I CR 150/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN K. Piasecki (sprawozdawca). Sędziowie SN: J. Ignatowicz, Z. Marmaj.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Krystyny i Stanisława małż. S. przeciwko Skarbowi Państwa - Szpital Zespolony w W. o zapłatę, na skutek rewizji pozwanego Skarbu Państwa od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Włocławku z dnia 30 grudnia 1977 r.oddalił rewizję.Uzasadnienie faktyczneDla uzasadnienia żądania zasądzenia od pozwanego Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego w W.) kwoty 200.000 zł z odsetkami powodowie przytoczyli, że aktem notarialnym z dnia 14.X.1976 r. zawarli z pozwanym umowę sprzedaży nieruchomości stosownie do dyspozycji art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1978 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości; cena ustalona została przez biegłych z listy wojewody, którzy przy wycenie budynku mieszkalnego nie wzięli pod uwagę zwyżki cen materiałów budowlanych wprowadzonej uchwałą Rady Ministrów z dnia 13 lipca 1976 r. w sprawie cen skupu i cen materiałów budowlanych i obowiązującego przy ustalaniu cen w trybie art. 6 powołanej ustawy zarządzenia nr 37/76 Naczelnego Dyrektora PZU z dnia 10 września 1976 r. w sprawie zmiany współczynnika przy szacowaniu budynków mieszkalnych. W konsekwencji budynek mieszkalny wyceniony został za nisko. Na rozprawie w dniu 21.XII.1977 r. powodowie rozszerzyli powództwo o kwotę 50.267 zł. Pozwany Skarb Państwa (Wojewódzki Szpital Zespolony w W.) wnosił o oddalenie powództwa, zarzucając, że obie strony wyraziły zgodę na cenę wyliczoną przez biegłych i dlatego brak jest podstaw do zmiany treści zawartej już umowy sprzedaży. Jednocześnie pozwany wnosił o zawiadomienie o toczącym się procesie w trybie art. 84 k.p.c. Skarbu Państwa (Urzędu Wojewódzkiego w W.). Urząd Wojewódzki w W. zgłosił swoje przystąpienie w charakterze interwenienta ubocznego po stronie pozwanej.Zaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki zasądził na rzecz powodów solidarnie kwotę 200.000 zł z 8% od dnia 14 października 1977 r., w pozostałej zaś części powództwo oddalił. Sąd ten ustalił, że strony w dniu 14.X.1977 r. zawarły stosownie do art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (tekst jedn.: Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64) umowę sprzedaży nieruchomości położonej w W. Cena sprzedaży została ustalona na podstawie operatów szacunkowych sporządzonych przez zaprzysiężonych rzeczoznawców z listy Urzędu Wojewódzkiego w W., Zygmunta K. i Stanisława L. w kwocie 1.206.784 zł. Wyceniając składniki budowlane biegli zastosowali m.in. przepisy zarządzenia nr 38/75 Naczelnego Dyrektora PZU z dnia 17 lipca 1975 r. Nr U.-R-1-602 w sprawie zastosowania w cennikach PZU współczynników do szacowania budynków miejskich z taryfą miejską. Nie uwzględnili natomiast zarządzenia nr 37/76 Naczelnego Dyrektora PZU z dnia 10 września 1976 r. w sprawie zastosowania w działalności ubezpieczeniowej struktury cen wprowadzonej uchwałą nr 154 Rady Ministrów z dnia 13 lipca 1976 r. w sprawie cen skupu produktów rolnych, cen niektórych środków produkcji dla rolnictwa oraz materiałów budowlanych (M. P. Nr 30, poz. 131), które wprowadziło współczynniki zwiększające dla drewna 2,17, a dla pozostałych materiałów 2,02. Zarządzenie powyższe weszło w życie z dniem podpisania, czyli 10 września 1976 r.Wartość gruntu i składników budowlanych po uwzględnieniu zwyżki cen wprowadzonej uchwałą nr 154 Rady Ministrów z dnia 13 lipca 1976 r. wynosi 1.457.851 zł. Różnica ceny wynosi zatem 250.267 zł (tj. 1.457.051 zł - 1.206.784 zł = 250.267 zł).Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, cena wyliczona stosownie do treści art. 8 ust. 10 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 września 1974 r. ma charakter ceny wynikowej w rozumieniu art. 540 § 1 k.c., do której stosować należy odpowiednio przepisy o cenie sztywnej. Stosownie do treści art. 537 § 1 k.c. cena ta wiąże strony bez względu na to, jaką cenę strony w umowie ustaliły. Skoro pozwany jako kupujący nie skorzystał z prawa odstąpienia od umowy, obowiązany jest dopłacić sprzedawcy różnicę. Roszczenie powodów jest zatem w świetle art. 537 k.c. w zw. z art. 540 k.c. i 481 k.c. słuszne co do zasady. Z uwagi na treść art. 541 k.c. Sąd Wojewódzki oddalił powództwo co do kwoty 50.267 zł, o którą powodowie rozszerzyli powództwo w dniu 21.XII.1977 r. Rozszerzenie bowiem powództwa o tę kwotę nastąpiło po upływie roku od dnia zapłaty i dlatego roszczenie powodów w tej części jest przedawnione.W rewizji od tego wyroku w części uwzględniającej powództwo pozwany Skarb Państwa wnosi o jego zmianę i oddalenie powództwa.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Skarżący zarzuca naruszenie art. 540 § 1 i art. 537 § 1 k.c. oraz art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości na skutek przyjęcia przez Sąd Wojewódzki, że wyliczona przez biegłych do spraw budownictwa cena budynku mieszkalnego jest ceną sztywną i wiąże ona strony bez względu na to, jaką cenę ustalono w umowie. Według skarżącego w tym wypadku można mówić tylko o cenie maksymalnej określonej w art. 538 k.c.Dla oceny tych zarzutów niezbędne jest rozważenie istoty ceny wynikowej i zakresu zastosowania art. 540 § 1 k.c. Swoistość ceny wynikowej wyraża się w tym, że cenę tę oblicza sam kontrahent na podstawie ustalonych przez organ państwowy elementów kalkulacji. Kalkulacja ceny wynikowej w typowych wypadkach, i to ma przede wszystkim na względzie ustawodawca w art. 540 k.c., dotyczy "towarów" w sensie produktów - wytworów. Cena musi zależeć od rodzaju wytworu i techniki jego produkowania, materiałów używanych do produkcji, kosztów robocizny itd. Z uwzględnieniem tych różnorodnych czynników, w znacznej mierze zindywidualizowanych w poszczególnym wypadku, następuje ostateczne określenie ceny.Poza wypadkiem sprzedaży rzeczy cena wynikowa może mieć zastosowanie w razie ustalania ekwiwalentu przy umowie o dzieło i roboty budowlane, w których to wypadkach zachodzić będzie często potrzeba wzięcia pod uwagę (skalkulowania) różnorodnych zindywidualizowanych czynników. Jednakże dotychczas wymienione typowe w zasadzie racje nie wyczerpują zakresu zastosowania art. 540 k.c. Przepis ten bowiem ma odpowiednie zastosowanie do ceny wyliczonej według art. 8 ust. 10 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (tekst jedn.: Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64) oraz § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 września 1974 r. w sprawie zasad ustalenia odszkodowań za budynki i grunty w mieście (...) (Dz. U. Nr 36, poz. 212). Wykładnia ta wynika z następujących rozważań; W myśl art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości w umowie zawartej według zasad tej ustawy (umowne wywłaszczenie) nabycie nieruchomości następuje wprawdzie za cenę nie wyższą od ustalonej według zasad odszkodowania przewidzianych w tej ustawie, jednak ustalenie ceny kupna nieruchomości następuje "w oparciu o opinię biegłych z listy wojewody". Tego rodzaju redakcja przepisu uzasadnia przyjęcie, że chodzi o sytuację, którą reguluje art. 540 k.c. dotyczący ceny wynikowej. Według bowiem tego przepisu cena wynikowa tym się charakteryzuje, że właściwy organ państwowy ustala, w jaki sposób sprzedawca ma obliczyć cenę za rzeczy danego rodzaju lub gatunku. Pojęcie "organ państwowy" w znaczeniu tego przepisu należy pojmować w sensie szerokim, jako organ uprawniony do ustalania ceny kupna. Takim organem z mocy ustawy są "biegli z listy wojewody". Na nich to bowiem ciąży obowiązek według określonych zasad - z uwzględnieniem wszelkich wskaźników określanych w przepisach prawa - określenie ostatecznej ceny sprzedaży nieruchomości. W tym trybie ustalona cena jest z istoty rzeczy wynikiem zastosowania różnorodnych wskaźników i kryteriów obliczania ceny, określanych przez odpowiedni organ. W tym celu, aby cenę tę określić, wspomniani biegli powinni oprzeć się na aktualnych zasadach obliczenia wartości poszczególnych składników wynikających z przepisów, do których odsyłają przepisy wspomnianej ustawy i powołanego rozporządzenia. W świetle przedstawionej wykładni zarzuty powyższe należy uznać za nieuzasadnione. Niezależnie od tego skarżący zarzuca, że nie doszłoby do zawarcia umowy w ustalonej ostatecznie przez biegłych wysokości ze względu na brak w budżecie dodatkowych środków na ten cel. Jednakże i ten zarzut nie może odnieść skutku. Brak jest bowiem podstaw do nadawania znaczenia faktowi, że jednostka gospodarki uspołecznionej zobowiązana jest świadczyć na podstawie przepisów prawa cywilnego ponad zaplanowane w budżecie środki finansowe. W tym stanie rzeczy należało orzec jak w sentencji niniejszego wyroku.