III CZP 36/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Majorowicz. Sędziowie SN: S. Dmowski (sprawozdawca), S. Rudnicki.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Henryka B. przeciwko Zofii W. o eksmisję po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Opolu postanowieniem z dnia 7 marca 1979 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy oddanie do bezpłatnego używania innym osobom części lokalu mieszkalnego przydzielonego byłemu małżonkowi w wyniku orzeczenia w sprawie rozwodowej o sposobie korzystania z mieszkania bez zgody drugiego byłego małżonka (wbrew art. 33 ust. 1 prawa lokalowego) może stanowić podstawę określoną w art. 685 k.c. w związku z art. 37 pkt 3 prawa lokalowego do rozwiązania umowy najmu bez zachowania obowiązujących terminów?"podjął następującą uchwałę:Przyjęcie przez byłego małżonka, któremu w wyroku rozwodowym przyznano prawo korzystania z jednego pokoju, używania wspólnie z drugim małżonkiem przedpokoju, kuchni, łazienki - do zajmowanego przez siebie pokoju córki z mężem i dzieckiem bez zgody drugiego byłego małżonka nie uzasadnia samo przez się żądania rozwiązania stosunku najmu bez zachowania obowiązujących terminów i nakazania opróżnienia lokalu na podstawie art. 685 k.c. w związku z art. 37 pkt 3 prawa lokalowego.Uzasadnienie faktycznePrzedstawione przez Sąd Wojewódzki zagadnienie prawne powstało na tle następującego stanu faktycznego:Sąd Rejonowy, orzekając rozwód bezdzietnego małżeństwa stron, uregulował korzystanie przez nich z dotychczas zajmowanego mieszkania (w budynku podlegającym szczególnemu trybowi najmu) na czas jego zajmowania w ten sposób, że Zofia B. zajmować będzie jeden pokój po lewej stronie przedpokoju, Henryk B. zaś drugi pokój po prawej stronie przedpokoju i że przedpokój, kuchnię i łazienkę strony będą używać wspólnie. W związku z treścią wyroku rozwodowego Rejonowe Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej zawarło z byłymi małżonkami dwie odrębne umowy najmu: z każdym z nich na 1 pokój o powierzchni ponad 17 metrów kwadratowych i na wspólne używanie kuchni o powierzchni 17,10 m2, przedpokoju o powierzchni 7,46 m2 i łazienki o powierzchni 1,81 m2.Powód Henryk B., występując o eksmisję byłej żony z najmowanego przez nią lokalu, podniósł, że przyjęła ona do siebie córkę z pierwszego małżeństwa z mężem oraz z dzieckiem i że wszyscy oni systematycznie i uporczywie znieważają powoda i dokuczają mu. W toku procesu zarzucił ponadto, iż pozwana, sprowadzając córkę z rodziną oraz jej meble, zaludniła mieszkanie ponad normę, w związku z czym w mieszkaniu nie ma swobody poruszania się, łazienka zawieszona jest stale suszącymi się pieluchami, co czyni ponad miarę uciążliwym korzystanie z mieszkania przez powoda.Sąd Rejonowy oddalił powództwo, przyjmując, że powód nie wykazał, aby pozwana w sposób rażący lub uporczywy wykraczała przeciwko obowiązującemu porządkowi domowemu albo przez swoje uporczywe zachowanie się czyniła przeszkody w korzystaniu z lokalu przez powoda. Ustalił, że córka pozwanej wraz z rodziną nie uniemożliwia ani nie utrudnia powodowi korzystania z lokalu mieszkalnego, gdyż powód wyprowadził się z tego lokalu jeszcze przed zamieszkaniem i zameldowaniem się córki u pozwanej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, udzielając odpowiedzi na przedstawione zagadnienie, miał na uwadze, co następuje:Trafnie przyjmuje Sąd Wojewódzki, że podstawę żądania w okolicznościach konkretnego wypadku może stanowić przepis art. 37 ust. 3 prawa lokalowego w związku z art. 685 k.c. W świetle tych przepisów powództwo o rozwiązanie stosunku najmu bez zachowania terminów wypowiedzenia i o nakazanie opróżnienia lokalu najemca innego lokalu może wytoczyć tylko wówczas, gdy najemca pozwany w sprawie wykracza w sposób rażący lub uporczywy przeciwko obowiązującemu porządkowi domowemu albo przez swoje niewłaściwe zachowanie się czyni uciążliwym korzystanie z innych lokali. W sytuacji, gdy mieszkanie zostało podzielone, nawet tylko czasowo między byłych małżonków w wyroku rozwodowym, i gdy ci byli małżonkowie zawarli odrębne umowy najmu, każdego z tych byłych małżonków należy uważać za najemcę odrębnego lokalu w rozumieniu art. 37 ust. 3 prawa lokalowego. Trzeba zatem przyjąć, że każdy z nich ma prawo do wytoczenia powództwa przewidzianego w tym przepisie. Do uwzględnienia powództwa konieczne jest jednak ustalenie istnienia jednej z przesłanek w nim przewidzianych.Nie można uznać, że sam fakt przyjęcia przez najemcę niesamodzielnego lokalu (najemcę korzystającego ze wspólnej kuchni, łazienki i przedpokoju) do swojego lokalu członków rodziny w liczbie trzech osób należy traktować jako uporczywe wykraczanie przeciwko obowiązującemu porządkowi domowemu ani też za niewłaściwe zachowanie się czyniące uciążliwym korzystanie ze swojego lokalu przez drugiego najemcę niesamodzielnego lokalu mieszkalnego. Okoliczność, że przepis art. 33 prawa lokalowego zezwala najemcy, który nie zajmuje samodzielnego lokalu przydzielonego na podstawie decyzji, na oddanie osobie trzeciej do bezpłatnego używania lub w podnajem części swego lokalu mieszkalnego tylko za zgodą najemców pozostałych części lokalu nie uzasadnia żądania rozwiązania stosunku najmu z najemcą naruszającym ten przepis. Jeżeli najemca, oddając część takiego lokalu w podnajem osobie trzeciej, powoduje nadmierne jego zagęszczenie lub narusza zasady współżycia społecznego, to fakt ten może stanowić jedynie podstawę do cofnięcia przydziału przez organ lokalowy na podstawie art. 43 prawa lokalowego. Oczywiście, w pewnych wypadkach nadmierne zagęszczenie niesamodzielnego lokalu może uniemożliwić najemcom pozostałych lokali korzystanie z urządzeń wspólnych i wówczas nie można wykluczyć dopuszczalność orzeczenia o rozwiązaniu stosunku najmu bez wypowiedzenia i opróżnienia lokalu.Okoliczność, że do podziału mieszkania i do zawarcia dwóch odrębnych umów najmu doszło w wyniku wyroku sądowego orzekającego rozwód i regulującego sposób korzystania z mieszkania dotychczas wspólnego, nie może stanowić podstawy do żądania orzeczenia eksmisji.Skoro Sąd Rejonowy, orzekając rozwód i regulując sprawę korzystania z mieszkania, nie wydał zakazu meldowania przez byłych małżonków osób trzecich w zajmowanym mieszkaniu (pkt III wytycznych wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w zakresie orzekania w wyroku rozwodowym o wspólnym mieszkaniu, zajmowanym przez małżonków, oraz o podziale majątku wspólnego - uchwała pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 1978 r. III CZP 30/77, OSNCP z 1978 r. z. 3, poz. 39), to należy przyjąć, iż uznał wydawanie takiego zakazu za zbędne. Stosownie do wytycznych wydawanie zakazu nie jest obligatoryjne, lecz zależy od okoliczności konkretnej sprawy. Sąd Najwyższy podkreślił w wytycznych, że zakazy powinny być stosowane przede wszystkim "w razie niemożności wyodrębnienia poszczególnych części mieszkania". Tymczasem w sprawie niniejszej nastąpiło wyodrębnienie lokali mieszkalnych, a do wspólnego używania przydzielono jedynie części użytkowe tych wyodrębnionych lokali.Należy zauważyć, że gdyby nawet w wyroku rozwodowym orzeczony został zakaz wprowadzania do mieszkania przez byłych małżonków osób trzecich, to samo naruszenie tego zakazu nie stanowiłoby podstawy do żądania eksmisji na podstawie art. 685 k.c. w związku z art. 37 ust. 3 prawa lokalowego, a realizacja orzeczenia w tym zakresie należałaby do egzekucji sądowej w trybie art. 1051 k.p.c. (por. pkt X wytycznych wraz z uzasadnieniem tezy). Żądanie eksmisji mogłoby wchodzić natomiast w grę, gdyby naruszenie zakazu doprowadziło do zaistnienia jednej z sytuacji przewidzianych w art. 37 ust. 3 prawa lokalowego.Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały.