie jak należne od takiej transakcji podatki, są jedynie elementami (jednymi z wielu) wpływającymi na wysokość ceny rynkowej.Również zastrzeżenie, że przez okres pięciu lat lokal nie może być sprzedany, nie może podważać zasady obowiązywania ceny rynkowej. Przemawia za tym bowiem argument, że po upływie oznaczonego czasu małżonek, który uzyskuje mieszkanie i rozliczyłby się z drugim według ceny nabycia, nagle po upływie praktycznie b. krótkiego czasu uzyskałby nie usprawiedliwione niczym wzbogacenie.Niezależnie od tego należy zwrócić uwagę na treść ustępu 4 art. 14 powołanej ustawy z dnia 14 lipca 1961 r., wedle której prezydium właściwej rady narodowej może w uzasadnionych wypadkach zezwalać na zbycie nabytego prawa (do lokalu) przed upływem pięcioletniego okresu.Natomiast należy także mieć na względzie, że wspomniane wyżej wytyczne Sądu Najwyższego przewidziały w uzasadnionych sytuacją osobistą, rodzinną lub majątkową, a także w innych przypadkach obniżenie spłaty (art. 5 k.c.).Wskazania te mutatis mutandis w pełni zachowują walor i do spłat za mieszkania nabyte od Państwa. Chodzi tutaj głównie o sytuację, gdy małżonek, który otrzymuje mieszkanie, nie może go sprzedać, bo w nim musi zamieszkiwać wraz z dziećmi, i jego sytuacja majątkowa nie pozwala na spłatę w pełnej wysokości. Stąd zastrzeżenie, zawarte w uchwale, że cenę rynkową przyjmuje się w zasadzie, a nie w każdym przypadku.Dlatego z mocy art. 391 k.p.c. orzeczono jak w sentencji.