V UZP 1/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Rejman. Sędziowie SN: E. Berutowicz (sprawozdawca), W. Dębicka, A. Filcek (współsprawozdawca), S. Perestaj, A. Szczurzewski, T. Szymanek.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, W. Grocholi, w sprawie z wniosku Leopolda M. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w W., o rentę inwalidy wojennego po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 24 marca 1978 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez skład trzech sędziów Sądu Najwyższego postanowieniem z dnia 18 stycznia 1978 r.:"Czy przepis § 10 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych oraz Ministra do Spraw Kombatantów z dnia 18 grudnia 1875 r. w sprawie trybu ustalania uprawnień do świadczeń przysługujących kombatantom i więźniom obozów koncentracyjnych (Dz. U. Nr 46, poz. 255) ma zastosowanie do wszystkich osób uważanych za kombatantów w rozumieniu przepisu art. 1 ustawy z dnia 23 października 1975 r. o dalszym zwiększeniu świadczeń dla kombatantów i więźniów obozów koncentracyjnych (Dz. U. Nr 34 poz. 186), czy dotyczy tylko osób, którym świadczenia przewidziane w tej ustawie przyznane zostały po raz pierwszy, w szczególności zaś osób wymienionych w art. 4 ust. 2?"i po zapoznaniu się z poglądem Centralnej Rady Związków Zawodowych uchwalił i postanowił wpisać do księgi zasad prawnych następującą zasadę prawną:Przepis § 10 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych oraz Ministra do Spraw Kombatantów z dnia 18 grudnia 1975 r. w sprawie trybu ustalania uprawnień do świadczeń przysługujących kombatantom i więźniom obozów koncentracyjnych (Dz.U. Nr 46, poz. 255) ma zastosowanie tylko do tych osób, które nabyły uprawnienia do świadczeń przewidzianych dla inwalidów wojennych dopiero na podstawie ustawy z dnia 23 października 1975 r. o dalszym zwiększeniu świadczeń dla kombatantów i więźniów obozów koncentracyjnych (Dz.U. Nr 34, poz. 186). Uzasadnienie faktycznePrzepis art. 4 ustawy z dnia 23 października 1975 r. o dalszym zwiększeniu świadczeń dla kombatantów i więźniów obozów koncentracyjnych (Dz. U. Nr 34, poz. 186), zwanej dalej "ustawą kombatancką", składa się z dwóch ustępów. Ustęp 1 art. 4 stanowiący, że kombatantom będącym inwalidami wojennymi oraz pozostałym po nich członkom rodzin przysługują świadczenia pieniężne i inne uprawnienia przewidziane w przepisach o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin, ma wyłącznie charakter deklaratoryjny. Stwierdza on jedynie stan prawny istniejący w chwili wejścia w życie ustawy kombatanckiej, według którego, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (Dz. U. Nr 21, poz. 117), przewidziane w nich świadczenia pieniężne i inne uprawnienia przysługiwały nie wszystkim kombatantom. Przysługiwały bowiem tylko tym, którzy byli inwalidami wojennymi w rozumieniu art. 6 i 7 ustawy z dnia 29 maja 1974 r., w tym także byłym więźniom obozów koncentracyjnych i więzień hitlerowskich, jeżeli zostali zaliczeni do jednej z grup inwalidów w związku z pobytem w obozie albo więzieniu za udział w ruchu podziemnym lub partyzanckim. Przewidziane w tych przepisach świadczenia rentowe przyznawane były na podstawie art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6 z późn. zmianami) w związku z art. 65 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin od dnia powstania prawa do świadczeń, jednakże za okres nie dłuższy niż 3 miesiące wstecz od dnia zgłoszenia wniosku przez uprawnionego.Źródłem praw podmiotowych jest tylko ustęp 2 art. 4 ustawy kombatanckiej stanowiący, że świadczenia pieniężne i inne uprawnienia przewidziane dla inwalidów wojennych przysługują również - w zakresie i na zasadach ustalonych przepisami, o których mowa w ust. 1 - więźniom obozów koncentracyjnych, jeżeli zostali zaliczeni do jednej z grup inwalidów wskutek inwalidztwa pozostającego w związku z pobytem w obozie.Przepis ten rozszerza krąg osób objętych świadczeniami i innymi uprawnieniami przewidzianymi w przepisach o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych na kombatantów - więźniów obozów koncentracyjnych (w tym także więzień hitlerowskich), których inwalidztwo pozostaje w związku z pobytem w obozie (więzieniu), chociaż powodem umieszczenia w obozie (więzieniu) nie był udział w ruchu podziemnym lub partyzanckim. Tych też tylko osób dotyczy § 10 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych oraz Ministra do Spraw Kombatantów z dnia 18 grudnia 1975 r. w sprawie trybu ustalania uprawnień do świadczeń przysługujących kombatantom i więźniom obozów koncentracyjnych (Dz. U. Nr 46, poz. 255), przewidujący możliwość wypłaty świadczeń na podstawie wniosków zgłoszonych do dnia 31 grudnia 1976 r., za okres wsteczny, poczynając od dnia 1 stycznia 1976 r., a więc za dłuższy okres niż wynikający z art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. Paragraf 10 rozporządzenia bowiem dotyczy - jak wynika z jego § 4 oraz z art. 11 ustawy kombatanckiej, na podstawie którego wydane zostało to rozporządzenie - świadczeń określonych ustawą kombatancką, a więc świadczeń, których źródłem są jej przepisy, a nie przepisy już uprzednio obowiązujące. Jako przepis szczególny nie podlega on wykładni rozszerzającej na kombatantów objętych art. 4 ust. 1 ustawy kombatanckiej, którzy już przed wejściem w życie przepisów tej ustawy mogli dochodzić należnych im świadczeń na podstawie przepisów o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin. Rozszerzenie w jednym tylko roku płatności świadczeń za okres sięgający maksymalnie całego roku 1976 dla kombatantów określonych w art. 4 ust. 2 ustawy kombatanckiej podyktowane było niewątpliwie okolicznością, że procedura wydawania przez Związek Bojowników o Wolność i Demokrację zaświadczeń o kombatanctwie, którymi kombatanci obowiązani są udokumentować swoje wnioski, wymagała odpowiedniego czasu.Powyższe względy uzasadniają udzielenie odpowiedzi na przedstawione zagadnienie sformułowanej w sentencji uchwały.