I PZP 61/76

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN W. Formański (sprawozdawca). Sędziowie SN: S. Perestaj, K. Zieliński.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, J. Mostowskiej-Długosz, w sprawie z wniosku Wacława K. przeciwko Wojewódzkiemu Biuru Projektów w P. o przywrócenie do pracy, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu postanowieniem z dnia 26 października 1976 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych"1. Czy w przypadku naruszenia przez zakład pracy przepisów dotyczących wypowiadania umów o pracę pracownik może domagać się przywrócenia do pracy w Pracowni Projektowej w innej miejscowości, jeżeli pracownia, w której był zatrudniony w chwili zawarcia umowy o pracę, uległa likwidacji;2. w przypadku negatywnej odpowiedzi na pytanie zawarte w punkcie 1 - czy pracownikowi takiemu przysługuje roszczenie przewidziane w art. 47 k.p. z uwagi na brak możliwości podjęcia pracy w zlikwidowanym zakładzie pracy;3. czy mimo naruszenia przepisów o wypowiadaniu umów o pracę przez zakład pracy żądanie przywrócenia do pracy na poprzednich warunkach nie jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, jeżeli pracownik już po wypowiedzeniu umowy o pracę kieruje w stosunku do swych przełożonych obraźliwe zwroty i zarzuty, które uniemożliwiłyby współpracę tych osób z pracownikiem?"po zapoznaniu się z poglądem Centralnej Rady Związków Zawodowychudzielił następującej odpowiedzi:Pracownik zatrudniony w terenowej pracowni zakładu pracy (biura projektowego), która uległa likwidacji, może w razie wypowiedzenia umowy o pracę przez zakład pracy bez zachowania trybu określonego w art. 38 k.p. domagać się przywrócenia do pracy w innej pracowni tego zakładu pracy. Żądanie przywrócenia do pracy może nie być uwzględnione, jako sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 8 k.p.), w razie szczególnie nagannego postępowania pracownika wobec swoich przełożonych już po wypowiedzeniu umowy o pracę, uniemożliwiającego w okolicznościach sprawy zatrudnienie go w danym zakładzie pracy. Odmowa przywrócenia do pracy z wymienionej przyczyny nie wyłącza przyznania takiemu pracownikowi wynagrodzenia za pracę za okres pozostawania bez pracy w granicach przewidzianych w prawie pracy. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne w trybie art. 66 § 1 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych wynikło na tle następującego stanu faktycznego.Z wnioskodawcą, zatrudnionym na stanowisku projektanta w pozwanym Wojewódzkim Biurze Projektów w P., w pracowni terenowej w P., została rozwiązana umowa o pracę z dniem 12.IV.1975 r. za uprzednim dwutygodniowym wypowiedzeniem. Terenowa Komisja Rozjemcza, do której wnioskodawca się odwołał, orzekła m.in. że w stosunku do wnioskodawcy okres wypowiedzenia powinien wynosić jeden miesiąc, uznała jednak to wypowiedzenie za skuteczne, skoro wnioskodawca nie zgłosił żądania przywrócenia do pracy.W toku postępowania przed Okręgowym Sądem Pracy w wyniku odwołania wnioskodawcy okazało się, że wypowiedzenie nastąpiło z naruszeniem przepisów o wypowiedzeniu umów o pracę, w szczególności wskutek niedochowania trybu konsultacji z radą zakładową zgodnie z art. 38 k.p. W tymże postępowaniu również ujawniono, że pracownia terenowa, w której pracował wnioskodawca, została zlikwidowana z dniem 31.III.1976 r. Wreszcie, jak wynika z akt sprawy, wnioskodawca już po wypowiedzeniu umowy o pracę kieruje do dyrektora biura pisma zawierające określone zwroty-zarzuty pod adresem swych przełożonych. Pisma procesowe wnioskodawcy także zawierają tego rodzaju zwroty i zarzuty wobec swych przełożonych.Okręgowy Sąd Pracy uzasadnił następująco swoje wątpliwości.Przepis art. 46 k.p. stanowi m.in., że w przypadku wypowiedzenia umowy o pracę bez zachowania trybu określonego w art. 38 k.p. pracownikowi przysługuje roszczenie o przywrócenie do pracy na poprzednich warunkach. Budzi wątpliwość zasadność tego roszczenia w przypadku likwidacji zakładu, w którym pracownik dotychczas świadczył pracę, a nadto powstaje wątpliwość, czy w takim przypadku pracownik może domagać się przywrócenia do pracy w innej miejscowości. W przypadku pozytywnej odpowiedzi na powyższe pytania powstaje zagadnienie prawne, czy w przypadku naruszenia przez zakład pracy przepisów o wypowiadaniu umów o pracę możliwe jest zastosowanie zasad współżycia społecznego w PRL i oddalenie na tej podstawie wniosku o przywrócenie do pracy. Treść obraźliwych zwrotów i zarzutów kierowanych przez wnioskodawcę wobec swych przełożonych po wypowiedzeniu umowy o pracę wskazuje na to, że niemożliwa byłaby dalsza współpraca między stronami w przypadku przywrócenia do pracy.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy po wysłuchaniu wniosku prokuratora i po zapoznaniu się z poglądem Centralnej Rady Związków Zawodowych zważył, co następuje.Jest w sprawie niesporne, że Wojewódzkie Biuro Projektów w P., będące zakładem pracy wnioskodawcy w rozumieniu art. 3 k.p., nie uległo likwidacji, natomiast likwidacji uległa jedynie pracownia terenowa Biura, będąca dotychczasowym miejscem pracy wnioskodawcy. Rygorów ustawowych w przedmiocie wypowiedzenia, przewidzianych w art. 38 i 39 k.p., nie stosuje się w razie całkowitej likwidacji zakładu pracy. Nie jest nią oczywiście likwidacja jednej z placówek terenowych, które nie były uprawnione do zawierania umów o pracę. Pracownik przeto, którego miejsce pracy zostało zlikwidowane, lecz sam zakład pracy nadal jest czynny, może w razie nieuzasadnionego lub niezgodnego z prawem wypowiedzenia umowy o pracę domagać się przywrócenia do pracy w innej pracowni tego zakładu pracy. Miejsce położenia tej pracowni nie odgrywa roli, jeżeli pracownik, domagając się przywrócenia do pracy, wskazuje - po zlikwidowaniu dotychczasowej jego pracowni - inną pracownię pozwanego zakładu pracy jako swoje nowe miejsce pracy i wyraża zgodę na zatrudnienie w niej.Na pierwsze przeto pytanie prawne należało udzielić odpowiedzi twierdzącej.Odpowiedź ta nie przesądza jeszcze o zasadności zgłoszonego roszczenia przez pracownika w razie szczególnie nagannego jego postępowania wobec swoich przełożonych już po wypowiedzeniu umowy o pracę, jeżeli postępowanie to uniemożliwia w okolicznościach sprawy zatrudnienie go w danym zakładzie pracy. W takiej bowiem sytuacji postępowanie pracownika stanowi niewątpliwie naruszenie zasad współżycia społecznego w PRL, a roszczenie o przywrócenie do pracy nie podlega wówczas uwzględnieniu, jako nie korzystające z ochrony prawnej. Pracownik, który sam nie przestrzega zasad współżycia społecznego wobec swojego zakładu pracy, nie może korzystać z ochrony prawnej dla swych żądań wysuwanych wobec tego zakładu.Wobec kodeksowej zasady z art. 47 k.p., że wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy przysługuje tylko pracownikowi, który podjął pracę w wyniku przywrócenia do pracy, wyłania się zagadnienie ewentualnej zasadności żądania przyznania takiego wynagrodzenia w razie oddalenia żądania przywrócenia do pracy jako sprzecznego z zasadami współżycia społecznego. Rozpatrując to zagadnienie należy mieć na uwadze, że u podstaw unormowania z art. 47 k.p. leżały sytuacje typowe, gdy normalnym następstwem nieuzasadnionego lub niezgodnego z prawem wypowiedzenia umowy o pracę przez zakład pracy jest orzeczenie o bezskuteczności takiego wypowiedzenia, a jeżeli umowa o pracę uległa już rozwiązaniu - orzeczenie o przywróceniu pracownika do pracy na poprzednich warunkach. Jeżeli zaś przywróceniu do pracy sprzeciwiają się zasady współżycia społecznego w wyniku szczególnie nagannego postępowania pracownika wobec swoich przełożonych już po wypowiedzeniu umowy o pracę, przeszkoda taka nie zachodzi w stosunku do żądania wynagrodzenia za pracę, którego pracownik był pozbawiony wskutek wadliwego prawnie wypowiedzenia umowy o pracę przez zakład pracy. W tym bowiem przypadku wchodzi w grę jedynie odpowiedzialność majątkowa zakładu pracy, a nie zatrudnienie pracownika, które w danym zakładzie uniemożliwił sam pracownik swoim postępowaniem. Niekorzystanie z ochrony prawnej nie rozciąga się, przy uwzględnieniu powstałej w okolicznościach sprawy nietypowej sytuacji, na roszczenia majątkowe pracownika, znajdujące uzasadnienie w postępowaniu zakładu pracy naruszającym prawo pracy.Powyższe względy uzasadniają uchwaloną odpowiedź w zdaniu drugim i trzecim.