II CR 191/88

Uzasadnienie faktycznePowodowie domagali się zasądzenia na swoją rzecz od pozwanych solidarnie kwoty 689.986 zł z odsetkami tytułem odszkodowania wynikłego z pogryzienia w dniu 8 września 1984 r. 18 sztuk owiec i tryka przez dwa psy chowane przez pozwanych. W wyniku tego zdarzenia powodowie musieli skierować wspomniane owce i tryka na rzeź, gdyż nie nadawały się do dalszej hodowli.Dalszych 12 pogryzionych owiec poddano leczeniu. Na dochodzoną szkodę składają się straty spowodowane przedwczesnym padnięciem zwierząt, ich leczeniem oraz spodziewany zysk w postaci sprzedaży wełny i dalszego przychówku młodzieży, gdyż w chwili zagryzienia owce znajdowały się 3-4 miesięcznej ciąży.Pozwani wnieśli o oddalenie powództwa i zarzucili, że nie odpowiadają za sprawowaną pieczę nad psami oraz że powodowie nie udowodnili pogryzienia owiec przez wymienione psy, gdyż nie byli w tym momencie obecni przy stadzie owiec.Sąd Wojewódzki w Jeleniej Górze wyrokiem z dnia 11 grudnia 1987 r. zasądził od pozwanych solidarnie na rzecz powodów kwotę 317.373 zł z odsetkami, a w pozostałej części powództwo oddalił i ustalił następujący stan faktyczny.Powodowie prowadzili zakontraktowaną hodowlę 38 sztuk owiec (w tym jednego tryka) i w dniu 8 września 1984 r. powód stwierdził w owczarni, że owce zostały pogryzione przez dwa psy, które były hodowane przez stronę pozwaną.Żadna z owiec nie była jednak w chwili tego zdarzenia kotna. W szczególności ciąży owiec nie stwierdzono w czasie przeprowadzonych sekcji ani nie odnotowano w protokołach poubojowych mięsa. Co do rozmiarów odszkodowania Sąd I instancji przyjął, iż decydują dwa elementy: waga żywca padłych owiec oraz punkty dodatku hodowlanego, który uwzględnia również wartość skóry i wełny. Wartość jednej owcy bez uwzględnienia kotności wynosi 19.200 zł. Tak więc za 18 zabitych owiec należy się powodom odszkodowanie w kwocie 345.600 zł, a za jednego tryka 32.578 zł. Koszty leczenia pozostałych owiec wynoszą 4.408 zł. Odliczając od tej sumy przychody, jakie powodowie uzyskali za sprzedaż mięsa w kwocie 64.363 zł i skóry w kwocie 65.213 zł tytułem naprawienia szkody należy się powodom odszkodowanie w wysokości zasądzonej zaskarżonym wyrokiem.Podstawę prawną odpowiedzialności pozwanej Kopalni Węgla Kamiennego stanowi przepis art. 420 w związku z art. 417 par. 1 i 2 k.c., a pozwanego K.S. - art. 431 par. 1 k.c. Ponieważ pozwani dopuścili się czynu niedozwolonego, odpowiedzialność ich wynika z art. 441 par. 1 k.c.Wyrok zaskarżyli powodowie oraz pozwana Kopalnia Węgla Kamiennego "T." w B. Rewizja powodów w części oddalającej powództwo oraz w zakresie kosztów procesu zarzuca naruszenie przez Sąd Wojewódzki art. 368 pkt 4 i 5 k.p.c., a w szczególności dopatruje się sprzeczności istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego materiału przez błędne ustalenie, iż owce nie były kotne i że powodowie w związku z tym nie utracili spodziewanego zysku, i błędną ocenę nieistnienia szkody w postaci straty wełny i naruszenia art. 100 k.p.c. Wskazując na powyższe podstawy rewizyjne, wnosili o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa w całości.Rewizja pozwanego, wskazując na podstawy zaskarżenia z art. 368 pkt 1 i 4 k.p.c., wnosi o jego zmianę w części uwzględniającej powództwo i jego oddalenie w całości bądź o uchylenie wyroku w części zasądzającej i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja powodów co do zasady zasługuje na uwzględnienie. Sąd Wojewódzki, oddalając powództwo ponad zasadzoną kwotę 317.373 zł z odsetkami tytułem odszkodowania, ustalił jego wysokość na podstawie dwóch elementów: wagi żywej owcy oraz tzw. punktów dodatku hodowlanego, które są pewnego rodzaju arytmetycznym przelicznikiem uwzględniającym między innymi wartość skóry i wełny. Sąd odmówił wiary twierdzeniom powodów, że w chwili zdarzenia wywołującego szkodę owce były kotne. Niezależnie jednał od kotności owiec, według Sądu Wojewódzkiego, cenniki nie uwzględniają tej okoliczności i z tego tytułu rolnik nie otrzymuje dodatkowych punktów hodowlanych. Zdaje się z tego Sąd Wojewódzki wyprowadzać wniosek, iż w takim razie zakres naprawienia szkody, która ma nastąpić w pieniądzu, obejmuje tylko rzeczywistą stratę, jaką ponieśli powodowie, którą Sąd I instancji obliczył według wskazanych wyżej kryteriów.Powyższego poglądu nie można podzielić. Trafnie rewizja zarzuca, iż gdyby nawet przyjąć, że w chwili zagryzienia owce nie były kotne, to i tak powodowie utracili w przyszłości spodziewane korzyści w postaci nowo narodzonych jagniąt i dalszego przychówku, z którym wiązały się zyski nie tylko w postaci powiększenia stada, ale i przychodów z przyrostu wełny.W świetle tego zarzutu należy wskazać, że stosownie do art. 361 par. 2 k.c. naprawienie szkody mieszczącej się w granicach adekwatnego (normalnego) związku przyczynowego obejmuje w zasadzie straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono. Treść tego przepisu w związku z art. 363 k.c. wypowiada zasadę, według której odszkodowanie ma być pełne, czyli naprawiona ma być cała szkoda.Oczywiście spodziewany zysk musi pozostawać w normalnym związku przyczynowym, czyli ma być bezpośrednim skutkiem zdarzenia powodującego szkodę. Jednakże może się zdarzyć, że zachowanie się osoby odpowiedzialnej za szkodę po zaistniałym zdarzeniu powoduje zwiększenie się rozmiaru szkody, w tym właśnie utratę zysku.Gdyby pozwani jako odpowiedzialni za pogryzienie przez psy owiec i tryka wyrównali niezwłocznie powstałą z tego zdarzenia szkodę, w każdym razie przed okresem rui u оwiec, wówczas poszkodowani powodowie mogliby zakupić odpowiednią ilość owiec i doprowadzić do przychówku jagniąt. W takiej sytuacji powodowie nie mogliby domagać się - w ramach naprawienia szkody - nic więcej poza wartością zagryzionych owiec i tryka. Tymczasem trafne i jednoznaczne ustalenia Sądu Wojewódzkiego wskazują, że pozwani nie wyrównali powyższej szkody.Wbrew stanowisku Sądu I instancji należy wskazać, że na podstawie art. 354 k.c. celem społeczno-gospodarczym odszkodowania jest nie tylko zwrot określonych pieniędzy za utraconą rzeczywistą szkodę, ale również odtworzenie stada owiec. Skoro powodowie niezwłocznie po zdarzeniu wywołującego szkodę nie otrzymali od strony pozwanej stosownego odszkodowania pieniężnego, to nie mogło dojść do odtworzenia stada bez dodatkowych kosztów poniesionych przez powodów i przez to powodowie narażeni zostali na dalsza szkodę (spodziewany zysk) spowodowaną zwłoką pozwanych (art. 354 w zw. z art. 471 k.c.).W konkluzji należy stwierdzić, że odszkodowanie ma na celu nie tylko zapłatę określonej wartości majątkowej, lecz rzeczywiste naprawienie szkody, czyli w niniejszej sprawie odtworzenie materiału hodowlanego, który w normalnym toku cyklu hodowlanego przynosi zyski hodowcy. Dopóki do odtworzenia tego materiału hodowlanego nie dochodzi, dopóty hodowca może dochodzić rozmaitego rodzaju strat związanych (pozostających w związku przyczynowym) z prowadzoną produkcją.Mając na uwadze wskazane motywy, Sąd Wojewódzki w ponownym postępowaniu ustali (o ile się to okaże konieczne przy pomocy biegłych), czy i jakie istniało prawdopodobieństwo zapłodnienia owiec hodowanych, otrzymania (…), jakie uzyskaliby powodowie zyski w normalnym cyklu hodowlanym, gdyby nie nastąpiło zdarzenie wywołujące powyższą szkodę. W tym zakresie należy dokonać wnikliwej oceny zeznań świadka A.K. (…), który określił dobrą kondycję owiec i według niego nadawały się w 95% do pokrycia, a opinią, która stwierdza, że kondycja owiec nie odpowiadała wymaganym normom (…).Rewizja pozwanej Kopalni Węgla Brunatnego "T." jest nieuzasadniona. Rewizja przede wszystkim opiera się na własnych ustaleniach stanu faktycznego, które pozostają w oczywistej sprzeczności z trafnie wskazanym przez Sąd Wojewódzki stanem faktycznym sprawy.Sąd I instancji trafnie ustalił i w ramach art. 233 k.p.c. dokonał właściwej oceny materiału dowodowego, iż pracownicy strony pozwanej prowadzący tuczarnię należącą do rewidującego wyrządzili szkodę swoim zachowaniem przy wykonywaniu powierzonych im czynności, gdyż udzielali stałego schronienia psom i podawali im pokarm. Pilnowanie terenu tuczarni oraz utrzymanie znajdujących się tam dwóch psów należało do obowiązków pracowników strony pozwanej. Psy były pod nadzorem chowających ich pracowników niezależnie od tego, czyją stanowiły własność.Wbrew twierdzeniom rewidującego teren przeznaczony do hodowli owiec był wystarczająco zabezpieczony przez powodów. W szczególności posiadał właściwe ogrodzenie i brak jest jakiegokolwiek dowodu uzasadniającego przyjęcie przyczynienia się powodów do powstania szkody.Mając na uwadze wskazane motywy, należało na podstawie art. 388, 367 i 98 k.p.c. orzec jak w sentencji.