IV CR 258/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN K. Piasecki (sprawozdawca). Sędziowie SN: Z. Marmaj, B. Szczepaniak.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Emilii P. przeciwko 1) Bankowi Spółdzielczemu w Rzeszowie - Oddział w K., 2) Czesławie W., 3) Ignacemu W. i 4) Janinie M. o wyłączenie spod egzekucji, na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Rejonowego w Rzeszowie z dnia 19 grudnia 1977 r.uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Rzeszowie, pozostawiając temu Sądowi orzeczenie o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowódka żąda zwolnienia od egzekucji zajętej przez komornika Sądu Rejonowego w Rzeszowie nieruchomości stanowiącej działkę budowlaną położoną w K. o pow. 400 m2, na której znajduje się budynek mieszkalny murowany, wykonany w stanie surowym. Dla uzasadnienia swego żądania powódka przytoczyła, że zarówno działka budowlana, jaki i dom nie stanowią własności dłużnika Mariana P., który jest jej mężem, a stojący na działce dom wybudowała własnym kosztem oraz przy pomocy swej rodziny i dlatego nie może odpowiadać materialnie za zobowiązania swego męża wynikłe w związku z prowadzeniem przez niego zakładu instalacji centralnego ogrzewania i instalacji gazowej. Pozwani wnieśli o oddalenie powództwa.Wyrokiem z dnia 19.XII.1977 r. Sąd Rejonowy w Rzeszowie oddalił powództwo, uznając, że powódka nie może domagać się skutecznie zwolnienia od egzekucji zajętej przez komornika działki wraz z wybudowanym na niej domem, gdyż właścicielem tejże działki jest jej mąż Marian P., który otrzymał ją w formie darowizny od swej ciotki. Powódka mogłaby jedynie domagać się ustalenia, jaki jest jej udział w nakładach na budowę domu i wówczas dopiero starać się o zabezpieczenie swoich roszczeń.W rewizji od tego wyroku powódka wnosi o jego zmianę i uwzględnienie powództwa lub o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania. Sąd Wojewódzki w związku z tą rewizją przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 k.p.c. następujące zagadnienie prawne: "Czy małżonek dłużnika, przeciwko któremu nie została nadana klauzula wykonalności na tytule wykonawczym z art. 787 k.p.c., jest legitymowany do wytoczenia powództwa na podstawie art. 841 § 1 k.p.c. o zwolnienie od egzekucji wierzytelności powstałej w wyniku poczynionych przez niego nakładów w czasie trwania związku małżeńskiego przy budowie domu na działce stanowiącej odrębny majątek dłużnika. W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej - w jaki sposób, mógłby realizować swe uprawnienia małżonek dłużnika".Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy przejął sprawę do rozpoznania we własnym zakresie i rozpoznając sprawę na skutek rewizji powódki, zważył, co następuje:1. W sprawie nie została dostatecznie wyjaśniona zasadnicza kwestia reżymu prawnego majątku objętego niniejszy postępowaniem, a w szczególności kwestia, czy egzekucja została skierowana przeciwko składnikom małżeńskiej wspólności majątkowej, czy też tylko przeciwko odrębnemu majątkowi dłużnika, czy też wreszcie przeciwko majątkowi odrębnemu małżonka dłużnika. W pozwie powódka twierdziła, że zarówno działka budowlana, jak i dom nie stanowią własności dłużnika - męża powódki. Następnie wyjaśniła, że nieruchomość podarowała jej mężowi ciotka, ale faktycznie nie była to darowizna, ale sprzedaż. W rewizji z kolei powódka utrzymuje, że w każdym razie przedmiotowa działka wraz z budynkiem mieszkalnym stanowi "mienie dorobkowe powódki i jej męża".W zależności od dokonanych w tej mierze ustaleń może się okazać, że powódce nie przysługują żadne roszczenia. Tak sprawa przedstawiałaby się w wypadku ustalenia, że egzekucja została skierowana przeciwko składnikom majątku odrębnego dłużnika, męża powódki. W wypadku natomiast, gdyby egzekucja została wszczęta względem składników objętych majątkową wspólnością małżeńską, należałoby w szczególności mieć na względzie, co następuje:2. Z ustaleń zaskarżonego wyroku Sądu Rejonowego nie wynika, czy wymienionym przezeń wyrokiem zasądzającym określone sumy od męża powódki na rzecz osób trzecich została nadana klauzula wykonalności stosownie do art. 787 k.p.c. także przeciwko powódce jako żonie dłużnika. Sąd Wojewódzki w swoim pytaniu prawnym przyjął jako założenie nasuwających się wątpliwości fakt nienadania klauzuli wykonalności przeciwko powódce. Zagadnienie to wymagało definitywnego wyjaśnienia.Kierowanie egzekucji do majątku wspólnego jest niedopuszczalne bez uprzedniego uzyskania przez wierzyciela klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika. Jeżeli wierzyciel posiada tytuł wykonawczy jedynie przeciwko dłużnikowi, a jego małżonek sprzeciwia się zajęciu rzeczy, powołując się na to, że objęta jest ona majątkiem wspólnym, komornik obowiązany jest odstąpić od zajęcia i zawiadomić wierzyciela o potrzebie uzyskania odpowiedniej klauzuli wykonalności. W wypadku zaś zajęcia takiej rzeczy małżonkowi dłużnika przysługuje skarga na czynności komornika lub wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego (art. 825 pkt 3 k.p.c.).Powyższa wykładnia jest uzasadniona przede wszystkim brzmieniem art. 787 § 1 k.p.c., który postanawia "sąd nada klauzulę wykonalności także przeciwko współmałżonkowi".Tak więc żadna czynność egzekucyjna nie może być dokonana w stosunku do majątku wspólnego bez klauzuli wykonalności z art. 787 k.p.c.Wymaga jednak zaznaczenia, że wierzyciel w każdym czasie może wystąpić o nadanie klauzuli wykonalności. W takiej sytuacji małżonek dłużnika uprawniony jest do zgłoszenia zarzutów z art. 41 § 2 k.r.o. i art. 787 § 2 k.p.c. Natomiast w rozważanej sytuacji, gdy nie została nadana klauzula wykonalności stosownie do art. 787 k.p.c., małżonkowi dłużnika nie przysługuje powództwo o zwolnienie od egzekucji (art. 341 k.p.c.). W razie jednak wytoczenia takiego powództwa przeciwegzekucyjnego - jeżeli nie został zastosowany art. 787 § 1 k.p.c. - sąd nie powinien oddalić powództwa, ale powinien - stosownie do okoliczności - nadać mu właściwy bieg jako wnioskowi o częściowe umorzenie postępowania egzekucyjnego co do składników, które według twierdzeń małżonka dłużnika wchodzą do majątku wspólnego (art. 825 pkt 3 k.p.c.).Z tych wszystkich względów należało uchylić zaskarżony wyrok i sprawę przekazać Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.