I K 969/52

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Kapitaniak. Sędziowie: T. Cyprian, S. Rybczyński (sprawozdawca). Prokurator: P. Kernowa.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Krystyny D. i Zbigniewa-Zygmunta R. oskarżonych z art. 286 § 2 k.k., po rozpoznaniu założonej przez oskarżonych rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 5 lipca 1952 r., na podstawie art. 375, 383 pkt 3, art. 388 § 1 k.p.k. uchylił zaskarżony wyrok w stosunku do oskarżonych Krystyny D. i Zbigniewa-Zygmunta R. i sprawę w tym zakresie przekazał temuż Sądowi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Białymstoku wyrokiem z dnia 5 lipca 1952 r. uznał między innymi Krystynę D. i Zbigniewa-Zygmunta R. za winnych tego, że pierwsza jako kierowniczka Rachuby Towarowej składu hurtowego Wojewódzkiego Oddziału Spólnoty Pracy, a drugi jako kierownik sekcji handlowej hurtowej tegoż Oddziału, działając wspólnie w porozumieniu, w zamiarze osiągnięcia dla siebie i pozostałych pracowników Oddziału korzyści majątkowej, fikcyjnie rozchodowawszy różnego rodzaju towarów na ogólną sumę 1.155,985 zł 72 gr uzyskali przekroczenie planu obrotu towarowego, a w konsekwencji tego nienależną premię w wysokości 22.761 zł 48 gr, czym działali na szkodę interesu publicznego, i skazał każde z nich na 2 lata więzienia.Od tego wyroku oskarżeni założyli rewizje, w których zarzucają obrazę art. 79 § 2, 216, 325, 335 k.p.k. polegające na tym, że:1)sąd orzekający nie uwzględnił wniosków obrony o odroczenie rozprawy pomimo nie zawinionej przez obronę niemożności przygotowania się do rozprawy na skutek otrzymania zawiadomień o wyznaczeniu ich obrońcami z urzędu dopiero na 4 dni przed rozprawą,2)sąd odmówił zarządzenia chociażby godzinnej przerwy dla umożliwienia obrońcy z urzędu oskarżonej D. porozumienia się z nią, pozbawiając faktycznie tę ostatnią przysługującego jej prawa obrony, a obrońcy utrudniając wykonanie jego obowiązków obrończych i wreszcie3)sąd nie sporządził w dniu ogłoszenia wyroku uzasadnienia wyroku na piśmie, a do dnia upływu terminu do założenia rewizji nie udostępnił obronie, czy też nie sporządził ani protokołu rozprawy głównej, ani uzasadnionego wyroku.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny:Wytknięte w wywodach rewizji uchybienia widoczne są z akt sprawy i protokołu rozprawy głównej.Zgodnie z ustalonym już od szeregu lat orzecznictwem Sądu Najwyższego (wyrok z dn. 21.XI.1950 r. w sprawie K. 1439/50, wyrok z dn. 28.XI.1951 r. Zb. O. nr 14/52) prawo oskarżonego do obrony jest jednym z podstawowych jego praw, zagwarantowanych przepisem art. 76 k.p.k. Stanowi ono obecnie jedną z konstytucyjnych gwarancji obywatelskich w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. W związku z tym należy stwierdzić, że zadaniem obrońcy jest nie tylko sam udział w rozprawie, ale także przygotowanie jej przez przestudiowanie akt sprawy, porozumienie się z oskarżonym oraz złożenie wniosków dowodowych w zakreślonych kodeksem postępowania karnego terminach.Zbyt późne ustanowienie obrońcy, w szczególności w sprawach zawiłych lub poszlakowych, utrudnia oskarżonemu efektywną obronę, a nieraz może pozbawić go w rzeczywistości tej obrony, sprowadzając ją do czysto formalnej pomocy prawnej.Wprawdzie k.p.k. nie przewiduje terminu, w którym należy wyznaczyć obronę z urzędu, ale ze względu na konieczność zapewnienia takich terminów czynności procesowych, aby one mogły spełnić swoje zadania, w danym przypadku ujawnienie w pełni prawdy materialnej, należy skonstatować, że ustanowienie obrońców w tak krótkim terminie i w tych warunkach oraz postawienie ich w takiej sytuacji, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, nie mogło spełnić swojego ustawowego zadania.Sąd Wojewódzki, odmawiając odroczenia terminu rozprawy i nie zgadzając się nawet na krótką przerwę w rozprawie w celu umożliwienia obrońcy z urzędu porozumienia się z oskarżoną, z którą dotychczas obrońca nie widział się, uniemożliwił tym samym należyte przeprowadzenie obrony oskarżonej, utrudnił wykrycie prawdy materialnej.Stanowisko Sądu Wojewódzkiego tym więcej jest niezrozumiałe, że jak widać z protokołu rozprawy głównej, prokurator przed postępowaniem dowodowym wniósł szereg poprawek do aktu oskarżenia, które wymagały od obrony sprawdzenia cyfrowych danych z materiałów sprawy i zajęcia stanowiska co do tych poprawek.Uchybienia powyższe są tak dalece istotne, że mogły mieć wpływ na treść wyroku i powinny skutkować jego uchylenie niezależnie od innych zarzutów rewizyjnych.Drugim istotnym zarzutem, podniesionym przez obie rewizje, jest naruszenie przepisów art. 335 k.p.k. w brzmieniu noweli z dn. 28.IV.1952 r. (Dz. U. R. P. Nr 25, poz. 170).Oskarżeni w terminie przeznaczonym do wniesienia wywodu rewizji, nie mieli do swojej dyspozycji ani protokołu rozprawy głównej, ani uzasadnionego wyroku.W konsekwencji tego stanu rzeczy nie mogli wnieść wywodów rewizji, odpowiadających warunkom przewidzianym w art. 371 k.p.k., a Sąd Najwyższy został pozbawiony możności przeprowadzenia kontroli rewizyjnej w oparciu o ten przysługujący stronom środek odwoławczy.Taki tryb postępowania jest nie tylko sprzeczny z wymienionymi wyżej przepisami k.p.k., ale wręcz niedopuszczalny.Narusza on bowiem w sposób istotny uprawnienia stron, a poza tym odwraca kolejność czynności procesowych umożliwiając w podobnych przypadkach sądowi orzekającemu sporządzenie protokołu rozprawy i uzasadnienia wyroku pod kątem widzenia znanych mu już zarzutów rewizyjnych.Z tych założeń wychodząc, Sąd Najwyższy i ten zarzut rewizyjny uznał za tak dalece istotny, że powinien on pociągnąć za sobą uchylenie zaskarżonego wyroku.