IV CR 43/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN F. Wesely. Sędziowie SN: K. Olejniczak, T. Miłkowski (sprawozdawca). SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Beaty P. przeciwko Skarbowi Państwa (Urząd Miejski - Skarbowy Urząd Komorniczy w K.) o zwolnienie spod zajęcia, na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 30 czerwca 1977 r. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Katowicach do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania rewizyjnego. Uzasadnienie faktyczneMałoletnia powódka, działająca przez opiekunkę Mieczysławę K., wniosła o zwolnienie od zajęcia biżuterii, szczegółowo opisanej w pozwie, w wartości 150.000 zł. Uzasadniając powództwo powódka twierdziła, że biżuteria ta została zajęta przez Skarbowy Urząd Komorniczy w K. na zabezpieczenie kary konfiskaty mienia grożącej rodzicom powódki Helenie i Edwardowi P. Wymienione w pozwie kosztowności stanowią własność powódki, która otrzymała je jako prezenty. Działający w imieniu pozwanego Skarbu Państwa Urząd Miejski w Katowicach oraz Prokurator Wojewódzki wnieśli o oddalenie powództwa zarzucając, że powództwo jest spóźnione, gdyż zostało wniesione po upływie terminów przewidzianych w art. 139 k.k.w.Sąd Wojewódzki oddalił powództwo ustalając, że postanowieniem Prokuratora Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 6.II.1974 r. zabezpieczono mienie rodziców powódki, którym groziły kary grzywny i przepadku mienia. Wykonując to postanowienie, zajęto, między innymi, ruchomości rodziców powódki. Wyrokiem z dnia 14.XI.1975 r., który uprawomocnił się w dniu 7.V.1976 r., orzeczono wobec rodziców powódki, obok kar pozbawienia wolności, także karę konfiskaty mienia w całości. Mieczysława K. została ustanowiona opiekunką powódki w dniu 11.III.1975 r. Sąd Wojewódzki oddalił powództwo jako wniesione z przekroczeniem terminów zawartych w art. 139 k.k.w. Zdaniem Sądu, termin ustanowiony do wniesienia powództwa rozpoczął swój bieg dla rodziców powódki od daty zajęcia ruchomości, a dla opiekunki - od daty jej powołania przez Sąd. Opiekunka powódki wiedziała o zajęciu ruchomości, gdyż w 1975 r. wniosła do organów finansowych o wyłączenie od zajęcia pralki, pianina i organów dziecięcych zajętych u rodziców powódki. Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję powódki, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:W myśl art. 139 § 1 k.k.w. powództwo o zwolnienie przedmiotu od egzekucji lub zabezpieczenia kar majątkowych można wnieść w ciągu trzech miesięcy od dnia, w którym osoba roszcząca prawo do przedmiotu, do którego skierowano egzekucję lub na którym dokonano zabezpieczenia, dowiedziała się o naruszeniu swego prawa. Przepis § 3 tego artykułu przewiduje wyjątkowo przywrócenie tego terminu, jeżeli jego niezachowanie jest uzasadnione szczególnymi okolicznościami, a opóźnienie nie przekracza trzech miesięcy. W niniejszej sprawie zachodzi pytanie, czy wymienione terminy należy obliczać biorąc pod uwagę ewentualną możliwość wystąpienia z powództwem przez rodziców powódki przed ustanowieniem opiekuna, czy też w stosunku do opiekuna powódki, a ponadto, w jakiej dacie nastąpiło dowiedzenie się o naruszeniu ewentualnych praw powódki. Według art. 98 § 2 k.r.o. żadne z rodziców nie może reprezentować dziecka przy czynnościach prawnych między dzieckiem a rodzicami, a w myśl § 3 tego artykułu przepis powyższy stosuje się odpowiednio w postępowaniu przed sądem lub innym organem państwowym. Cytowane przepisy mają na celu zapobieżenie kolizji interesów, jakie mogłyby zachodzić między dzieckiem a reprezentującymi je rodzicami. W niniejszej sprawie możliwość takiej kolizji zachodzi, gdyż powództwo zmierza do ustalenia, że powódce przysługuje własność w stosunku do przedmiotów, które zajęto, traktując je jako mienie stanowiące własność jej rodziców. Rodzice osoby małoletniej nie mogą jej reprezentować przed sądem w sprawie o zwolnienie od zajęcia przedmiotów, zajętych w wyniku postępowania karnego jako mienie tych rodziców, gdy powództwo opiera się na twierdzeniu, że własność tych przedmiotów przysługuje nie rodzicom, lecz zastępowanej przez nich osobie małoletniej. Termin do wniesienia niniejszego powództwa nie może być więc liczony od daty zajęcia ruchomości czy też od daty doręczenia rodzicom powódki protokołu zajęcia ruchomości. Istotnym będzie natomiast ustalenie, kiedy o zajęciu spornym ruchomości dowiedziała się opiekunka powódki Mieczysława K. Powódka w rewizji słusznie zarzuca niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla ustalenia tego faktu. Słuszny jest zarzut nierozważenia w tym zakresie zeznań Mieczysławy K. Data ustanowienia Mieczysławy K. opiekunką powódki ma znaczenie o tyle, że bieg terminu do wniesienia powództwa nie mógł rozpocząć się przed ustanowieniem opiekuna. W myśl art. 122 § 2 k.c. termin przedawnienia krótszy niż dwa lata liczy się od dnia ustanowienia przedstawiciela ustawowego dla osoby, która nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych. Przytoczony wyżej art. 139 k.k.w. zawiera szczególne uregulowanie terminów do występowania z powództwami tam wymienionymi, w tym również z powództwem o zwolnienie przedmiotów od egzekucji lub zabezpieczenia. (Przepisy o terminach zawarte w art. 122 § 2 k.c. zostały sformułowane jako terminy zawite).Należy jednak mieć na uwadze, że przewidziane w art. 139 k.k.w. powództwa dotyczą roszczeń majątkowych, o jakich mówi art. 117 § 1 k.c. W powództwach tych chodzi o roszczenia cywilnoprawne, które jedynie ze względu na wymogi procedury karnej zostały poddane rygorom ograniczającym możność ich dochodzenia w stosunkowo krótkim czasie. Nie oznacza to jednak, aby do tego rodzaju terminów włączona była możliwość stosowania w drodze analogii tych przepisów kodeksu cywilnego o przedawnieniu, które zabezpieczają prawa osób nie mogących należycie bronić swych praw z uwagi na brak zdolności do czynności prawnych oraz osoby uprawnionej do reprezentacji. Takim przepisem jest właśnie art. 122 k.c. i ma on zastosowanie również do terminów przewidzianych w art. 139 k.k.w. Podlegać więc będzie wyjaśnieniu okoliczność, czy Mieczysława K., która, jak wynikałoby z okoliczności sprawy, miała sprawować faktyczną opiekę nad powódką już przed ustanowieniem jej opiekunem przez Sąd, dowiedziała się o zajęciu ruchomości powódki jeszcze przed ustanowieniem opieki. Jeżeli powzięła rzeczywiście taką wiadomość w tym wcześniejszym okresie, należałoby liczyć termin z art. 139 k.k.w. do wniesienia powództwa od daty ustanowienia jej opiekunem. Jeżeli natomiast dowiedziała się o tym fakcie po ustanowieniu jej opiekunem, termin do wniesienia powództwa należy liczyć od daty powzięcia tej wiadomości. Przytoczone przez Sąd Wojewódzki okoliczności o staraniach Mieczysławy K. o zwolnienie od zajęcia lub wykup pralki, pianina i organów dziecięcych nie są dostateczną podstawą do wyciągnięcia wniosku o wiadomości opiekunki co do zajęcia przedmiotów opisanych w pozwie. Należy bowiem wziąć pod uwagę, że biżuteria była objęta innym protokołem zajęcia oraz zabrana z pomieszczeń rodziców powódki już w początkowym stadium postępowania karnego. Nie jest więc wyjaśnione, kiedy opiekunka powódki dowiedziała się zarówno o fakcie zajęcia kosztowności, jak i o fakcie, że stanowiły one własność powódki. Doręczenie opiekunce powódki protokołu zajęcia kosztowności nie stanowi niezbędnego warunku dowiedzenia się o fakcie naruszenia praw powódki. Warunek ten musi być spełniony, gdy następuje zajęcie mienia nie znajdującego się we władaniu osoby podejrzanej o przestępstwo. W omawianym przypadku wystarczającym będzie powzięcie wiadomości przez opiekunkę powódki o naruszeniu praw małoletniej również w inny sposób. Wobec konieczności wyjaśnienia omówionych okoliczności Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok, przekazując sprawę Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania (art.388 § 1 k.p.c).