IV CR 402/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Majorowicz (sprawozdawca). Sędziowie SN: W. Bryl, Z. Marmaj.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Przemysława S. przeciwko Przedsiębiorstwu Państwowemu "Polmozbyt" w K. o ustalenie treści umowy na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Rejonowego dla Krakowa-Śródmieścia z dnia 7 marca 1978 r. rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePowód Przemysław S. domagał się ustalenia, że pozwane Przedsiębiorstwo "Polmozbyt" jest związane umową przedwstępną z mocy której ma obowiązek sprzedać powodowi w roku 1981 samochód osobowy Fiat 125p MR 1300 lub inny, który w tym czasie będzie produkowany, w zamian tego wozu. Na uzasadnienie swego żądania powód twierdził, że na skutek ogłoszeń strony pozwanej, iż przyjmuje wpłaty na tego rodzaju samochody z terminem sprzedaży na rok 1981, wpłacił należną sumę.Strona pozwana nie przysłała potwierdzenia, a dopiero po upomnieniu przysłała pismo, w którym jako datę sprzedaży wymieniła: "po roku 1981, znaczy w roku 1983".Strona pozwana przyznała fakty ogłoszeń, wpłaty oraz pisma potwierdzającego wpłatę, lecz wniosła o oddalenie powództwa i zarzuciła, że ani zgłoszenie, ani potwierdzenie daty dokonania przedpłaty nie spełnia przesłanek umowy przedwstępnej.Sąd Rejonowy dla Krakowa-Śródmieścia wyrokiem z dnia 7 marca 1978 r. powództwo oddalił, uznając, że brak jest podstaw do uznania, że między stronami doszło do zawarcia umowy przedwstępnej. Ani bowiem w ogłoszeniu w prasie, ani też w potwierdzeniu zapłaty nie ma przesłanek umowy przedwstępnej w rozumieniu art. 389 k.c.W rewizji powód wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania lub o zmianę wyroku i uwzględnienie powództwa, zarzucając nieważność postępowania oraz naruszenie art. 390 k.c. Równocześnie powód niejako modyfikuje lub wyjaśnia zakres swego żądania, podnosząc, że nie chodzi mu o odszkodowanie, lecz o ustalenie terminu sprzedaży na rok 1981 stosownie do przyrzeczenia zawartego w ogłoszeniu.Na tle tak sformułowanego żądania Sądowi Wojewódzkiemu w toku rozpoznawania rewizji nasunęło się budzące wątpliwości zagadnienie prawne, które w trybie art. 301 k.p.c. przedstawił Sądowi Najwyższemu. Sprowadza się ono do pytania, czy termin sprzedaży samochodów podany do publicznej wiadomości w informacyjnym ogłoszeniu jest dla Państwowego Przedsiębiorstwa "Polmozbyt" wiążący. Uzasadnienie prawnePrzejmując sprawę do rozpoznania, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzut, że postępowanie Sądu Rejonowego dotknięte jest nieważnością, ponieważ brak zarządzenia Prezesa Sądu zezwalającego na orzekanie w sprawie przez jednego sędziego, jest niezasadny. W aktach bowiem znajdują się zarządzenia Prezesa Sądu Rejonowego w Krakowie z dnia 14.II.1978 r. wydane w trybie art. XII przepisów wprowadzających k.p.c.W następnym zarzucie powód podnosi, że Sąd I instancji naruszył przepis prawa materialnego, ograniczając się jedynie do rozpatrywania sprawy w świetle art. 389 i 390 k.c., a pominął istotne przepisy zarządzenia Ministra Przemysłu Maszynowego z dnia 11 lutego 1975 r. w sprawie sprzedaży dla ludności nowych samochodów osobowych (Mon. Pol. Nr 5, poz. 30). W sprawie chodziło zaś powodowi wyłącznie o ustalenie terminu sprzedaży samochodu w roku 1981 stosownie do zawartego w ogłoszeniach prasowych oraz w ogłoszeniu umieszczonym na drzwiach działu sprzedaży strony pozwanej, a nie w roku 1983, do czego w sposób jednostronny prowadzi pozwany "Polmozbyt".Zdaniem skarżącego przepisy wyżej powołanego zarządzenia wskazują w sposób wiążący strony, w jakim terminie sprzedaż samochodu powinna być przez "Polmozbyt" zrealizowana.W związku z tak postawionym zarzutem należy rozważyć, co następuje:Powołane zarządzenie Ministra Przemysłu Maszynowego z dnia 11 lutego 1975 r. (Mon. Pol. Nr 5, poz. 30; zm.: Mon. Pol. z 1977 r. Nr 16, poz. 93) reguluje sprzedaż samochodów prowadzoną przez Przedsiębiorstwo Państwowe "Polmozbyt" na zasadzie przedpłaty na określoną markę samochodu. Zgodnie z § 2 ust. 2 zarządzenia sprzedaż następuje w kolejności dokonanej przedpłaty. Po dokonaniu przedpłaty sprzedawca zobowiązany jest zawiadomić nabywcę w terminie 14 dni, licząc od dnia jej dokonania, o zajmowanej kolejności na liście przedpłat na daną markę (typ samochodu). W zawiadomieniu tym określa się orientacyjny termin sprzedaży samochodu oraz zamieszcza się istotne postanowienia umowy sprzedaży, w szczególności stwierdzenie, że ceną sprzedaży będzie cena detaliczna samochodu obowiązująca w dniu wydania samochodu (§ 8 ust. 1 zarządzenia).Z kolei w ust. 2 i 3 § 8 zarządzenia oznaczono bliżej pojęcie "terminu orientacyjnego", a mianowicie termin ten określa się w poszczególnych kwartałach lub w skali roku w zależności od rodzaju przedpłat, z tym zastrzeżeniem, że określony przez sprzedawcę termin sprzedaży samochodu może być przedłużony o 1 miesiąc w odniesieniu do samochodu produkcji krajowej i o 3 miesiące w odniesieniu do samochodu produkcji z importu.Na tle podanej wyżej treści § 8 zarządzenia nasuwa się przede wszystkim pytanie co do charakteru dokonanej przez strony czynności, związanej z zapłatą przez nabywcę określonej kwoty w ramach przedpłat, oraz przyjęcia tej kwoty przez sprzedawcę z równoczesnym określeniem orientacyjnego terminu umowy sprzedaży, która ma być zawarta, a także istotnych postanowień tej umowy.Należy zauważyć, że zagadnieniem tym zajmował się już Sąd Najwyższy w sprawie II CZP 10/78 w związku z pytaniem prawnym postawionym w trybie art. 391 k.p.c. przez jeden z Sądów Wojewódzkich, aczkolwiek na tle odmiennego stanu faktycznego. W uzasadnieniu tej uchwały wyrażono pogląd, który podziela skład sądzący niniejszą sprawę, że z chwilą dokonania przez nabywcę przedpłaty i otrzymania zaświadczenia o jej przyjęciu z określeniem istotnych postanowień przyszłej umowy sprzedaży, a więc również terminu jej zawarcia, dochodzi do skutku między stronami umowa przedwstępna. Stanowiska tego nie podważa okoliczność, że w § 8 zarządzenia mówi się o "terminie orientacyjnym".Określony bowiem w tym przepisie termin, zwany "terminem orientacyjnym", ma ściśle oznaczone ramy czasowe, dopuszczając możliwość przesunięcia tego terminu tylko o jeden lub trzy miesiące w zależności od tego, czy chodzi o samochód marki krajowej czy zagranicznej.Nie jest to więc termin dowolny, lecz konkretny.Wobec powyższego, jeżeli sprzedawca nie zawarł umowy przyrzeczonej w oznaczonym w ten sposób terminie, nabywcy przysługuje prawo domagania się zawarcia umowy przyrzeczonej.Oceniając w świetle powyższych założeń sprawę będącą przedmiotem rozpoznania, nie można mówić, że między powodem a stroną pozwaną doszło do zawarcia umowy przedwstępnej już w momencie dokonania przez powoda przedpłaty na kupno samochodu z ekspektatywą na rok 1981, tak jak to podano w notatce prasowej.O zawarciu takiej umowy można by mówić dopiero z chwilą otrzymania przez nabywcę zawiadomienia od sprzedawcy o przyjęciu przez niego przedpłaty z równoczesnym określeniem "orientacyjnego terminu" (w skali poszczególnych kwartałów lub roku) oraz innych istotnych postanowień umowy sprzedaży, w szczególności ceny i przyjęcia tych proponowanych warunków przez nabywcę. Jak wynika z ustaleń Sądu Rejonowego, strona pozwana określiła termin sprzedaży samochodu nie na rok 1981, jak to było podane w notatce prasowej, lecz na rok 1983.Z tych względów trafnie uznał Sąd Rejonowy, aczkolwiek nie nawiązał do przepisów omawianego zarządzenia, że między stronami nie doszło do zawarcia umowy przedwstępnej tej treści, że pozwany "Polmozbyt" ma obowiązek sprzedaży samochodu w roku 1981, do czego zmierza powód w swoim żądaniu. Ogłoszenie w prasie o sprzedaży samochodów nie ma również, na co słusznie zwraca uwagę Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu postanowienia, cech oferty w rozumieniu art. 66 k.c., skoro nie zawiera wszystkich istotnych postanowień mającej powstać w przyszłości umowy. Tego rodzaju ogłoszenie należy uznać w konkretnym przypadku za zaproszenie do rozpoczęcia rokowań (art. 71 k.c.).Tego rodzaju zaproszenie nie stwarza jednak między dokonującym je a odbiorcami takiego zaproszenia stosunku zobowiązaniowego, nie jest bowiem zdarzeniem, z którym kodeks cywilny wiąże powstanie między stronami takiego stosunku.Brak więc podstawy prawnej do domagania się przez powoda ustalenia, że strony wiąże umowa przedwstępna tej treści, że sprzedaż samochodu powinna nastąpić w roku 1981 lub też po zmodyfikowaniu jego żądania - domaganie się ustalenia terminu sprzedaży na ten rok stosownie do przyrzeczenia zawartego w ogłoszeniu.Nawiązując do motywów, które dały podstawę Sądowi Wojewódzkiemu do postawienia w trybie art. 391 k.p.c. budzącego wątpliwości zagadnienia prawnego, należy podnieść, że niewątpliwie informacja podana w prasie dla przyszłych nabywców powinna być możliwie realna. W konkretnym jednak przypadku nie można nie doceniać faktu, że "Polmozbyt", podający do publicznej wiadomości ogłoszenie o określonej treści, mógł nie przewidywać, że liczba zgłaszających się będzie tak duża, co w ramach otrzymanych przez niego samochodów spowoduje wydłużenie terminu zawierania już konkretnych umów sprzedaży. Wskazuje na to zresztą następna notatka prasowa o przyjmowaniu przedpłat na lata późniejsze.Z wyżej przytoczonych względów nie można uznać zarzutów skarżącego za zasadne, co powoduje oddalenie rewizji.