III PZP 3/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN J. Wasilewski (sprawozdawca). Sędziowie SN: A. Grymaszewski, Z. Zaziemski.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, S. Trautsolta, w sprawie z wniosku Władysławy P. przeciwko Wojewódzkiej Spółdzielni Spożywców "Społem" Oddział L.S.S. w L. o odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie postanowieniem z dnia 12 grudnia 1979 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych"Czy pracownik zatrudniony przez agenta rozliczającego się z zakładem pracy w formie ryczałtu jest pracownikiem uspołecznionego zakładu pracy w rozumieniu art. 31 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 20, poz. 105)?"uchwalił:Osoba zatrudniona przez agenta prowadzącego placówkę gastronomiczną przy zastosowaniu zryczałtowanej formy rozliczenia jest pracownikiem tego agenta. Uzasadnienie faktyczneMąż wnioskodawczyni był zatrudniony przez agenta prowadzącego zakład gastronomiczny na podstawie umowy na warunkach zlecenia z dnia 31.XII.1977 r. zawartej ze "Społem" Wojewódzką Spółdzielnią Spożywców w L.Agentowi powierzono prowadzenie zakładu przy zastosowaniu zryczałtowanej formy rozliczenia. Według § 4 pkt 3 umowy agent był uprawniony do zatrudnienia pracowników i "obciążały go" skutki wynikające z zawartych przez niego umów o pracę.Mąż wnioskodawczyni uległ śmiertelnemu wypadkowi w czasie pracy w zakładzie prowadzonym przez agenta.Przedstawione do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu pytanie prawne ma na celu wyjaśnienie, czy uprawnionym przysługuje jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy od uspołecznionego zakładu pracy (Spółdzielni "Społem"), czy też od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 31 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych - Dz. U. Nr 20, poz. 195).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Treść umowy zawartej między Spółdzielnią i agentem bezpośrednio wskazuje na to, że agent jest pracodawcą osób zatrudnionych przez niego w prowadzonym zakładzie gastronomicznym. Treść pkt 21 części "B" załącznika do zarządzenia nr 49 Ministra Handlu Wewnętrznego i Usług z dnia 29 listopada 1977 r. w sprawie prowadzenia punktów sprzedaży detalicznej i placówek gastronomicznych na podstawie umowy na warunkach zlecenia (Dz. Urz. MHWiU z 1978 r. Nr 1, poz. 1), obowiązującego od 1 stycznia 1978 r. ma następujące brzmienie: "Agent jest pracodawcą osób przez niego zatrudnionych i z tego tytułu ponosi obciążenie z tym związane".Ze względu jednak na to, że umowa o prowadzenie zakładu gastronomicznego została zawarta w przeddzień wejścia w życie powołanego zarządzenia, należało rozważyć przytoczony na wstępie stan faktyczny na podstawie zarządzenia nr 38 Ministra Handlu Wewnętrznego z dnia 21 maja 1970 r. w sprawie prowadzenia zakładów gastronomicznych na podstawie umowy agencyjnej lub na podstawie umowy na warunkach zlecenia (Dz. Urz. MHW Nr 10, poz. 29). Według § 6 tego zarządzenia ocena, kto jest podmiotem zatrudniającym osobę pracującą u agenta, była zależna od formy rozliczania agenta z przedsiębiorstwem. Jeśli agent prowadził powierzony mu zakład przy zastosowaniu formy prowizyjnej, to osoby pracujące w tym zakładzie były pracownikami przedsiębiorstwa, przyjmowanymi do pracy i zwalnianymi z pracy przez przedsiębiorstwo (pkt 2 § 6). Natomiast przy formie zryczałtowanej pracowników najemnych angażował agent. To rozróżnienie, w zależności od formy rozliczenia agenta, jednocześnie wskazuje na to, że jeżeli agent był rozliczany z przedsiębiorstwem w formie zryczałtowanej, to on jako angażujący pracowników był ich pracodawcą.Nie tylko zatem treść umowy między agentem a Spółdzielnią, ale i obowiązujące w tym przedmiocie przepisy uzasadniały udzielenie odpowiedzi zawartej w sentencji uchwały.