III PZP 2/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Knap. Sędziowie SN: W. Dębicka, J. Wasilewski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, J. Downarowicz, w sprawie z wniosku Jana G. przeciwko Hucie Aluminium w S. o jednorazowe odszkodowanie po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 18 maja 1979 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie postanowieniem z dnia 17 stycznia 1979 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy pracownikowi (renciście), który otrzymał już jednorazowe odszkodowanie z tytułu choroby zawodowej, przysługuje drugie jednorazowe odszkodowanie z tytułu innej choroby zawodowej, której nabawił się, pracując w tym samym zakładzie pracy i na tym samym stanowisku?"powziął następującą uchwałę:Uszczerbek na zdrowiu powstały w jednym czasowo zatrudnieniu uzasadnia wypłatę tylko jednego jednorazowego odszkodowania również wtedy, gdy jest następstwem dwu różnych chorób zawodowych. Uzasadnienie faktyczneZ ustalonego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych stanu faktycznego wynika, że wnioskodawca był zatrudniony jako ślusarz w tym samym zakładzie pracy do 31 stycznia 1973 r. W październiku 1972 r. zaliczony został do II grupy inwalidów w związku z chorobą zawodową, oznaczoną jako stan po zapaleniu siatkówki oka pochodzenia zawodowego. Z tego tytułu wnioskodawca otrzymał jednorazowe odszkodowanie w kwocie 30.000 zł.Decyzją z dnia 12 października 1976 r. Państwowy Inspektorat Sanitarny stwierdził u wnioskodawcy inną chorobę zawodową - przewlekły nieżyt oskrzeli z niewydolnością wentylacyjną, powstałą w związku z tym samym zatrudnieniem w tym samym zakładzie pracy i uzasadniającą zaliczenie go także do III grupy inwalidów. Wobec tego, że wnioskodawca od 1973 r. już nie pracował, tę chorobę zawodową wywołały czynniki istniejące w tym samym czasie i w tym samych warunkach pracy, które doprowadziły do poprzednio stwierdzonej u wnioskodawcy choroby zawodowej. Wnioskodawca żądał jednorazowego odszkodowania z tytułu później ujawnionej choroby zawodowej.Ze względu na to, że zatrudnienie narażające wnioskodawcę na chorobę zawodową ustało przed wejściem w życie ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 20, poz. 105), z mocy art. 48 ust. 3 tej ustawy w niniejszej sprawie stosuje się przepisy obowiązujące w dniu ustania zatrudnienia.Według obowiązującego w tym czasie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 czerwca 1968 r. w sprawie rozciągnięcia przepisów ustawy o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy na choroby zawodowe (Dz. U. Nr 22, poz. 145) jednorazowe odszkodowanie określone w art. 11 ustawy wypadkowej z tytułu choroby zawodowej przysługiwało pracownikowi wówczas, gdy z tej przyczyny został zaliczony do jednej z grup inwalidów (§ 4). Użycie w tym przepisie zwrotu "choroba zawodowa" w liczbie pojedynczej, identycznie jak w art. 9 ust. 1 ustawy wypadkowej z 1974 r., mogłoby uzasadniać twierdzenie, że z tytułu każdej choroby zawodowej pracownikowi przysługuje odrębne jednorazowe odszkodowanie. Przeciwko takiemu wnioskowi przemawia jednak sposób ustalania inwalidztwa, polegający na uwzględnieniu, że - według poprzednio obowiązujących przepisów - zaliczenie do jednej z grup inwalidów było konieczną przesłanką uprawniającą do jednorazowego odszkodowania. Zaliczenie do grupy inwalidzkiej było zależne od stwierdzenia ograniczonej lub całkowitej niezdolności do pracy, bez względu na rodzaj i liczbę schorzeń (§ 25 i nast. rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 12 sierpnia 1968 r. w sprawie składu komisji lekarskich do spraw inwalidztwa i zatrudnienia, szczegółowych zadań, trybu postępowania i trybu kierowania na badania przez te komisje, zasad orzekania o inwalidztwie oraz sposobu powoływania i zasad wynagradzania członków komisji lekarskich i lekarzy działających w zakresie orzecznictwa inwalidzkiego - Dz. U. Nr 32, poz. 221).Przy założeniu, że każdą chorobę zawodową należy traktować odrębnie, możliwe byłyby takie sytuacje, w których poszczególne schorzenia zawodowe, oceniane niezależnie, nie uzasadniałyby zaliczenia do którejś z grup inwalidów i w związku z tym pracownikowi nie przysługiwałoby jednorazowe odszkodowanie, natomiast łączne uwzględnienie wszystkich chorób zawodowych prowadziłoby do odmiennej oceny inwalidztwa i nabycia przez pracownika prawa do tego świadczenia.Jest oczywiste, że prawidłowe jest rozwiązanie drugie, oznaczające zaistnienie przesłanek do uznania inwalidztwa przy łącznej ocenie skutków w stanie zdrowia pracownika w następstwie wszystkich chorób zawodowych. Pracownik, który w drodze takiego ustalenia zostałby uznany za całkowicie lub częściowo niezdolnego do pracy, byłby inwalidą i miałby prawo do jednorazowego odszkodowania, chociażby skutki każdej z chorób zawodowych oceniane odrębnie nie uzasadniały inwalidztwa. Zatem i w sytuacji odwrotnej, jeżeli nawet każda z chorób zawodowych oddzielnie powoduje inwalidztwo, przy ustalaniu prawa do jednorazowego odszkodowania ocenia się ogólnie stan zdrowia pracownika i kwalifikację do zaliczenia go do stosownej grupy inwalidów, od czego zależy wysokość tego świadczenia.Rozważany problem łatwiej jest wyjaśnić na podstawie art. 9 i 10 obecnie obowiązującej ustawy wypadkowej, wysokość bowiem jednorazowego odszkodowania zależy od ustalonego procentu uszczerbku na zdrowiu. O uszczerbku na zdrowiu orzekają komisje lekarskie na podstawie § 6 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych oraz Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 17 października 1975 r. w sprawie zasad i trybu orzekania o uszczerbku na zdrowiu oraz wypłacania świadczeń z tytułu wypadku przy pracy, w drodze do pracy i z pracy oraz z tytułu chorób zawodowych (Dz. U. Nr 36, poz. 199); przy tym jeżeli wypadek lub choroba zawodowa spowodowały uszkodzenie kilku kończyn albo narządów lub układów, ogólny stopień stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu ustala się przez zsumowanie procentów uszczerbku, ustalonych dla poszczególnych uszkodzeń, z ograniczeniem do 100%.Treść powołanych przepisów należy więc rozumieć w ten sposób, że określone w ustawie świadczenia z tytułu wypadku lub choroby zawodowej są powiązane ze zdarzeniem, które wywołało taki skutek, nie zaś z samymi następstwami, wywołującymi uszczerbek na zdrowiu, ocenionymi w stosunku do każdego uszkodzonego narządu oddzielnie. Jeśli zatem pracownik w następstwie jednego wypadku przy pracy (jedno zdarzenie) doznał uszczerbku na zdrowiu wskutek trwałego uszkodzenia różnych narządów, to przysługuje mu jedno odszkodowanie, zależnie od łącznego procentu uszczerbku na zdrowiu, nie zaś kilka jednorazowych odszkodowań obliczonych według procentu uszczerbku na zdrowiu, ustalonego oddzielnie dla każdego z uszkodzonych narządów.W przypadku choroby zawodowej różnica jest tylko taka, że o ile wypadek przy pracy jest następstwem zdarzenia jednorazowego i krótkotrwałego, o tyle choroba zawodowa jest następstwem dłuższego czasowo działania szkodliwych czynników na organizm pracownika. Jeżeli zatem praca w tych samych warunkach, w tym samym czasie i w tym samym zakładzie pracy doprowadziła do wystąpienia u pracownika różnych chorób zawodowych (według wykazu chorób zawodowych), skutki tych schorzeń w zakresie uszczerbku na zdrowiu - dla określenia wysokości jednorazowego odszkodowania - należy ustalić biorąc pod uwagę łączny wskaźnik procentowy. Takie same założenia wynikały z poprzednio obowiązujących i podanych wyżej przepisów prawa.W rozważanej sprawie nie byłoby - jak się wydaje - problemu objętego pytaniem, gdyby oba schorzenia ujawniono w tym samym czasie. Zgodnie bowiem z obowiązującymi przepisami stwierdzenie choroby zawodowej dwóch organów (według wykazu dwóch chorób zawodowych) spowodowałoby ustalenie grupy inwalidzkiej, na podstawie łącznego uwzględnienia następstw obu schorzeń i w zależności od grupy inwalidzkiej wnioskodawca otrzymałby jedno jednorazowe odszkodowanie. Okoliczność, że choroby te ujawniono w różnym czasie, nie uzasadnia odmiennego potraktowania takiego przypadku, skoro jest niewątpliwe, że oba schorzenia są skutkiem tego samego jednego zdarzenia, tzn. szkodliwego wpływu na zdrowie wnioskodawcy tych samych rodzajowo i czasowo warunków pracy.Dlatego Sąd Najwyższy w uchwale stwierdził, że uszczerbek na zdrowiu powstały w jednym czasowo zatrudnieniu uzasadnia wypłatę tylko jednego odszkodowania, choćby uszczerbek ten był następstwem dwóch chorób zawodowych. Oczywiście, pracownikowi przysługuje w takim przypadku jednorazowe odszkodowanie w wysokości stosownej do łącznego procentu uszczerbku na zdrowiu, według zaś poprzednio obowiązujących przepisów - w zależności od zaliczenia do odpowiedniej grupy inwalidów, po uwzględnieniu następstw obu schorzeń.