I PR 11/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN E. Zieliński.Sędziowie SN: E. Jachczyk, Z. Stypułkowska (spr.).Protokolant: Z. Zakrzewska.Prokurator Prokuratury Generalnej PRL: E. Oborski.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 23 marca 1978 r. sprawy z wniosku Kazimierza S. przeciwko Przedsiębiorstwu Budownictwa Przemysłowego B. w D. o wynagrodzenie za pracę na skutek odwołania wnioskodawcy od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 28 października 1977 r. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach do ponownego rozpatrzenia.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca domagał się od pozwanego zakładu pracy wyrównania wynagrodzenia za okres od 1 stycznia do 31 maja 1977 r. do wysokości średniego wynagrodzenia, pobieranego przez niego przed wprowadzeniem w dniu 1 stycznia 1977 r. nowych warunków płacy. Twierdził, iż nie wypowiedziano mu warunków pracy i płacy, mimo obniżenia wynagrodzenia.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych - przejąwszy, na podstawie art. 263 Kodeksu pracy, sprawę do rozpoznania - oddalił żądanie wnioskodawcy.Sąd ten ustalił bowiem, iż zmiana systemu wynagrodzenia pracowników zatrudnionych w pracowniach projektowych przedsiębiorstw budowlano-montażowych, do kategorii których należy wnioskodawca, nastąpiła na podstawie aktu normatywnego, w postaci zarządzenia nr 55 Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 30 grudnia 1976 r., wydanego z upoważnienia uchwały nr 123 Rady Ministrów z dnia 11 czerwca 1976 r. w sprawie zasad wynagrodzenia pracowników państwowych biur projektowych. Miała więc charakter powszechny dla przedsiębiorstw branżowych i nie wymagała wypowiedzenia przez zakład pracy warunków pracy i płacy, w rozumieniu art. 42 Kodeksu pracy, bez względu na to, czy zmiana taka jest dla pracownika korzystna.Wnioskodawca w odwołaniu wnosi o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie wniosku.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Należy uznać za uzasadniony pogląd przedstawiony w sprawie przez Centralną Radę Związków Zawodowych i podzielony przez Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL (art. 59 k.p.c.), wedle którego wysokość wynagrodzenia należy do treści umowy o pracę (art. 29 § 1 pkt 2 Kodeksu pracy) i jako element stosunku pracy może być zmienione w trybie przewidzianym w art. 42 kodeksu, jeżeli zmiana zasad wynagrodzenia stanowi pogorszenie dotychczasowych warunków pracy i płacy. Zatem wypowiedzenie dotychczasowych warunków pracy i płacy jest wymagane wówczas, gdy warunki te mają ulec istotnym, niekorzystnym dla pracownika zmianom.Zmiana/obniżenie grupy/kategorii zaszeregowania lub szczebla wynagrodzenia związana ze zmianą struktury wynagrodzenia, a także zmianą proporcji poszczególnych składników wynagrodzenia - przy nieobniżeniu dotychczasowych wynagrodzenia netto - nie wymaga w zasadzie wypowiedzenia dotychczasowych warunków pracy. Dotyczy to oczywiście sytuacji, gdy nie ulegają zmianie inne istotne składniki, warunki umowy o pracę. Stosowana bowiem w naszym państwie polityka płacowa zakłada, iż w razie zmiany systemu wynagrodzenia wprowadza się w zasadzie dla danej branży (grupy pracowników) lepsze warunki płacowe, niemniej może się jednak zdarzyć, że generalna podwyżka dla danej branży (grupy pracowników) może prowadzić do pogorszenia warunków płacy w indywidualnych przypadkach. W tych warunkach uprzedniego wypowiedzenia zmieniającego wymaga zmiana na niekorzyść pracownika jego warunków (stałych, jak i zmiennych składników uzgodnionych w umowie o pracę). Dotyczy to również przypadków, gdy zmiana indywidualnych warunków umowy o pracę ma być dokonana w związku z obowiązkiem zakładu pracy realizacji wiążących go dyrektyw organów centralnych (orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 30 kwietnia 1971 r. II PR 163/71; OSNCP z 1971 r. nr 12, poz. 227).Wyłączenie trybu postępowania przewidzianego w art. 42 Kodeksu pracy, w przypadku gdy nowe warunki płacy dla danego pracownika są mniej korzystne, mogłoby nastąpić tylko z mocy wyraźnego przepisu o charakterze ustawowym. Przepisem takim jest art. 241 Kodeksu pracy, wedle którego postanowienia nowego układu zbiorowego pracy zastępują z dniem wejścia w życie odpowiednie warunki umów o pracę wynikające z poprzednio obowiązującego układu zbiorowego.Jest to przepis o charakterze szczególnym i nie może być interpretowany rozszerzająco.Skoro zaś rozstrzygnięcie Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zostało oparte na błędnym założeniu i w związku z tym nie przeprowadzono jakiegokolwiek postępowania dowodowego co do istoty sprawy - należało uchylić zaskarżony wyrok i sprawę przekazać temu Sądowi do ponownego rozpoznania (art. 63 § 1 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 74 § 2 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych).Przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy mieć na uwadze, iż wnioskodawcy nie wypowiedziano warunków pracy i płacy, toteż może mu przysługiwać roszczenie o wyrównanie wynagrodzenia za cały okres świadczenia przez niego pracy po dniu 1 stycznia 1977 r.Roszczenie to przysługuje mu tylko w takim zakresie, w jakim obniżenie wynagrodzenia - uzgodnionego w umowie o pracę - związane jest z wprowadzeniem nowych warunków płacy. Dotyczyć to może w szczególności premii regulaminowych, których wysokość kształtuje się w zależności od takich zmiennych czynników, jak np. wielkość przerobu. Dla ustalenia więc, czy regulacja płac spowodowała obniżenie wynagrodzenia wnioskodawcy, nie wystarczy porównywania wysokości otrzymanej przez niego premii przed i po wprowadzeniu regulacji płac. Niezbędnym jest natomiast wyjaśnienie, w jakiej wysokości otrzymałby premię, w okresie spornym, gdyby nie nastąpiła zmiana warunków płacy w tym zakresie.Z tych względów orzeczono jak w sentencji wyroku.