I PZP 11/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN B. Rejman (sprawozdawca). Sędziowie SN: W. Dębicka, J. Knap.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, Z. Oborskiego, w sprawie z wniosku Marii S. przeciwko Przedsiębiorstwu Robót Inżynieryjnych Budownictwa Przemysłowego w K. o przywrócenie do pracy, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach postanowieniem z dnia 28 lutego 1979 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych."Czy przewidziana w przepisie art. 177 k.p. ochrona rozciąga się na każdy stosunek pracy, a więc i taki, jaki - z naruszeniem przepisów art. 101 k.p. i § 2 zarządzenia nr 81 Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 października 1973 r. w sprawie zatrudnienia pracowników w dodatkowych miejscach pracy oraz warunków zawierania z pracownikami umów zleceń i umów o dzieło - został nawiązany z drugim pracodawcą przez będącą w ciąży kobietę?"po zapoznaniu się z poglądem Centralnej Rady Związków Zawodowychuchwalił:Ochrona przewidziana w przepisie art. 177 § 1 k.p. rozciąga się na każdy stosunek pracy nawiązany przez kobietę będącą w ciąży, również więc na stosunek pracy nawiązany z drugim pracodawcą na czas nie określony.Uzasadnienie faktyczneSformułowane w sentencji zagadnienie prawne wyłoniło się na tle następującego stanu faktycznego.Wnioskodawczyni pracuje w Przedsiębiorstwie Produkcji Kruszywa w K. w pełnym wymiarze czasu na stanowisku referenta ds. informacji prasowych.Po wyrażeniu przez to Przedsiębiorstwo zgody, zaakceptowanej przez Wydział Zatrudnienia i Spraw Socjalnych Urzędu Miejskiego w Kielcach, wnioskodawczyni zawarła z pozwanym Przedsiębiorstwem Robót Inżynieryjnych Budownictwa Przemysłowego w Kielcach umowę o pracę na czas oznaczony i na podstawie tej umowy wykonywała w niepełnym wymiarze zajęć (1/2 etatu) obowiązki inspektora prasowego w okresie od 7.XI.1977 r. do 30.IX.1978 r.Wnioskodawczyni została jednak dopuszczona po dniu 30.IX.1978 r. do dalszej pracy.Analiza źródłowych dokumentów prowadzi - zdaniem Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych - do przekonania, że na skutek faktycznego dopuszczania wnioskodawczyni do pracy po dniu 30.IX.1978 r. nawiązany został przez strony stosunek pracy na czas nie określony.W dniu 25.X.1976 r. pozwane Przedsiębiorstwo zawiadomiło pisemnie Radę Zakładową o zamiarze wypowiedzenia zawartej z wnioskodawczynią na czas nie określony umowy o pracę z powodu braku zgody redakcji "Trybuny Budowlanych" na przedłużenie zatrudnienia. Po upływie terminu przewidzianego w przepisie art. 38 § 2 k.p. pozwane Przedsiębiorstwo wręczyło wnioskodawczyni pismo z dnia 30.X.1978 r. zawierające oświadczenie o wypowiedzeniu umowy o pracę i rozwiązaniu z dniem 18.XI.1978 r. stosunku pracy.Wnioskodawczyni w dacie wręczenia jej tego pisma była w ciąży.Pracownik - według przepisów art. 101 k.p. oraz § 2 i § 8 ust. 1 nie publikowanego zarządzenia nr 81 Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 października 1973 r. w sprawie zatrudnienia pracowników w dodatkowych miejscach pracy - może podjąć dodatkowe zatrudnienie w ramach stosunku pracy w zasadzie za zgodą pracodawcy, który zatrudnia go w pełnym wymiarze, i w porozumieniu z wydziałem zatrudnienia właściwej władzy administracyjnej. Zezwolenie na dodatkową pracę można uzyskać na okres nie przekraczający 12 miesięcy.Umowę o dodatkową pracę, zawartą w sposób sprzeczny z powołanym zarządzeniem, należy rozwiązać w trybie ustalonym przepisami prawa.Rozważenia zatem wymaga, czy zawarta przez strony bez zezwolenia macierzystego zakładu pracy na czas nie oznaczony umowa o dodatkową pracę na 1/2 etatu może być rozwiązana w następstwie wypowiedzenia pracodawcy w sytuacji, gdy pracownica korzysta ze szczególnej ochrony przewidzianej w przepisie art. 177 § 1 k.p.Na tak postawione pytanie należy udzielić odpowiedzi przeczącej. Już gramatyczna wykładnia przepisów art. 177 k.p. wskazuje - jak to trafnie podniesiono w obszernym uzasadnieniu pytania prawnego - że pracownica będąca w ciąży korzysta ze szczególnej ochrony w każdym zakładzie pracy, który ją zatrudnia. Taka też była intencja ustawodawcy i taką funkcję mają do spełnienia przepisy art. 177 k.p. Żadna wykładnia nie może prowadzić do osłabienia szczególnej ochrony stosunku pracy kobiet w okresie ciąży i urlopu macierzyńskiego, jaką ustawodawca Polski Ludowej zagwarantował im w kodeksie pracy. Taki pogląd wypowiedział Sąd Najwyższy na tle wykładni art. 177 k.p. w uzasadnieniu tezy XXI wytycznych orzecznictwa dla okręgowych sądów pracy i ubezpieczeń społecznych z dnia 19.V.1978 r. - V PZP 6/77. Nie ma więc w rozważanej sytuacji decydującego znaczenia ani ta okoliczność, że pracownica pobierająca wynagrodzenie za pracę w macierzystym zakładzie pracy, gdzie jest zatrudniona na pełnym etacie, ma zabezpieczony byt, ani też to, że praca dodatkowa może wywrzeć ujemne skutki zarówno dla jej zdrowia, jak i dla płodu.Nie przemawiają za odmienną wykładnią także i takie argumenty, że dodatkowa praca może nie dać społecznie użytecznych efektów i odbić się niekorzystnie na pracy w macierzystym zakładzie pracy, zwłaszcza gdy nie wyraził on zgody na podjęcie przez pracownicę dodatkowego zatrudnienia.Naruszenie przez pracownika przepisu art. 101 k.p. może w szczególnych przypadkach być ocenione jako ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych i uzasadniać rozwiązanie umowy o pracę z winy pracownika (art. 52 § 1 pkt 1 k.p.) przez macierzysty zakład pracy. Zawarcie jednak przez pracownika z innym zakładem pracy umowy o pracę z naruszeniem tego przepisu nie czyni tego stosunku prawnego nieważnym. Przeciwnie, w takim przypadku w wyniku podjęcia pracy powstanie prawny stosunek pracy ze wszystkimi płynącymi stąd konsekwencjami.Pracownik ma więc prawo do wynagrodzenia, urlopu i innych świadczeń należnych mu ze stosunku pracy. Korzysta też z ochrony stosunku pracy, jaką gwarantują mu przepisy kodeksu pracy. Brak jest więc jakichkolwiek argumentów prawnych, które wyłączyłyby w rozważanym przypadku ochronę, jaką przewidują dla pracownicy w ciąży przepisy art. 177 k.p.Odmienny wniosek nie wynika też z przepisów zarządzenia nr 81 Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 października 1973 r. w sprawie zatrudnienia pracowników w dodatkowych miejscach pracy oraz warunków zawierania z pracownikami umów zleceń i umów o dzieło (nie publikowane), które nakazuje rozwiązać umowę o pracę zawartą z ich naruszeniem; ma to nastąpić w trybie ustalonym przepisami prawa.Artykuł 177 k.p. zawiera zaś zakaz wypowiedzenia umowy o pracę pracownicy w ciąży, z wyjątkami, które w rozważanym przypadku nie mają zastosowania. Uzasadnia to udzielenie odpowiedzi uwidocznionej w sentencji uchwały.