III UZP 4/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN K. Zieliński. Sędziowie SN: E. Berutowicz, J. Wasilewski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, Z. Paczyńskiego, w sprawie z wniosku Stefanii T. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w O. o uznanie zdarzenia za wypadek w gospodarstwie rolnym po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Opolu postanowieniem z dnia 31 marca 1979 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy za wypadek przy pracy w gospodarstwie rolnym w rozumieniu przepisu art. 25 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140) uznać należy tylko wypadek, któremu uległ rolnik przy pracach na własnym gospodarstwie?"podjął następującą uchwałę:Wypadek, jakiemu uległa rolniczka, posiadająca własne gospodarstwo rolne, przy wykonywaniu czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego córki, jest wypadkiem przy pracy w gospodarstwie rolnym.Uzasadnienie faktycznePrzedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne wynikło na tle następującego stanu faktycznego:Wnioskodawczyni posiadająca własne gospodarstwo rolne uległa wypadkowi przy nieodpłatnie wykonywanej obsłudze inwentarza w gospodarstwie rolnym swojej córki, przebywającej w szpitalu. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie uznał tego zdarzenia za wypadek przy pracy w gospodarstwie rolnym, ponieważ zaistniało w czasie wykonywania prac w gospodarstwie córki. Wnioskodawczyni ma własne gospodarstwo i nie pozostaje na utrzymaniu tej córki. Poza tym wypadek został zgłoszony po upływie 6 miesięcy. Rada Nadzorcza ZUS zatwierdziła tę decyzję wobec zawiadomienia naczelnika gminy po upływie 6 miesięcy od dnia wypadku.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w uzasadnieniu przedstawionego zagadnienia stwierdził, że skoro wnioskodawczyni jest rolniczką i uległa wypadkowi przy pracy w gospodarstwie rolnym, to na podstawie art. 25 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140) możliwe jest uznanie tego zdarzenia za wypadek przy pracy w gospodarstwie rolnym. Jednakże z treści art. 26 tej ustawy można wyprowadzić wniosek, iż świadczenia z tej ustawy przysługują rolnikowi i członkom jego rodziny tylko w związku z wypadkiem przy pracy we własnym gospodarstwie rolnym. Według art. 25 § 2 ustawy nawet świadczenia dla żony rolnika zależne są od prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przepisy ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin, normując uprawnienia do świadczeń z tytułu wypadku przy pracy w gospodarstwie rolnym, nie zawierają określenia "własne gospodarstwo".Definicja wypadku przy pracy w gospodarstwie rolnym została ujęta w art. 29 ustawy. Natomiast krąg osób uprawnionych do świadczeń wypadkowych, określają przepisy art. 25-27 ustawy. Z przepisów tych wynika, że świadczeniami z tytułu wypadków przy pracy w gospodarstwie rolnym zostali objęci rolnicy i członkowie ich rodzin. Rolnikiem jest osoba spełniająca warunki wskazane w art. 75 ust. 1 pkt 1 ustawy. Wypadkiem przy pracy w gospodarstwie rolnym jest nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, która nastąpiła między innymi podczas wykonywania zwykłych czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Za czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego należy uznać także czynności w gospodarstwie innego rolnika, jeżeli mieszczą się w pojęciu zwykłych czynności, np. obsługa inwentarza.Z art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy bowiem nie wynika, by te zwykłe czynności miały być związane z prowadzeniem własnego gospodarstwa rolnego.Ograniczenie przewidziane w art. 25 § 2 i art. 26 ustawy, uzależniające prawo do świadczeń członków rodziny rolnika, bądź od prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego z rolnikiem, bądź też od pozostawania na utrzymaniu rolnika, wyłączając z kręgu osób uprawnionych do świadczeń te osoby, które nie są rolnikami i nie spełniają wymienionych warunków. Takie wyłączenie jest zrozumiałe, jeżeli się uwzględni cel ustawy zmierzającej do zapewnienia świadczeń tylko rolnikom i osobom utrzymującym się z rolnictwa, co ma zwykle miejsce także w przypadku prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego przez rolnika i jego małżonka. Przepisy te nie uzasadniają natomiast nawet pośrednio wniosku, iż ustawodawca miał na względzie tylko te wypadki rolników, którym ulegli oni we własnym gospodarstwie. Jeżeli małżonek rolnika lub jego dzieci są także rolnikami, tzn. właścicielami lub posiadaczami gospodarstw rolnych, i ulegną wypadkowi przy pracy w gospodarstwie rolnym swego męża (żony) lub ojca, to będą mieć tytuł do świadczeń wynikający z faktu, iż są rolnikami. Za wypadek przy pracy w gospodarstwie rolnym, uprawniający do świadczeń z powołanej ustawy, należy więc uznać także wypadek, jakiemu uległa rolniczka przy wykonywaniu zwykłych czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego jej córki. Należy także podkreślić wynikający ze stanu faktycznego aspekt społeczno-moralny tej sprawy. Pomoc matki w prowadzeniu gospodarstwa rolnego chorej córki jest nakazem moralnym, a także zachowaniem pożądanym ze względów społecznych. Pozbawienie w takiej sytuacji rolniczki świadczeń z tytułu wypadku przy pracy w gospodarstwie rolnym byłoby sprzeczne z założeniami ustawowymi. Sąd Najwyższy ani w treści przepisów, ani w celu ustawy nie znalazł okoliczności uzasadniających wyłączenie prawa do świadczeń z tytułu wypadku przy pracy w gospodarstwie rolnym w przedstawionym na wstępie stanie faktycznym. Zawartą w sentencji uchwały odpowiedź Sąd Najwyższy dostosował do stanu faktycznego tej sprawy.Treść uchwały jest zgodna z wnioskiem Prokuratora Prokuratury Generalnej Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i pełnomocnika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...).