II CR 569/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN J. Niejadlik (sprawozdawca). Sędziowie SN: R. Czarnecki, S. Rudnicki.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym sprawy z wniosku Wandy L. przeciwko Skarbowi Państwa - Prokuraturze Rejonowej w L. i Urzędowi Miejskiemu w L. o zniesienie współwłasności, na skutek rewizji wnioskodawczyni na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Słupsku z dnia 25 października 1979 r.oddalił rewizję.Uzasadnienie faktyczneW wykonaniu postanowienia Prokuratora Rejonowego o zabezpieczeniu na majątku Kazimierza L. grożących mu kar grzywny i konfiskaty mienia, egzekutor Wydziału Finansowego Urzędu Miejskiego w L. dnia 8.III.1976 r. zajął samochód osobowy m-ki "Wartburg". Wyrokiem z dnia 28.XI.1976 r. Sąd Wojewódzki w Słupsku prawomocnie orzekł w stosunku do Kazimierza L. m. in. dodatkową karę konfiskaty tego samochodu, a w wyroku z dnia 18.I.1978 r. oddalił - jako spóźnione i nie wykazane - powództwo jego żony Wandy L. o obalenie domniemania, że samochód należy do skazanego.Wnioskodawczyni Wanda L. twierdziła, że jeżeli samochód m-ki "Wartburg" był składnikiem dorobku małżeńskiego jej i skazanego, to z chwilą orzeczenia konfiskaty w miejsce skazanego wszedł jako współwłaściciel połowy tego samochodu - Skarb Państwa. Sąd Wojewódzki jednak oddalił złożony przez nią wniosek o zniesienie współwłasności samochodu wyraziwszy pogląd, że skoro domniemanie z art. 134 k.k.w. działa, to nie może ona dowodzić istnienia współwłasności w powołaniu się na przepis art. 1251 k.k.w., odnoszący się do tych tylko składników majątku wspólnego, co do których nie wchodzi w grę to domniemanie. W rewizji zarzucającej naruszenie tegoż art. 1251 k.k.w. wnioskodawczyni wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i o przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Rewizja jest bezzasadna.Uwzględnienie wniosku o zniesienie współwłasności uwarunkowane jest istnieniem współwłasności rzeczy będącej przedmiotem postępowania działowego. W rozpoznawanej sprawie rzeczą mającą ulec podziałowi jest jedynie samochód m-ki "Wartburg", co do którego Sąd Wojewódzki w Słupsku dnia 28.XI.1976 r. - skazując męża wnioskodawczyni na karę pozbawienia wolności - wyraźnie orzekł karę konfiskaty. Pozwala to problem sprowadzić do tego, czy orzeczenie o konfiskacie narusza jeszcze prawa majątkowe wnioskodawczyni, wynikające z łączącej ją ze skazanym wspólności majątkowej małżeńskiej.Rewizja nie kwestionuje poglądu, że przepis art. 1251 k.k.w., regulujący skutki konfiskaty w sferze małżeńskiej wspólności ustawowej, nie wyłącza domniemania ustanowionego w art. 134 k.k.w. (orz. SN z 31.V.1978 r. IV CR 129/78 - OSNCP 1979, z. 5, poz. 102). Domniemanie to zaś może być obalone w drodze powództwa osoby będącej małżonkiem skazanego, jako osoby mu bliskiej, przed udowodnienie, że rzeczy objęte domniemaniem bądź stanowią jej wyłączną własność, bądź - a tak twierdziła wnioskodawczyni - należą do majątku objętego wspólnością ustawową. Obalenie domniemania przez udowodnienie (art. 137 § 2 k.k.w.), że rzecz zajęta lub co do której orzeczono konfiskatę stanowi składnik majątku objętego wspólnością majątkową małżeństwa, a więc "że nie została nabyta przez skazanego ze środków uzyskanych wskutek przestępstwa", powoduje, że rzecz ta stosownie do art. 1251 k.k.w. będzie traktowana jako stanowiąca współwłasność Skarbu Państwa i małżonka osoby skazanej (orz. SN z 7.XII.1978 r. III CRN 246/78 - OSNCP 1979, z. 9, poz. 175). Z tego wynika, że do samochodu m-ki "Wartburg" można by było zastosować dyspozycję tego przepisu dopiero wtedy, gdyby wnioskodawczyni udowodniła, że pojazd ten nie należy do skazanego.Można się zgodzić z poglądem, iż okoliczności, jakie mogłyby stanowić podstawę powództwa o obalenie domniemania (art. 137 k.k.w.), że rzecz, co do której prawomocnie orzeczono karę konfiskaty, należy do skazanego (art. 134 k.k.w.), mogą być przez jego współmałżonka podnoszone także w postępowaniu o zniesienie współwłasności tej rzeczy (art. 1251 k.k.w.), ale tylko w terminie zakreślonym do wniesienia takiego pozwu. Uprawnienie do wniesienia pozwu zostało tu bowiem ograniczone w czasie. Oznacza to, że upływ trzymiesięcznego terminu od dnia, w którym osoba roszcząca sobie prawo do przedmiotu, na którym dokonano zabezpieczenia, dowiedziała się o naruszeniu swego prawa (art. 139 § 1 k.k.w.), jak i oddalenie powództwa o obalenie domniemań ustanowionych w art. 134 k.k.w., powoduje sprekludowanie możności powoływania się przez tę osobę w postępowaniu o zniesienie współwłasności, że rzecz ta, co do której następnie prawomocnie orzeczono karę konfiskaty, stanowi współwłasność Skarbu Państwa i jej jako małżonka osoby skazanej (art. 1251 k.k.w.). Zaaprobować tym samym należy pogląd Sądu Wojewódzkiego, że jeśli z wynikiem dla siebie niekorzystnym wnioskodawczyni wyczerpała tryb obalenia tych domniemań, utraciła możność dowodzenia w postępowaniu poprzedzającym wydanie zaskarżonego postanowienia, że ze względu na dyspozycję tegoż art. 1251 k.k.w. pozostała współwłaścicielką samochodu, stanowiącego przedmiot tego postępowania. Domniemanie to w takiej sytuacji działa w odniesieniu do rzeczy mającej ulec podziałowi, a - jak powiedziano - przepisy art. 1251 k.k.w. odnoszą się do takich tylko składników objętych małżeńską wspólnością majątkową, co do których nie zachodzi przewidziane w art. 134 k.k.w. domniemanie, że należą one do skazanego. Zarzucane naruszenie art. 1251 k.k.w. tym samym nie zachodzi.Jeśli zaś wnioskodawczyni w sposób prawem przewidziany nie udowodniła, że jest współwłaścicielką samochodu m-ki "Wartburg", to nie może skutecznie kwestionować oddalenia wniosku także w powoływaniu się na przepisy art. 210 i nast. k.c. oraz art. 618 i nast. k.p.c. Dlatego jej rewizję oddalono (art. 387 k.p.c.).