I KR 265/76

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Fornalik. Sędziowie: L. Jax (sprawozdawca), R. Staszkiewicz.Prokurator Prokuratury Generalnej: P. Lech.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu między innymi sprawy Stanisława G., oskarżonego z art. 215 § 2 k.k., z powodu rewizji wniesionej przez oskarżonego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Płocku z dnia 9 września 1976 r.zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że co do oskarżonego Stanisława G. przyjął, iż oskarżony ten przypisanego mu czynu dopuścił się nie w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, lecz z zamiarem udzielenia Leszkowi G. pomocy do uniknięcia odpowiedzialności karnej oraz utrudnienia postępowania karnego przeciwko niemu, w związku z czym czyn ten wyczerpuje znamiona przestępstwa określonego w art. 252 k.k., i na podstawie tego przepisu wymierzył mu karę 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności z zaliczeniem na poczet tej kary okresu tymczasowego aresztowania od dnia 5 grudnia 1975 r. (...).Uzasadnienie faktycznePrzed Sądem Wojewódzkim w Płocku Stanisław G. odpowiadał między innymi jako oskarżony o to, że w dniu 1 grudnia 1975 r. w K. przyjął w celu osiągnięcia korzyści majątkowej do ukrycia od Leszka G. plik walorów dewizowych w postaci bonów towarowych, marek RFN, dinarów, lewa, karon, lei, forintów, rubli, czeków NBP i podróżniczych znaków wartościowych wartości co najmniej 150.000 zł, wiedząc, iż pochodzą one z kradzieży ze sklepu "Pewex" w K., a następnie przekazał je Wojciechowi M., tj. o przestępstwo określone w art. 215 § 2 k.k.Wyrokiem z dnia 9 września 1976 r. wymieniony Sąd Wojewódzki uznał oskarżonego Stanisława G. za winnego popełnienia zarzucanego mu przestępstwa, ustalając wartość przyjętych walorów dewizowych na około 140.000 zł, i za to na podstawie art. 215 § 2, art. 36 § 2 i 3, art. 40 § 1 pkt 3 k.k. skazał go na karę 4 lat pozbawienia wolności i 15.000 zł grzywny, z zamianą - w razie nieuiszczenia jej w terminie - na karę zastępczą 150 dni pozbawienia wolności; ponadto pozbawił oskarżonego praw publicznych na okres 3 lat i na poczet kary pozbawienia wolności - na podstawie art. 83 § 1 k.k. - zaliczył oskarżonemu okres zatrzymania i tymczasowego aresztowania od dnia 5 grudnia 1975 r. do dni 9 września 1976 r. (...).Rewizję od powyższego wyroku wniósł obrońca oskarżonego Stanisława G.Rewizja ta podnosi zarzut obrazy art. 3, 357, 372 § 1 i 2 i art. 387 pkt 3 k.p.k., polegającej na niedostatecznym, nietrafnym rozważeniu odnoszącego się do oskarżonego Stanisława G. materiału dowodowego, w wyniku czego Sąd Wojewódzki przypisał mu działanie "w celu osiągnięcia korzyści majątkowej", chociaż z materiału dowodowego wynikało, iż taki motyw był mu najzupełniej obcy, a nadto przypisał mu winę w postaci dolus eventualis w odniesieniu do wartości przyjętych przez niego walorów, chociaż materiał dowodowy nie dawał ku temu dostatecznych podstaw.Rewizja ta wnosi o zmianę zaskarżonego wyroku przez uznanie oskarżonego Stanisława G. za winnego przestępstwa określonego w art. 252 k.k. i wymierzenie mu na podstawie tego przepisu odpowiednio łagodniejszej kary.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja wniesiona przez obrońcę oskarżonego Stanisława G. jest zasadna.Z brzmienia art. 215 k.k. wynika, że paserstwo może być popełnione w czterech postaciach: a) nabycia, b) pomocy do zbycia, c) przyjęcia i wreszcie d) pomocy do ukrycia rzeczy uzyskanej za pomocą czynu zabronionego. W razie nabywania lub zbywania rzeczy tego rodzaju nie ma potrzeby wykazywania celu, w jakim sprawca to czyni. Natomiast w wypadku przyjęcia lub pomocy do ukrycia tych rzeczy traktuje się jako paserstwo tylko czyny popełnione w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Paserstwo w dwóch ostatnio wymienionych formach jest więc przestępstwem kierunkowym. Jeżeli przyjęcie lub pomoc do ukrycia rzeczy uzyskanej za pomocą przestępstwa są dokonane nie w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, to nie wyczerpują one znamion paserstwa, natomiast mogą nosić cechy poplecznictwa (art. 252 k.k.), gdy stanowią utrudnienie lub udaremnienie postępowania karnego.Z ustaleń Sądu Wojewódzkiego wynika, że oskarżony Stanisław G. w dniu 1 grudnia 1975 r. przyjął na przechowanie od oskarżonego Leszka G. woreczek foliowy zawierający banknoty zagraniczne i inne papiery wartościowe o wartości około 140.000 zł, co do których co najmniej domyślał się, że pochodzą z kradzieży.Następnego dnia - mając już pełną świadomość, że te środki płatnicze pochodzą z włamania do sklepu "Pewex" - chciał zwrócić je Leszkowi G. lub też Kazimierzowi R., lecz nie mógł ich odnaleźć i wobec tego wręczył je - w celu dalszego ich ukrycia - Władysławowi M., o którym wiedział, że pozostaje w zażyłych stosunkach z obu wyżej wymienionymi.Z ustaleń tych nie wynika, aby oskarżony Stanisław G., przyjmując na przechowanie zagraniczne banknoty oraz papiery wartościowe pochodzące z kradzieży, działał w celu osiągnięcia korzyści majątkowej dla siebie lub innej osoby. Sąd Wojewódzki zakwalifikował jednak jego czyn jako przestępstwo przewidziane w art. 215 § 2 k.k., powołując się przy tym na art. 120 § 3 k.k. oraz stwierdzając, że oskarżony Stanisław G. działał "w celu osiągnięcia korzyści majątkowej dla oskarżonych Kazimierza R. i Leszka G.".Sąd Wojewódzki nie wyjaśnił bliżej tego ostatnio cytowanego stwierdzenia, jak też nie wskazał powodów zajęcia takiego stanowiska. Można z tego wnosić, że Sąd Wojewódzki opierał się na oczywiście błędnym poglądzie, iż sam fakt przyjęcia skradzionych przedmiotów - w celu ich ukrycia - niejako przesądza o tym, że osoba przyjmująca działała w celu osiągnięcia korzyści majątkowej dla sprawcy kradzieży. Taka interpretacja art. 215 § 1 k.k. jest sprzeczna z intencją ustawodawcy, który wyraźnie odróżnia wypadki nabycia przedmiotu uzyskanego za pomocą czynu zabronionego oraz pomocy do zbycia takiego przedmiotu, uznając je zawsze za wyczerpujące znamiona paserstwa, od wypadków polegających na zwykłym przyjęciu lub na pomocy do ukrycia takiego przedmiotu, które stanowią paserstwo tylko wówczas, gdy sprawca ma na celu osiągnięcie korzyści majątkowej dla siebie lub innej osoby. Zresztą sprawca kradzieży osiąga korzyść majątkową już przez sam fakt popełnienia tego przestępstwa i brak jakichkolwiek postaw do przyjęcia, iż czyn innej osoby polegający na przyjęciu lub udzieleniu pomocy do ukrycia przysparza sprawcy ponownie, a więc po raz drugi korzyść majątkową.Oskarżony Stanisław G. działał wprawdzie w celu osiągnięcia korzyści dla oskarżonych Leszka G. i Kazimierza R. Nie chodziło tu jednak o korzyść majątkową, lecz o korzyść innego rodzaju, a mianowicie o udzielenie pomocy do uniknięcia odpowiedzialności karnej przez ukrycie dowodu rzeczowego i utrudnienie w ten sposób postępowania karnego. Działanie takie wyczerpywało więc znamiona przestępstwa określonego w art. 252 k.k., a nie w art. 215 k.k. (...).