II UZP 22/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Perestaj. Sędziowie SN: Z. Dębicka (sprawozdawca), T. Kasiński.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL w sprawie z wniosku Krystyny T. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w S. o rentę rodzinną po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie postanowieniem z dnia 12 czerwca 1978 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy przepis art. 30 pkt 2 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o p.z.e. należy rozumieć w ten sposób, że obejmuje on również członków rodziny po zmarłym pracowniku, który pobierał rentę inwalidzką przyznaną mu w trybie art. 116 wymienionej ustawy, czy obejmuje jedynie członków rodziny po pracowniku, który miał przyznaną rentę inwalidzką w trybie zwykłym?"powziął następującą uchwałę:Uprawnienie do renty rodzinnej przysługuje członkom rodziny po pracowniku, który miał ustalone prawo do emerytury lub renty inwalidzkiej w trybie określonym art. 84 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym (Dz. U. Nr 3, poz. 6 z późn. zm.).Uzasadnienie faktyczneZakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. decyzją z dnia 18.III.1978 r. odmownie załatwił wniosek wnioskodawczyni o rentę rodzinną dla córki po zmarłym 21.II.1978 r. mężu z powodu braku warunków określonych w art. 30 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6 z późn. zm., oznaczonej dalej jako "ustawa o p.z.e."), ponieważ zmarły miał przyznane świadczenie wyjątkowe.Rada nadzorcza Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie orzeczeniem z dnia 2.V.1978 r. zmieniła zaskarżoną decyzję organu rentowego i przyznała wnioskodawczyni rentę rodzinną.Na skutek odwołania Oddziału ZUS od powyższego orzeczenia sprawę rozpoznał Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie, który postanowieniem z dnia 12.VI.1978 r. przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia przytoczone w sentencji zagadnienie prawne.Z uzasadnienia postanowienia Sądu Pracy wynika, że wątpliwości jego sprowadzają się do tego, jakie znaczenie przypisać zwrotowi "miał ustalone prawo do jednego z tych świadczeń" zawartemu w art. 30 pkt 2 ustawy o p.z.e.W związku z tą wątpliwością podnieść należy, co następuje:Artykuł 30 ustawy o p.z.e. jest zamieszczony w dziale II ustawy noszącym tytuł "świadczenia pieniężne", a więc określającym między innymi warunki, od których jest uzależnione prawo do poszczególnych rodzajów świadczeń. Wykładnia systematyczna wymienionego przepisu prowadzi do wniosku, iż sformułowania w nim zawarte odnoszą się do istnienia po stronie pracownika warunków wymaganych ustawą do uzyskania emerytury lub renty inwalidzkiej albo istnienia decyzji ustalającej - na podstawie zasad określonych w ustawie - prawa do jednego z tych świadczeń.W myśl art. 84 ust. 1 ustawy o p.z.e. ustalenie prawa do świadczeń określonych w tej ustawie należy do organu rentowego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Jeżeli chodzi o świadczenia pieniężne, to ten tryb postępowania odnosi się do świadczeń wymienionych w dziale II ustawy o p.z.e., przysługujących na warunkach w tym dziale określonych.Porównanie treści wymienionych przepisów uzasadnia pogląd, iż sformułowanie zawarte w art. 30 pkt 2 ustawy o p.z.e. "miał ustalone prawo" oznacza istnienie decyzji organu rentowego ustalającej na podstawie art. 84 ust. 1 tej ustawy prawo do emerytury lub renty inwalidzkiej dla pracownika w wysokości i na warunkach określonych w dziale II tej ustawy.Wymienione okoliczności więc przemawiają przeciwko przyjęciu, iż treść art. 30 pkt 2 ustawy o p.z.e. obejmuje także sytuacje, gdy pracownik miał przyznaną emeryturę lub rentę w innym trybie, a w szczególności określonym art. 116 tej ustawy.Przede wszystkim w myśl art. 116 tej ustawy o p.z.e. prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku emeryturę lub rentę osobie, która nie spełnia warunków wymaganych ustawą do uzyskania jednego z tych świadczeń.Artykuł 116 ustawy o p.z.e. nie daje zatem osobie zainteresowanej uprawnień podmiotowych do żądania określonego świadczenia, jedynie uprawnia organ w nim wymieniony do przyznania świadczenia wyjątkowego w drodze swobodnego uznania ze względu na szczególną sytuację, w jakiej ta osoba się znalazła.Przepis ten wyraźnie określa, że w tym trybie następuje przyznanie wyjątkowego świadczenia danej osobie, a nie ustalenie prawa do świadczenia dla takiej osoby.Ponadto przepis art. 116 ustawy o p.z.e. jest przepisem wyjątkowym i wobec tego nie może być tłumaczony rozszerzająco w tym sensie, że przyznanie renty w tym trybie pociąga za sobą konsekwencje w tym przepisie nie przewidziane.Dotychczasowe rozważania więc uzasadniają wniosek, że świadczenie przyznane w trybie art. 116 ustawy o p.z.e. ma wyłącznie charakter osobisty, a więc nie może uprawniać członków rodziny pozostałych po osobie, której przyznano takie świadczenie, do renty rodzinnej określonej w dziale II wymienionej ustawy. Artykuł 30 pkt 2 ustawy o p.z.e. daje uprawnienie do renty rodzinnej tylko członkom rodziny pozostałym po pracowniku, który za życia miał ustalone w trybie określonym w art. 84 ust. 1 tej ustawy prawo do emerytury lub renty inwalidzkiej.Z tych względów na przedstawione zagadnienie prawne Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały.