II CR 253/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN J. Niejadlik. Sędziowie SN: W. Kuryłowicz, T. Żyznowski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Tadeusza S. przeciwko Zakładom Przetwórstwa Spożywczego "Las" w K. o zapłatę odszkodowania, na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Jeleniej Górze z dnia 14 marca 1979 r.uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Jeleniej Górze do ponownego rozpoznania, pozostawiając temuż Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach procesu za instancję rewizyjną. Uzasadnienie faktyczneZaskarżonym wyrokiem wstępnym Sąd Wojewódzki ustalił, że strona pozwana ponosi całkowitą odpowiedzialność za szkodę, której powód Tadeusz S. doznał w wyniku ograniczenia dopływu wody do jego gospodarstwa w 1976 r.W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Sąd orzekający powołał następujące ustalenia.Udzielając Zakładom Przetwórstwa Spożywczego decyzją z dnia 24.III.1975 r. pozwolenia wodnoprawnego na szczególne korzystanie z wód w zakresie i w sposób w tejże decyzji wskazany, organ administracji państwowej zobowiązał jednocześnie wskazane Zakłady do "zabezpieczenia dostawy wody w ilościach niezbędnych do prowadzenia gospodarstwa do budynku mieszkalnego należącego do Tadeusza S." Zobowiązanie to jest następstwem trwałego obniżenia poziomu zwierciadła wody w studniach, znajdujących się na sąsiednich gruntach z pozwanymi Zakładami. W sezonie wiosenno-letnim 1976 r. powód nie miał dostatecznego zaopatrzenia w wodę, bywały dni, że wody w ogóle nie było, w innych zaś ciśnienie wody było niedostateczne. Na skutek interwencji powoda w obecności agronoma St. Cz. w końcu czerwca 1976 r. kierownictwo zakładu zobowiązało się dostarczać wodę powodowi w godzinach wieczornych. Zobowiązanie to, z wyjątkiem kilku dni, nie było realizowane. W dniu 27.VII.1976 r. gospodarstwo powoda zlustrowała 3-osobowa komisja, która dokonała szacunku doznanych szkód w wyniku systematycznego braku dopływu wody.Średnie dobowe zużycie wody dla gospodarstwa powoda wynosi 4,97 m3. Ilość dostarczonej powodowi wody podlegała rejestracji przez wodomierz, specjalnie w tym celu zainstalowany w obrębie pozwanych Zakładów. Odczytany w dniu 8.III.1977 r. stan wodomierza wykazał zużycie przez powoda 2010 m3. Przy ustaleniu, że wskazane urządzenie pomiarowe zostało zainstalowane na początku maja 1974 r., a strona pozwana notą księgową z dnia 17.XII.1976 r. obciążyła powoda za pobrane w ilości 1997 m3 wody obliczonej od założenia licznika - przeciętny miesięczny (w tym okresie 31 miesięcy) pobór wody wynosił 64,42 m3, co w przeliczeniu na dobowy pobór stanowi 2,15 m3.Występujący niedobór zwiększał się w okresie kampanijnym, tj. w ciągu trzeciego kwartału 1976 r. Dla prowadzonych przez powoda upraw, w szczególności pomidorów, okresem wymagającym intensywnego podlewania jest maj - lipiec. Przyczyną wzrastających trudności zaopatrzenia w wodę w okresie kampanijnym był sukcesywny wzrost własnych potrzeb Zakładu, dla zaspokojenia których Zakład przekraczał wielkości poboru ustalone w pozwoleniu wodnoprawnym.Powód - pomimo czynionych starań o dostarczanie wody z innych zasobów wodnych - nie był w stanie nawet zniwelować negatywnych skutków niedoboru, jego starania bowiem o dostawę wody przez Zakład Estetyki Miast w B. i Spółdzielnię Kółek Rolniczych okazały się bezowocne wobec odmowy dostarczania wody. Nie można zatem w ocenie Sądu orzekającego przypisać powodowi pasywnej postawy, uzasadniającej przyjęcie jego przyczynienia się do powstałej szkody.W rewizji opartej na podstawach z art. 368 pkt 1 i 4 k.p.c. strona pozwana zakwestionowała ustalenia i wnioski Sądu co do rozmiaru niedoboru wody dla gospodarstwa powoda oraz zarzuciła nieuwzględnienie obowiązku powoda współdziałania przy wykonywaniu zobowiązania pozwanego, określonego w decyzji udzielającej pozwolenia wodnoprawnego. W konkluzji skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rozpoznając rewizję pozwanych Zakładów w granicach określonych w art. 381 § 1 k.p.c. podnieść należy wymagającą przede wszystkim rozważenia kwestię dopuszczalności drogi sądowej w świetle przepisów prawa wodnego z dnia 24, października 1974 r. (Dz. U. Nr 38, poz. 230). Szczególne korzystanie z wód strona pozwana opiera na uzyskanym pozwoleniu wodnoprawnym, stosownie do treści art. 36 prawa wodnego spory powstałe w związku z pozwoleniami wodnoprawnymi rozstrzygają terenowe organy administracji państwowej, właściwe do wydawania tych pozwoleń. Decyzja wskazanego organu w przedmiocie odszkodowania jest ostateczna. Strona w terminie 30 dni od otrzymania decyzji może dochodzić swych roszczeń przed sądem. Powyższe nie przesądza jeszcze o konieczności uzyskania przez powoda rozstrzygnięcia organu administracji wodnej, poczynione bowiem przez Sąd ustalenia są niewystarczające dla jednoznacznego wyrażenia stanowiska w tej kwestii, poza wskazaniem przesłanek, pozwalających na rozgraniczenie trybu postępowania sądowego i administracyjnego. Mianowicie do wyrządzenia szkody osobie trzeciej przez podmiot legitymujący się pozwoleniem wodnoprawnym może dojść przy prowadzeniu działalności zgodnie z warunkami uzyskanego pozwolenia. Wywołanie tego rodzaju szkody pozostaje w związku - jak to stanowi art. 36 prawa wodnego - z udzielonym pozwoleniem i właściwym do dochodzenia wyrównania szkody jest tryb określony w art. 36 i nast. prawa wodnego. Odmiennie, zarówno co do trybu, jaki i zasad, kształtuje się odpowiedzialność w sytuacji, gdy szkoda została wywołana niewłaściwym, bezprawnym zachowaniem się, polegającym na realizacji uprawnienia niezgodnego z jego treścią lub w postępowaniu wykraczającym poza granice uzyskanego pozwolenia. Wywołana w ten sposób szkoda następuje wskutek niedotrzymania warunków pozwolenia, a nie w związku z realizacją tego pozwolenia, za powstałą więc szkodę zobowiązany ponosi odpowiedzialność na zasadzie przepisów prawa cywilnego o czynach niedozwolonych, a sprawa podlega rozpoznaniu w drodze sądowej. Wobec tego, że Sąd Wojewódzki powyższych okoliczności, mogących mieć zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, nie miał na uwadze, zaskarżony wyrok podlega uchyleniu. Gdyby po ponownym rozpoznaniu sprawy okazało się, że brak jest podstaw do obciążenia pozwanych Zakładów odpowiedzialnością na podstawie przepisów o czynach niedozwolonych, zarzuty ich zgłoszone w rewizji stałyby się bezprzedmiotowe. Ponieważ nie można wykluczyć przyjęcia odpowiedzialności pozwanych z ich winy, gdy szkoda - jak to stwierdzono wyżej - została wywołana poza legalną działalnością Zakładów - należy także ustosunkować się do zarzutów rewizji.Nie jest trafny pogląd dowodzący jakoby decyzja o uchyleniu pozwolenia wodnoprawnego zawierała ograniczenia co do ilości dostarczonej wody powodowi lub przewidywała zaspokojenie tylko niektórych jego potrzeb na wodę, związanych z prowadzeniem gospodarstwa. Nadawanie takiej treści tej decyzji spowodowałoby utratę przez nią prawnie i życiowo usprawiedliwionych przesłanek i w istocie prowadziłoby do pozbawienia powoda możliwości dalszego racjonalnego gospodarowania i rozwijania produkcji warzywno-rolnej.Doceniając eksponowaną przez pozwane Zakłady społeczno-gospodarczą doniosłość realizowanych przez nie zadań produkcyjnych, należy jednocześnie podkreślić, że powód także na miarę własnych możliwości uczestniczy w realizacji programu żywnościowego, skoro podejmuje intensyfikację produkcji, miedzy innymi surowców, przetwarzaniem których zajmują się pozwane Zakłady. Powód dochodzi odszkodowania za okres po wydaniu pozwolenia wodnoprawnego, stąd próba skarżących wykazania - na podstawie charakterystyki stosunków wodnych tego terenu istniejących przed wydaniem tej decyzji - jakoby powód przyczynił się do powstania szkody, jest oczywiście bezzasadna. Dotychczas zebrany materiał dowodowy nie pozwala - jak to trafnie wskazał Sąd orzekający - na przypisanie powodowi zachowania się uzasadniającego obniżenie należnego mu odszkodowania.Zasadnie natomiast zarzucają pozwane Zakłady, że przy ustalaniu średniej dobowej ilości wody otrzymywanej przez powoda sąd orzekający nie uwzględnił zróżnicowanego w poszczególnych porach roku zapotrzebowania na wodę w gospodarstwie powoda. Kwestia ta wymaga wyjaśnienia.