IV CR 382/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN Z. Marmaj (sprawozdawca). Sędziowie SN: S. Rudnicki, J. Szachułowicz.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Stanisława B. przeciwko Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń - Inspektorat w J. o zapłatę, na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Kielcach z dnia 30 kwietnia 1980 r.zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że obniżył zasądzoną na rzecz powoda kwotę 121.483 zł do kwoty 91.562 zł z 8% od dnia 11.IV.1979 r., poza tym rewizję oddalił i zniósł wzajemnie między stronami koszty postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowód prowadził fermę drobiu, która objęta była dobrowolnym ubezpieczeniem na zasadach określonych w ogólnych warunkach ubezpieczenia zwierząt. Spośród 12.000 szt. kurcząt zakupionych w kwietniu 1978 r. w okresie tuczu padło 8.000 szt. W następstwie tego powód poniósł szkodę w kwocie 183.124 zł. Wyrównania jej dochodził w sprawie niniejszej.Sąd Wojewódzki zasądził od Państwowego Zakładu Ubezpieczeń z powyższego tytułu kwotę 121.483 zł, oddalając dalsze powództwo. Wedle ustaleń Sądu, będących podstawą rozstrzygnięcia, ferma powoda pozostawała pod opieką weterynaryjną. Z związku z licznymi przypadkami padnięcia kurcząt służba weterynaryjna badała przyczyny tego zjawiska, w celu zapobieżenia stratom. Przeprowadzono także komisyjne oględziny fermy z udziałem przedstawiciela PZU, przede wszystkim dla ustalenia czy nie istnieją zaniedbania po stronie hodowcy. Z protokołów sporządzonych w czasie lustracji fermy wynika, że warunki hodowli nie były odpowiednie, choć mogły być przez hodowcę poprawione w krótkim czasie, z wyjątkiem poprawienia wentylacji, ogrzewania oraz ogrodzenia. Wynika z tego wniosek, że nieodpowiednie warunki hodowlane mogły ulegać zmianom z dnia na dzień i mogły mieć charakter przejściowy. Odnosi się to w szczególności do usterek ujętych w protokole z 20.V.1978 r. Miały także miejsce przypadki podawania kurczętom paszy innej niż wynikałoby to z wieku kurcząt. Pasza zamienna nie miałaby wpływu na padanie kurcząt, gdyby posiadała właściwy skład. Obecnie nie ma możliwości ustalenia, czy tak w istocie było. Stado objęte ubezpieczeniem wykazywało niedobór witamin A, B i K. Przyczyny tego mogły być wielorakie i obecnie nie istnieje możliwość wyjaśnienia powodu niedoboru witamin. Bezpośrednią przyczyną padania kurcząt była kokcydioza, która jest chorobą pasożytniczą wywołaną przez pierwotniaki. Występuje ona najczęściej w wypadku niedostatecznego poziomu kokcydiotyku w paszy, istnienia stanów zapalnych przewodu pokarmowego oraz w sytuacji, gdy w środowisku występuje szczep Simera.W drugiej fazie chowu wystąpiła także kolibakterioza. Biegli wypowiedzieli się, że warunki bytowania kurcząt sprzyjały wystąpienia tych chorób. Doprowadziło to Sąd do wniosku, że istnieją przesłanki do przyjęcia, iż powód w 1/3 przyczynił się do zaistnienia szkody przez to, że nie stworzył - choćby tylko przejściowo - należytych warunków chowu. W związku z tym zasądzeniu podlega 2/3 części dochodzonej sumy (art. 805 § 1 w związku z art. 362 k.c.).Wyrok powyższy zaskarżył pozwany PZU. Zdaniem skarżącego orzeczenie powyższe zapadło z naruszeniem art. 825 § 2 k.c. oraz § 13 ogólnych warunków ubezpieczenia zwierząt. W związku z tym skarżący domaga się zmiany zaskarżonego orzeczenia i oddalenia powództwa w całości.Rewizja powyższa jest częściowo uzasadniona. Zgodnie z decyzją art. 825 § 2 k.c. sposób ustalania wysokości odszkodowania określają ogólne warunki ubezpieczenia, te zaś w § 13 stanowią, że w razie uchybień w podstawowych zasadach pielęgnacji, żywienia i utrzymania albo zaniedbań w zakresie dbałości o stan zdrowotny zwierząt odszkodowanie podlega obniżeniu o 50%, jeśli natomiast zaniedbania te były rażące - PZU może odmówić wypłaty odszkodowania w całości. Wbrew odmiennemu stanowisku rewizji, zebrany materiał nie dostarczył podstaw do wniosku, iż szkoda była następstwem działania umyślnego hodowcy lub że zaniedbania były rażące, a tylko w takim przypadku wnioski rewizji o całkowite oddalenie powództwa byłyby uzasadnione. Ferma powoda była wielokrotnie lustrowana przez służbę weterynaryjną i wyniku tej lustracji nie wskazują, że hodowca dopuścił się rażącego niedbalstwa (o działaniu umyślnym w ogóle nie było mowy). Nawet gdyby podzielić pogląd rewizji, iż ferma tylko okresowo, tzn. w czasie oględzin przez służbę weterynaryjną, była w należytym stanie i na ten czas warunki ulegały poprawie, to i tak nie daje to podstaw do stwierdzenia, iż powód dopuścił się rażącego niedbalstwa, o jakim mowa w § 13 ust. 2 ogólnych warunków ubezpieczenia.Taki wniosek nie może być przede wszystkim wyprowadzony ze stwierdzeń zawartych w protokole sporządzonym w czasie lustracji zarządzonej przez PZU. W każdym razie zaniedbania w postaci braku należytego obuwia, odgrodzenia fermy, przechowywania padłych kurcząt w magazynie pasz oraz istnienie w pobliżu fermy lisów nie daje - w świetle opinii biegłych - podstaw do uznania, że hodowca dopuścił się rażącego niedbalstwa. Nie było zatem przesłanek do zmiany zaskarżonego wyroku i oddalenia powództwa w całości. Zaniedbania te mogły jednak - choć nie stwierdzone - mieć wpływ na padanie kurcząt. Usprawiedliwiało to wniosek o istnieniu okoliczności uzasadniających obniżenie odszkodowania, co też Sąd Wojewódzki uczynił. Nie jest jednak trafne stanowisko Sądu Wojewódzkiego, że obniżenie odszkodowania powinno nastąpić z uwzględnieniem dyspozycji art. 362 k.c. Zgodnie z dyspozycją art. 385 § 2 k.c. ustalenie wartości mienia objętego ubezpieczeniem oraz ustalenie wysokości szkody i odszkodowania następuje stosownie do postanowień ogólnych warunków ubezpieczenia. Ma to ten skutek, że odszkodowanie ubezpieczeniowe - odmiennie niż na gruncie prawa zobowiązaniowego - przysługuje najczęściej także wówczas, gdy poszkodowany sam szkodę sobie wyrządził.Ograniczenia w tym względzie wynikają z postanowień aktów normatywnych wprowadzających ubezpieczenie obowiązkowe i z ogólnych warunków poszczególnych ubezpieczeń dobrowolnych. W odniesieniu do dobrowolnych zabezpieczeń zwierząt postanowienia ogólnych warunków zawierają zastrzeżenia, że kompensacji nie podlegają szkody, które poszkodowany wyrządził sobie umyślnie albo wskutek rażącego niedbalstwa (§ 13 ust. 2 ogólnych warunków). Z tej właśnie przyczyny na gruncie prawa ubezpieczeniowego nie znajduje zastosowania przepis art. 362 k.c.W odniesieniu do rozpatrywanego przypadku zagadnienie to normowane jest przez postanowienie § 13 ust. 1 ogólnych warunków ubezpieczenia zwierząt. Przepis ten zawiera także postanowienia, że odszkodowanie ubezpieczeniowe podlega obniżeniu o 50% w razie nieprzestrzegania przez hodowcę podstawowych zasad pielęgnacji, żywienia i utrzymania zwierząt, zaniedbań weterynaryjnych, zaniechania niezwłocznego zawiadomienia PZU o zaistnieniu szkody. Wyliczenie to jest wyczerpujące i inne okoliczności, choćby miały wpływ na zaistnienie szkody, nie mogą wpływać na zakres odpowiedzialności PZU. Także takie okoliczności, które na gruncie prawa zobowiązaniowego mają wpływ na stopień obniżenia odszkodowania (art. 362 k.c.), nie mogą być uwzględniane w sytuacji, gdy chodzi o odszkodowanie ubezpieczeniowe. Ma to m.in. ten skutek, że skoro w § 13 ogólnych warunków ubezpieczenia mowa jest o obniżeniu odszkodowania o 50%, to nie może być ono obniżone w innym stosunku, czyli ani mniej, ani więcej.Rekapitulując należy stwierdzić, że postanowienia § 13 ust. 1 ogólnych warunków dobrowolnego ubezpieczenia zwierząt, zatwierdzone decyzją Ministra Finansów z dnia 10 stycznia 1968 r. DP/RNU/6003/284/67, zawierają - z wyłączeniem art. 362 k.c. - wyczerpujące wyliczenie okoliczności, od których zależy obniżenie należnego hodowcy odszkodowania, jak i wiążąco określają stopień, w jakim odszkodowanie to podlega obniżeniu.Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd Najwyższy obniżył należne powodowi odszkodowanie do wysokości 50% poniesionej przez niego szkody, jako że hodowca dopuścił się zaniedbań przede wszystkim w zakresie pielęgnacji, żywienia i utrzymania zwierząt, które jednak nie miały znamion niedbalstwa rażącego (art. 390 § 1 k.p.c.).Dalej idąca rewizja jako nieuzasadniona podlega oddaleniu (art. 387 k.p.c.). O kosztach Sądu orzekł po myśli art. 100 k.p.c.