VI KZP 15/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Żebrowski. Sędziowie: J. Gaj (sprawozdawca). J. Pustelnik.Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Kabat.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Izabeli P., oskarżonej z art. 188 k.k., po rozpoznaniu przekazanego na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki we Wrocławiu - postanowieniem z dnia 23 kwietnia 1979 r. - wymagającego zasadniczej wykładni ustawy zagadnienia prawnego:"1. Czy za uprowadzenie w rozumieniu art. 188 k.k. można poczytać zabranie przez jedno z rodziców pozostających w związku małżeńskim, lecz żyjących przejściowo w rozłączeniu, ich wspólnego małoletniego dziecka, które przebywało podówczas u drugiego z rodziców, bez wiedzy i zgody na to tego ostatniego, jeżeli:a) nie nastąpiło ani poprzednio, ani też potem formalne ograniczenie (art. 107 § 2 k.r.o.) czy pozbawienie (art. 111 k.r.o.) władzy rodzicielskiej żadnego z rodziców (współmałżonków) albo zawieszenie (art. 110 k.r.o.) tej władzy, przysługującej z mocy ustawy im obojgu (art. 93 § 1 k.r.o.), lub powierzenie dziecka przez sąd jednego z rodziców, a w szczególności temu, u którego ono przebywało w chwili "uprowadzenia";b) w okresie wspomnianej wyżej rozłąki małżonków (rodziców) dziecko pozostawało pierwotnie u tego z nich, który stał się później sprawcą jego "uprowadzenia", wszelako po pewnym czasie zmieniło miejsce swego pobytu wskutek samowolnego zabrania go do siebie przez tego właśnie współmałżonka, od którego nastąpiło to "uprowadzenie", przy czym tamten pierwszy wypadek spowodowania zmiany miejsca pobytu dziecka nie pociągnął za sobą jakichkolwiek konsekwencji natury karnej dla "uprowadzającego"?2. Czy w razie uznania opisanego wyżej w pkt 1 czynu jednego z rodziców (małżonków) za nie stanowiący uprowadzenia, o którym stanowi art. 188 k.k., uzasadnione jest pociągnięcie do odpowiedzialności karnej na podstawie cytowanego przepisu innych obcych, nie zainteresowanych osób, które w intencji udzielenia pomocy wspomnianemu poprzednio jednemu z rodziców w odzyskaniu dziecka stały się w istocie bezpośrednimi wykonawcami jego "uprowadzenia" (zabrania z mieszkania drugiego z rodziców)?"uchwalił:1) udzielić odpowiedzi na pytanie pierwsze jak wyżej;2) odmówić udzielenia odpowiedzi na pytanie drugie.Uzasadnienie faktyczneI. Przepis art. 188 k.k. przewiduje odpowiedzialność karną sprawcy, który wbrew woli osoby powołanej do opieki lub nadzoru uprowadza lub zatrzymuje małoletniego albo osobę nieporadną ze względu na jej stan psychiczny lub fizyczny.Przewidziane w wymienionym przepisie uprowadzenie lub zatrzymanie wyczerpuje określone w nim znamiona tego przestępstwa tylko wtedy, gdy jest popełnione wbrew woli osoby powołanej do opieki lub nadzoru nad danym podopiecznym. Wypływa z tego wniosek, że osoba powołana do wspomnianej opieki lub nadzoru nie może być podmiotem przestępstwa określonego w art. 188 k.k.Osobami powołanymi do opieki lub nadzoru nad małoletnim są przede wszystkim rodzice. Wynika to z istoty przysługującej im władzy rodzicielskiej (art. 92 k.r.o.), obejmującej w szczególności obowiązek oraz prawo do sprawowania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka oraz do jego wychowania (art. 95 § 1 k.r.o.). Władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom (art. 93 § 1 k.r.o.) i w związku z tym każde z nich jest obowiązane i uprawnione do jej wykonywania. Uwzględniając to oraz unormowanie zawarte w art. 188 k.k., stwierdzić należy, że rodzice (lub jedno z nich), którym przysługuje pełna władza rodzicielska, nie mogą być podmiotem przestępstwa przewidzianego w wymienionym przepisie. Odpowiedzialność rodziców (lub jednego z nich) na podstawie art. 188 k.k. może wchodzić w rachubę jedynie wtedy, gdy zostaną pozbawieni władzy rodzicielskiej (art. 111 k.r.o.) albo nastąpi zawieszenie (art. 110 § 1 k.r.o.) lub ograniczenie (art. 107 § 2 i art. 109 § 1 i 2 k.r.o.) tej władzy. Natomiast oddzielne zamieszkiwanie rodziców i faktyczne wykonywanie opieki oraz nadzoru nad dzieckiem tylko przez jedno z nich nie ma wpływu na zakres wspomnianej władzy drugiego z rodziców. W takim więc wypadku usunięcie dziecka spod fizycznej władzy opiekującego się nim jednego z rodziców i wbrew jego woli, jakkolwiek samowolnie, nie wyczerpuje znamion przestępstwa określonego w art. 188 k.k. Okoliczność, że owo usunięcie dziecka spowodowało w istocie ograniczenie władzy rodzicielskiej jednego z rodziców wykonującego opiekę, nie zmienia postaci rzeczy ze względu na przysługujące również uprowadzającemu nadal takie same uprawnienia i obowiązki względem dziecka (...).II. Problematyka poruszona w pytaniu drugim Sądu Wojewódzkiego dotyczy odpowiedzialności karnej osób, co do których orzeczenie sądu pierwszej instancji nie zostało zaskarżone. W tym zakresie nie ma więc potrzeby udzielenia odpowiedzi w trybie art. 390 § 1 k.p.k.