IV CZ 157/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN W. Kuryłowicz (sprawozdawca). Sędziowie SN: S. Dmowski, J. Krajewski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, J. Starczewskiego, po rozpoznaniu na rozprawie sprawy z wniosku Mateusza G. o nadanie klauzuli wykonalności ugodzie zawartej przed społeczną komisją pojednawczą na skutek zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Rzeszowie z dnia 15 listopada 1977 r.postanowił oddalić zażalenie.Uzasadnienie faktycznePrawomocnym wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Rzeszowie z dnia 26.II.1977 r. ustanowiona na rzecz nieruchomości nr 402/3, 402/4 i 402/8, położonych w S. a stanowiących współwłasność Marii P. i Władysława P. służebność gruntowa przechodu, przejazdu i przegonu na nieruchomości nr 402/1, stanowiącej własność Mateusza G., została "przeniesiona" na inny szlak szerokości 3,50 m na tej samej nieruchomości obciążonej (art. 291 k.c.).W pozwie z dnia 28.VI.1977 r. właściciele nieruchomości władnących wystąpili z żądaniem zakazania pozwanemu, Mateuszowi G., jako właścicielowi nieruchomości obciążonej, "czynienia przeszkód w wykonywaniu służebności drogowej", w szczególności "przez usunięcie ogrodzenia, postawionego przy wjeździe z drogi publicznej na szlak drożny, prowadzący po działce nr 402/1" oraz o zasypanie rowu, wykonanego na tym szlaku.W toku postępowania Władysław P. i Mateusz G. zawarli przed Społeczną Komisją Pojednawczą w S. w dniu 10 lipca 1977 r. ugodę co do "obopólnego utworzenia wspólnej drogi o szerokości 3 i pół metra, oddając każdy ze swojej parceli własnej po 1 metrze 75 cm".W związku z tym Mateusz G. wystąpił w dniu 12.IX.1977 r. do Sądu Rejonowego w Rzeszowie o nadanie zawartej ugodzie klauzuli wykonalności, a sąd procesowy w sprawie I C 1085/77 zawiesił postępowanie do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia powyższego wniosku. Po przejęciu sprawy do rozpoznania w trybie art. 18 k.p.c. Sąd Wojewódzki oddalił wniosek, stwierdzając, że ugoda zawarta przed społeczną komisją pojednawczą nie stanowi tytułu egzekucyjnego w rozumieniu art. 777 pkt 3 k.p.c. Wyjątek od tej zasady, przewidziany w art. 436 § 2 k.p.k. (por. OSNKW 1971, z. 2, poz. 18), nie zachodzi w sprawie, skoro sprawa ta nie była przedmiotem postępowania z oskarżenia prywatnego i nie została przekazana przez sąd karny sądowi społecznemu w celu przeprowadzenia postępowania pojednawczego.Uzasadnienie prawneRozpoznając wniesione na powyższe postanowienie zażalenie wnioskodawcy, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Tytułami egzekucyjnymi są zgodnie z art. 777 k.p.c. m.in. tylko ugody zawarte przed sądami określonymi w art. 2 § 1 k.p.c. oraz zawarte przed sądem polubownym, inne zaś ugody tylko wtedy, gdy "z mocy ustawy podlegają wykonaniu w drodze egzekucji sądowej" (art. 777 pkt 3 k.p.c.).Ugoda zawarta przed społeczną komisją pojednawczą nie podlega wykonaniu w drodze egzekucji sądowej, ani z mocy ustawy z dnia 30 marca 1965 r. o sądach społecznych (Dz. U. Nr 13, poz. 92), ani z mocy żadnego innego przepisu, który by przewidywał tę możliwość.Sądy społeczne (społeczne komisje pojednawcze i sądy społeczne w zakładach pracy) mają za zadanie - zgodnie z art. 12 ustawy o sądach społecznych - przy załatwianiu zatargów i sporów przede wszystkim pojednanie stron, w szczególności przez zawarcie ugody "określającej ich wzajemne prawa i obowiązki", odpowiednio też do tego stosują określone w art. 13 tej ustawy środki wychowawcze, a jedynie, gdy środki te sąd społeczny uzna za niewystarczające, może w wyjątkowych przypadkach wystąpić o zastosowanie określonych w art. 14 ustawy innych środków, np. przewidzianych w regulaminie pracy, lub odpowiednich środków porządkowych.Przytoczone ustawowe uregulowanie działania społecznych komisji pojednawczych nie prowadzi do odmiennej - co do dopuszczalności wykonywania zawieranych przed innymi ugód w drodze egzekucji sądowej - wykładni także postanowienia art. 1 ustawy, że sądy społeczne "korzystają z pomocy organów Państwa". Formy korzystania z tej pomocy określa ustawa, m.in. jako pomoc rad narodowych, związków zawodowych, komitetów Frontu Jedności Narodu, sądów powszechnych w zakresie wyjaśniania obowiązujących przepisów prawa i in. (por. np. art. 2 i 19 ustawy). Żadna z tych form nie daje podstawy do przyjęcia dopuszczalności wykonywania ugód zawartych na skutek pojednania stron w drodze egzekucji sądowej. Stąd też wydane na podstawie art. 19 ustawy wytyczne Sekretariatu Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu z dnia 14.IV.1976 r. w sprawie zasad organizacji i działania społecznych komisji pojednawczych stwierdzają, że "w wypadku trudności z realizacją zobowiązań wynikających z zawartego pojednania lub ugody, zainteresowane strony mogą zwrócić się do społecznej komisji pojednawczej", która powinna dołożyć starań, aby zobowiązania wynikające z ugody były przez strony wykonane, w związku z czym podejmuje "wszelkie stosowne kroki, zmierzające do zakończenia sprawy na drodze oddziaływania społecznego", a nie na drodze egzekucji sądowej lub administracyjnej (pkt 9 wytycznych).Odrębne uregulowanie w zakresie wykonalności ugód zawieranych przed sądami społecznymi (sądami społecznymi w zakładach pracy i społecznymi komisjami pojednawczymi) w sprawach z oskarżenia prywatnego, rozpoznawanych w postępowaniu unormowanym w art. 432 i nast. kodeksu postępowania karnego (k.p.k.), dotyczy tylko tych spraw i nie ma zastosowania, jako uregulowanie szczególne, do ugód zawieranych w innych sprawach. Ugoda zawarta równocześnie z pojednaniem stron w zakresie roszczeń pozostających "w związku z oskarżeniem", po przekazaniu sprawy sądowi społecznemu w trybie art. 436 § 2 k.p.k. "w celu przeprowadzenia postępowania pojednawczego", jest tytułem egzekucji sądowej i podlega wykonaniu w trybie tej egzekucji.Dał temu wyraz Sąd Najwyższy w uchwale składu 7 sędziów z dnia 17.XII.1970 r., wpisanej do księgi zasad prawnych (OSNKW z 1971 r. z. 2, poz. 18), zgodnie z którą sąd społeczny działa nie na skutek wniesienia sprawy przez stronę zainteresowaną lub z własnej inicjatywy (art. 8 pkt 1 ustawy o sądach społecznych), lecz na skutek przekazania sprawy przez sąd powszechny, jak gdyby - w określonym zakresie z jego przedłużenia (na jego zlecenie).Z powyższych względów, wobec braku uzasadnionych podstaw zaskarżenia wydanego w sprawie postanowienia, należało oddalić zażalenie, orzekając jak w sentencji (art. 397 k.p.c.).