I CR 487/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN J. Majorowicz (sprawozdawca). Sędziowie SN: sędzia S. Dmowski, Z. Trybulski.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Ludmiły K. przeciwko Skarbowi Państwa - Sąd Wojewódzki w W. o zapłatę 20.000 zł, na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 18 grudnia 1979 r.oddalił rewizję.Uzasadnienie faktycznePowódka domagała się zasądzenia od Skarbu Państwa - Sądu Wojewódzkiego w W. najpierw kwoty 8.000 zł, a następnie - po zmodyfikowaniu żądania - kwoty 20.000 zł z odsetkami tytułem odszkodowania, twierdząc, że z powodu niewłaściwego działania Państwowego Biura Notarialnego w W. przy sporządzaniu umowy darowizny, a w szczególności ograniczenia się do notarialnego poświadczenia podpisów stron umowy zamiast sporządzenia umowy darowizny w formie aktu notarialnego, poniosła szkodę.Sąd Wojewódzki we Wrocławiu wyrokiem z dnia 18.XII.1979 r. powództwo oddalił.Sąd ustalił, że w kwietniu 1977 r. powódka zgłosiła się do Biura Notarialnego w W. z projektem umowy darowizny. Notariusz projekt ten przejrzał i zaproponował poprawki. Powódka sporządziła nowy projekt umowy i wraz z notariuszem udała się do mieszkania darczyńcy i tam po przeczytaniu jej treści umowa została podpisana przez powódkę i darczyńcę, a notariusz tylko poświadczył podpisy. Na podstawie tej umowy Janina K. podarowała powódce stare, częściowo zużyte pianino marki Alberta Fabra König Oestarr Hoffliheferent "seits" wartości 8.000 zł. Równocześnie w umowie strony umówiły się, że przedmiot darowizny pozostaje w użytkowaniu u Janiny K. aż do jej śmierci.W dniu 30.IX.1977 r. Janina K. zmarła.Pismem z dnia 11.X.1977 r. powódka zwróciła się do Państwowego Biura Notarialnego w W. o wyłączenie ze spisu inwentarza pianina i wydania jej. Państwowe Biuro Notarialne postanowieniem z dnia 6.II.1978 r. odmówiło wyłączenia z zabezpieczenia spadku pianina i wydania go powódce. Na postanowienie to powódka złożyła skargę do Sądu Rejonowego we Wrocławiu, który postanowieniem z dnia 8.IV.1978 r. nie uwzględnił skargi powódki, jak to wynika z odpisu postanowienia Państwowego Biura Notarialnego i Sądu Rejonowego we Wrocławiu.Na podstawie powyższych ustaleń Sąd Wojewódzki uznał, że brak jest przesłanek z art. 417 § 1 k.c. do przyjęcia odpowiedzialności Skarbu Państwa z tej przyczyny, że forma umowy darowizny, polegająca na notarialnym poświadczeniu podpisów, nie przeszkodziła przejściu własności przedmiotu darowizny na powódkę. Istniejąca w umowie klauzula, że przedmiot darowizny pozostanie w użytkowaniu u Janiny K. (darczyńcy), należy tłumaczyć w ten sposób, że obdarowana - powódka podarowane jej pianino oddała w użytkowanie do śmierci swej ciotce Janinie K., a nie jak notariusz interpretuje, a za nim powódka, treść umowy, że świadczenie darczyńcy na rzecz obdarowanej nie zostało spełnione, bo pianino nadal pozostawało u darczyńcy. Jako najbliższa krewna Janiny K. ostatnio w 1977 r. często przebywała u darczyńcy, gdyż nią się opiekowała, a tym samym podarowane jej pianino po prostu użyczyła darczyńcy do czasowego użytkowania. Tak należy interpretować zawartą umowę. Dlatego też Sąd nie podzielił twierdzeń powódki, że umowa darowizny pianina z dnia 28.IV.1977 r. została zawarta z naruszeniem przepisów prawa, na co nie zwrócił uwagi notariusz, który poświadczył podpisy, mimo że w myśl art. 53 prawa o notariacie miał taki obowiązek, bo Państwowe Biuro Notarialne we Wrocławiu w niczym nie uchybiło przepisowi art. 52 § 1 prawa o notariacie, gdyż umowa o przeniesienie własności rzeczy dla swej ważności nie musi być zawarta w formie aktu notarialnego.W rewizji powódka wniosła o uchylenie wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu i o przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania, zarzucając naruszenie prawa materialnego (art. 365 § 1 k.p.c. oraz art. 16, 43 i 52 § 1 prawa o notariacie) oraz sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zebranego w sprawie materiału.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Stosownie do art. 890 § 1 k.c. oświadczenie darczyńcy powinno być złożone w formie aktu notarialnego. Przepis ten ma na celu zapobieżenie zbyt pochopnemu zobowiązaniu się darczyńcy, a także wyłączenie prowadzenia sporów o wykonanie darowizny w przypadku niezachowania wymaganej formy. Od tej zasady w powołanym wyżej przepisie ustawodawca wprowadził jednakże wyjątek. W szczególności umowa darowizny zawarta bez zachowania tej formy staje się ważna, jeżeli przyrzeczone świadczenie zostało spełnione. Jak to przyjęto w nauce prawa, a pogląd ten skład orzekający podziela, przez "spełnienie świadczenia" należy rozumieć zarówno przypadki, w których zawarto umowę o skutkach tylko zobowiązujących i jednocześnie lub później spełniono świadczenie, jak też przypadki, w których zawarto umowę wywołującą podwójne skutki, tak że rozporządzenie nastąpiło z mocy samej umowy. Jak wynika z treści zawartej między stronami umowy darowizny rzeczy oznaczonej co do tożsamości - umowa ta zgodnie z art. 155 § 1 k.c. wywołała podwójny skutek, a więc zarówno zobowiązujący, jak i rozporządzający. Powódka tym samym objęła w swoje posiadanie podarowane jej pianino. Za powyższym stanowiskiem przemawia również postanowienie umowy, w którym strony uzgodniły, że pianino, którego własność powódka nabyła, pozostawia do używania Janinie K. aż do jej śmierci. Z tych względów prawidłowo Sąd Wojewódzki przyjął, że urzędujący notariusz nie uchybił przepisom prawa o notariacie, w szczególności art. 52 § 1 tego prawa, że nie można mu przypisać winy w działaniu, a tym samym brak podstaw do przyjęcia odpowiedzialności Skarbu Państwa na zasadzie art. 417 § 1 k.c.Nie jest również uzasadniony zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 365 § 1 k.p.c. Sąd Wojewódzki bowiem w niniejszej sprawie nie jest związany stanowiskiem wyrażonym przez Biuro Notarialne oraz Sąd Rejonowy we Wrocławiu w postanowieniu z dnia 8.IV.1978 r. Zauważyć dodatkowo należy, że - jak to wynika z postanowienia Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 20.II.1980 r. - oddalającego wniosek powódki o zwolnienie od opłat od rewizji, Biuro Notarialne we Wrocławiu postanowieniem z dnia 11.II.1980 r. zwolniło od zabezpieczenia spadku pianino i zaleciło komornikowi wydanie je powódce.Z tych względów rewizja jako nieuzasadniona podlega oddaleniu.