III PZP 6/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN T. Kasiński (sprawozdawca). Sędziowie SN: S. Rejman, Z. Świeboda.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, E. Wyrzykowskiego, w sprawie z powództwa Romana B. przeciwko: 1) Ośrodkowi Transportu Leśnego w S., 2) Edwardowi M., 3) Kazimierzowi C., o podwyższenie renty po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 1 czerwca 1978 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Szczecinie postanowieniem z dnia 9 lutego 1978 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy art. 180 § 1 kodeksu pracy stosuje się w sytuacji, gdy pracownik przy wykonywaniu obowiązków pomocniczych wyrządził szkodę osobie trzeciej przed dniem 1 stycznia 1975 r. i jest zobowiązany do jej naprawienia na podstawie prawomocnego wyroku zapadłego również przed dniem 1 stycznia 1975 r., a poszkodowany domaga się obecnie podwyższenia świadczeń rentowych ustalonych tym wyrokiem?"podjął następującą uchwałę:Artykuł 120 § 1 kodeksu pracy ma zastosowanie również w sytuacji, gdy poszkodowany dochodzi od bezpośrednich sprawców szkody podwyższenia renty zasądzonej od nich na jego rzecz prawomocnym wyrokiem wydanym przed wejściem w życie kodeksu pracy. Uzasadnienie faktycznePowód w 1939 r. uległ wypadkowi, w następstwie którego doznał ciężkich obrażeń ciała i stał się inwalidą II grupy. Od sprawców wypadku Edwarda M. i Kazimierza C., którzy wskutek nieprawidłowej jazdy przejechali ciągnikiem powoda przechodzącego przez ulicę, oraz od zatrudniającego ich zakładu pracy - Przedsiębiorstwa Transportu Leśnego w Szczecinie zasądzona została solidarnie na rzecz powoda wyrokiem z dnia 12.VII.1962 r. renta po 600 zł miesięcznie. W pozwie wniesionym w dniu 23.IV.1977 r. do Sądu Rejonowego w Szczecinie, a skierowanym przeciwko wymienionemu Przedsiębiorstwu, powód żądał podwyższenia renty do kwoty 1.600 zł, powołując się na to, że szkoda jego powiększyła się od czasu wydania wyroku zasądzającego rentę, gdyż o ile wówczas zarabiał jako sortownik drewna w tartaku 1.400 zł miesięcznie, o tyle obecnie osoby pracujące na tym samym stanowisku zarabiają 4.000 - 5.000 zł. Sąd Rejonowy, wezwawszy do udziału w sprawie w charakterze pozwanych sprawców wypadku, wyrokiem z dnia 25.X.1977 r. zasądził od wszystkich pozwanych solidarnie na rzecz powoda kwotę 36.000 zł i podwyższył zasądzoną w 1962 r. rentę do żądanej przez powoda kwoty 1.600 zł miesięcznie - również przy zachowaniu solidarnej odpowiedzialności wszystkich pozwanych.W związku z rewizjami złożonymi przez pozwanego E. Mikołajczyka oraz pozwany Ośrodek Transportu Leśnego Sąd Wojewódzki w Szczecinie przedstawił w trybie art. 391 k.p.c. Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne o treści wymienionej na wstępie uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Artykuł 120 § 1 kodeksu pracy odmiennie od przepisów kodeksu cywilnego uregulował odpowiedzialność pracownika za szkody wyrządzone osobie trzeciej przy wykonywaniu przez niego obowiązków pracowniczych, stanowiąc, że osoba ta nie ma roszczenia o naprawienie szkody w stosunku do sprawcy, tj. pracownika, gdyż do naprawienia tej szkody obowiązany jest wyłącznie zakład pracy. Natomiast pracownik na podstawie art. 120 § 2 k.p. odpowiada pośrednio przez to, że zakład pracy, naprawiwszy szkodę, może domagać się od pracownika w drodze regresu odszkodowania w granicach określonych w art. 119 k.p.Według poglądu wyrażonego w uchwale składu 7 sędziów SN III CZP 19/75 oraz w uchwale składu zwykłego III CZP 50/75 (OSNCP z 1976 r., z. 2, poz. 20 i z. 4, poz. 79), począwszy od dnia 1.I.1975 r., tj. od wejścia w życie kodeksu pracy, jeżeli sprawcą szkody był pracownik wykonywający swoje obowiązki pracownicze, roszczenie odszkodowawcze może być skierowane tylko przeciwko zakładowi pracy, a nie przeciwko danemu pracownikowi. Nawet więc jeśli samo zdarzenie wywołujące szkodę miało miejsce przed wymienioną datą, odpowiedzialność sprawcy szkody - pracownika kształtuje się, od chwili wejścia w życie kodeksu pracy, według zasad tego kodeksu, nie wyłączając sytuacji, gdy wcześniej wszczęte przeciwko pracownikowi postępowanie sądowe o naprawienie szkody nie zostało przed tą datą prawomocnie zakończone. Nowe uregulowanie art. 120 § 1 k.p. nie dotyczy natomiast stosunków prawnych ustalonych pod rządem przepisów dotychczasowych przez prawomocny wyrok, gdyż kodeks pracy w tym zakresie nie zawiera przepisu analogicznego do art. XVIII przep. wprow. ten kodeks.Przy tak ukształtowanej wykładni art. 120 k.p. nie byłoby wprawdzie możliwe na podstawie tego przepisu wzruszenie ustalonego wyrokiem z dnia 12.VII.1962 r. solidarnego obowiązku płacenia powodowi renty po 600 zł miesięcznie, jednakże żądanie podwyższenia tej renty, czego dotyczy obecnie rozpoznana sprawa, stanowi nowe roszczenie, które - jako zgłoszone w czasie obowiązywania kodeksu pracy - powinno być ocenione w świetle art. 120 § 1 tego kodeksu, przepis ten zaś nie dopuszcza - jak wyżej wskazano - roszczeń odszkodowawczych przeciwko bezpośrednim sprawcom, będącym pracownikami i wyrządzającym szkodę nieumyślnie przy wykonywaniu swoich obowiązków pracowniczych.W wyniku powyższych rozważań należało orzec jak w sentencji.