II KR 319/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Bratoszewski (sprawozdawca). Sędziowie: C. Łukaszewicz, J. Tobera.Prokurator Prokuratury Generalnej: Z. Buchholtz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 17 marca 1980 r. sprawy Stanisława Ś., oskarżonego z art. 148 § 1 k.k., z powodu rewizji wniesionej przez obrońcę oskarżonego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 29 maja 1979 r.uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Katowicach do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Katowicach wyrokiem z dnia 29 maja 1979 r. uznał oskarżonego Stanisława Ś. za winnego tego, że w dniu 3 kwietnia 1978 r. w Ł., mając w chwili czynu w znacznym stopniu ograniczoną zdolność pokierowania swym postępowaniem, w zamiarze pozbawienia życia Jerzego Ż. ugodził go kilkakrotnie ostrzem noża w klatkę piersiową, powodując u niego rany ciętokłute górnej części klatki piersiowej po stronie lewej z przecięciem tętnicy podobojczykowej lewej i szczytu płuca lewego, a w następstwie tego wykrwawienie, w wyniku czego poniósł on natychmiastową śmierć, tj, popełnienia przestępstwa określonego w art. 148 § 1 k.k. w związku z art. 25 § 2 k.k., i za to - na podstawie tychże przepisów - z zastosowaniem art. 57 § 3 k.k. - skazał na karę 6 lat pozbawienia wolności.Od tego wyroku wnieśli rewizję obrońcy oskarżonego, zarzucając:1) obrazę przepisu prawa materialnego, polegającą na błędnym zastosowaniu kwalifikacji prawnej czynu oskarżonego z art. 148 § 1 k.k., zamiast z art. 148 § 2 k.k.;2) obrazę przepisów prawa procesowego, jakiej dopuścił się sąd, a polegającej na:a) zaniechaniu zawiadomienia obrońcy Jacka J. o terminach rozprawy w dniach 10 maja 1979 r., 25 maja 1979 r. i 29 maja 1979 r., wskutek czego nie mógł on uczestniczyć w rozprawach, mimo iż był współobrońcą z wyboru oskarżonego Stanisława Ś.;b) nieuwzględnieniu wniosku obrońcy oskarżonego Jana K. zgłoszonego na rozprawie w dniu 29 maja 1979 r. o odroczenie rozprawy w celu umożliwienia obrońcy Jackowi J. zapoznania się z aktami dotychczasowego postępowania sądowego i wystąpienia z przemówieniem obrończym po zamknięciu przewodu sądowego wspólnie z drugim obrońcą, co stanowi ograniczenie gwarancji procesowych obrony oskarżonego (...).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Najdalej idący zarzut rewizji (opisany wyżej w pkt 2 lit. a), dotyczący rozpoznania sprawy mimo nieobecności na rozprawie w trzech kolejnych jej terminach jednego z dwu obrońców ustanowionych przez oskarżonego i mimo niezawiadomienia tegoż obrońcy przez sąd o tych terminach, przedstawia się jako zasadny. Wprawdzie w protokole rozprawy głównej z dnia 10 maja 1979 r. odnotowano, jakoby obaj obrońcy oskarżonego stawili się w tym dniu na rozprawę główną, a drugi obrońca oskarżonego Jacek J., o którego nieobecności mowa jest w rewizji, nie stawił się dopiero na rozprawie w dalszych dwóch terminach, to jest w dniach 25 i 29 maja, w których kontynuowanie rozprawy przerwanej nie byłoby żadnym uchybieniem ze strony sądu; zarządzenie o przerwaniu rozprawy bowiem wraz z podaniem nowego terminu zostało stronom oznajmione każdorazowo pod koniec rozprawy ulegającej przerwie (art. 91 § 1 k.p.k.), ale decydujące dla takiego uznania byłoby stwierdzenie, że na rozprawie w pierwszym z tych terminów obrońca Jacek J. istotnie był obecny.Zawarta w protokole rozprawy z tego dnia wzmianka, stwierdzająca obecność tego obrońcy, nie może być jednak uznana za przesądzającą i nie podlegającą sprawdzeniu, skoro prawidłowość tego zapisu zakwestionowano i skoro protokół nie stanowi obecnie - w odróżnieniu od dawniej obowiązującego przepisu, tj. art. 224 k.p.k. z 1932 r. - "wyłącznego dowodu zachowania form postępowania".Sprawdzając więc tę okoliczność, Sąd Najwyższy doszedł do wniosku - mimo odmiennego stanowiska zawartego w postanowieniu Sądu Wojewódzkiego z dnia 28 stycznia 1980 r., odmawiającego sprostowania protokołu rozprawy głównej wydanego po zwrocie akt temuż Sądowi przez Sąd Najwyższy - że wzmianka w protokole rozprawy głównej z dnia 10 maja 1979 r. o obecności na tej rozprawie obrońcy Jacka J. nie odpowiada rzeczywistości. Oprócz wyraźnego w tej mierze oświadczenia zainteresowanego obrońcy, nadesłanego do Sądu Najwyższego w piśmie z dnia 11 marca 1980 r., oraz oświadczenia pierwszego z obrońców - Jana K., przekonanie takie wynika także z oświadczenia oskarżycielki posiłkowej, złożonego przed Sądem Najwyższym. Oświadczenie to ma szczególną wymowę jako pochodzące od strony przeciwnej, a jednocześnie od osoby, dla której udział w rozprawie sądowej stanowi niewątpliwie przeżycie. Jeżeli się jeszcze uwzględni, że również w przedstawionej na rozprawie rewizyjnej książce doręczeń przesyłek sądowych dla Jacka J. z Zespołu Adwokackiego Nr 2 w Katowicach brak wzmianki, by w okresie od dnia 14 kwietnia 1979 r., tj. od daty wydania zarządzenia o wyznaczeniu terminu rozprawy głównej na dzień 10 maja 1979 r., aż do tej ostatnio wymienionej daty zapisano, że jakiekolwiek zawiadomienie w niniejszej sprawie do tego Zespołu wpłynęło, i - co ważniejsze - że w aktach sprawy nie ma w ogóle - z niezrozumiałych zresztą powodów - jakichkolwiek zwrotnych poświadczeń odbioru wezwań i zawiadomień na dzień 10 maja 1979 r., to ogół tych okoliczności musiał doprowadzić do wniosku z jednej strony o braku zawiadomienia obrońcy Jacka J. o terminie rozprawy głównej w dniu 10 maja 1979 r., a w konsekwencji tego i w dniach 25 maja i 29 maja 1979 r., a z drugiej strony - o jego nieobecności na wszystkich tych rozprawach, a nie tylko dwóch ostatnich.Niezawiadomienie przez sąd ustanowionego przez oskarżonego obrońcy oskarżonego, choćby nie był on jedynym obrońcą, i przeprowadzenie rozprawy głównej w czasie jego nieobecności stanowi w każdym wypadku oczywiste i rażące uchybienie, dokonane z obrazą art. 102 § 2 k.p.k. w związku z art. 9 k.p.k., jako naruszające prawo oskarżonego do obrony i mogące mieć wpływ na treść wyroku. W danym jednak wypadku uchybienie to jest jeszcze poważniejsze, gdyż po pierwsze postępowanie toczyło się w pierwszej instancji przed sądem wojewódzkim, w którym udział obrońcy na rozprawie głównej jest obowiązkowy (art. 71 k.p.k.), a po wtóre udział ten był obowiązkowy również dlatego, że istniała uzasadniona wątpliwość co do poczytalności oskarżonego (art. 70 § 2 k.p.k.). Wprawdzie oskarżony miał innego jeszcze obrońcę, który brał udział w rozprawie głównej, ale nie może to zmienić istoty sprawy, każdy z obrońców oskarżonego bowiem ma pełnię praw obrończych i może działać niezależnie od drugiego współobrońcy, a nawet od oskarżonego, którego jest pomocnikiem procesowym, a nie pełnomocnikiem. Dlatego też przyjąć należy, że prowadzenie rozprawy głównej w czasie nieobecności jednego z obrońców oskarżonego, mimo niezawiadomienia go o niej i mimo tego, że udział jego jest obowiązkowy w myśl art. 70 § 2 lub 71 k.p.k., stanowi bezwzględną przyczynę rewizyjną, powodującą konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania zgodnie z art. 388 pkt 6 k.p.k., choćby w rozprawie tej brał udział inny obrońca tegoż oskarżonego.Ewentualne odmienne stanowisko, uzależniające potraktowanie powyższego uchybienia bądź to jako bezwzględnej przyczyny rewizyjnej w rozumieniu art. 388 pkt 6 k.p.k., bądź to uchybienia stanowiącego tylko względną przyczynę rewizyjną w rozumieniu art. 387 pkt 2 k.p.k., od tego, czy na rozprawie brał, czy też nie brał udziału inny jeszcze obrońca oskarżonego, prowadziłoby do zaprzepaszczenia uprawnień oskarżonego, przewidzianych w art. 68 k.p.k., lub do konieczności wdania się w ocenę kwalifikacji czy podziału zadań między obrońcami, co byłoby oczywiście niedopuszczalne. Dlatego też, ograniczając się - zgodnie z treścią art. 385 k.p.k. - do rozpoznania omawianego wyżej uchybienia i uznając, że musi ono - zgodnie z art. 388 pkt 6 k.p.k. - prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania niezależnie od granic rewizji i słuszności dalszych zarzutów, których rozpoznanie jest w tej sytuacji bezprzedmiotowe, Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku.