I PR 138/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Piekarski (sprawozdawca). Sędziowie: M. Rafacz-Krzyżanowska, A. Szczurzewski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Janusza C., Ireneusza W., Ryszarda W., Zdzisława R. i Jacka L. przeciwko Instytutowi Badań Jądrowych w Ś. o uznanie wypowiedzenia warunków pracy za bezskuteczne na skutek odwołania Instytutu Badań Jądrowych od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 21 sierpnia 1975 r.zmienił zaskarżony wyrok i oddalił żądania wnioskodawców o uznanie wypowiedzenia im warunków pracy, dokonanego pismami z dnia 25 czerwca 1975 r., za bezskuteczne.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawcy są zatrudnieni jako pracownicy inżynieryjno-techniczni w Instytucie Badań Jądrowych w Ś., który w związku z wprowadzeniem z dniem 1.IX.1975 r. pracy w ruchu ciągłym wypowiedział wnioskodawcom pismami datowanymi dnia 25.VI.1975 r. warunki pracy w celu wykorzystania mocy obliczeniowej komputera także w porze nocnej w niedziele i święta - bez uiszczania poprzednio wypłacanych dodatków za pracę w tym czasie.Wnioskodawcy żądali rekompensaty finansowej za pozbawienie dodatków i prezydium rady zakładowej zakładu pracy poparło ich stanowisko, aczkolwiek uznało konieczność efektywnego wykorzystania czasu pracy wymienionego komputera. Dyrektor zakładu pracy, nie widząc podstaw do wypłacania żądanej "rekompensaty", przedstawił sprawę Prezesowi Zarządu Głównego Związku Nauczycielstwa Polskiego, który - nie negując potrzeby pełnego wykorzystania komputera - w piśmie z dnia 26.VI.1975 r. zaproponował wypłacenie w drodze analogii dodatków za pracę nocną "do czasu prawnego uregulowania przedmiotowego zagadnienia". We wspomnianym piśmie skierowanym do Zarządu Głównego ZNP dyrektor zakładu pracy zaznaczył, że wystąpił poprzednio do Prezesa Urzędu Energii Atomowej o wyrażenie zgody na wypłacanie zwiększonego wynagrodzenia za pracę w nocy, lecz przed uzyskaniem tej zgody nie może takiego wynagrodzenia wypłacać. Z tej przyczyny dyrektor - nie uwzględniwszy zastrzeżeń rady zakładowej i przewodniczącego instancji związkowej - podjął decyzję wypowiedzenia wnioskodawcom warunków pracy.Wnioskodawcy wystąpili o uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne. Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie przejął sprawę i wyrokiem z dnia 21.VIII.1975 r. uznał wypowiedzenie za bezskuteczne wskutek niezawiadomienia rady zakładowej w osobnym skierowanym do niej piśmie o przyczynach uzasadniających zamierzone wypowiedzenie wnioskodawcom warunków pracy. Sąd ten uznał, że udział przedstawicieli związku zawodowego w naradzie poprzedzającej podjęcie decyzji o wszczęciu postępowania zmierzającego do dokonania wypowiedzenia i sporządzenie w dniu 21.V.1975 r. urzędowej notatki z tej narady nie zastępuje przewidzianego w art. 238 § 1 k.p. pisemnego zawiadomienia rady zakładowej, która z tej notatki dowiedziała się o sprawie i według oświadczenia przewodniczącego tej rady odbyła posiedzenie "na interwencję powodów po pierwszym wymówieniu".Zdaniem Sądu dokonano wypowiedzenia także z naruszeniem art. 38 § 4 k.p. "przed zapoznaniem się ze stanowiskiem przewodniczącego instancji związkowej", który dopiero dzień później, tj. dnia 26.VI.1975 r., podpisał wyżej wskazane pismo stanowiące odpowiedź na przedstawienie dyrektora zakładu pracy; dopiero zaś rozpatrzenie stanowiska przewodniczącego instancji związkowej lub świadomość niezajęcia przez niego stanowiska w ciągu 5 dni od przedstawienia sprawy otwiera drogę do podjęcia decyzji w myśl art. 38 § 4 k.p. Z tych przyczyn Sąd uznał wypowiedzenie za nieprawidłowe, a ponadto za nieuzasadnione, ponieważ zakład pracy podjął zbyt duże ryzyko, wypowiadając warunki pracy zbyt pochopnie jednocześnie pięciu wysoko wykwalifikowanym pracownikom bez wyczerpania starań o uregulowanie płacy wnioskodawców, którzy nie widząc perspektyw wzrostu uposażenia i awansu w znacznie trudniejszych warunkach pracy mogliby z niej zrezygnować, co naraziłoby zakład pracy w pierwszych kilku miesiącach na straty. Wreszcie Sąd zaznaczył, że zgodnie z § 2 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 1974 r. w sprawie wymiaru czasu pracy i uprawnień do ulgi taryfowej przy przejazdach kolejami pracowników niektórych państwowych jednostek organizacyjnych (Dz. U. Nr 49, poz. 301) wnioskodawcy objęci tym rozporządzeniem mogą być zatrudnieni poza normalnymi godzinami pracy w ramach potrzeb Instytutu Badań Jądrowych, jednakże nie potrzeby tego Instytutu, lecz potrzeby jego kontrahentów zadecydowały o zmianie czasu pracy wnioskodawców bez szczególnych ku temu powodów.Instytut w odwołaniu słusznie wskazał, że przedmiot działalności Centrum Obliczeniowego Instytutu obejmuje w ramach wiążących go umów obsługiwanie licznych uczelni przy zastosowaniu i wykorzystaniu zakupionego za dewizy komputera, przeto potrzeby kontrahentów Instytutu są zbieżne z usługami świadczonymi na rzecz kontrahentów. Ani rada zakładowa, ani instancja związkowa nie zakwestionowały celowości zastosowania w tym zakresie pracy w ruchu ciągłym. Wypowiedzenie więc wnioskodawcom warunków pracy - dotąd wykonywanej w innej postaci - było uzasadnione, jako zmierzające do wprowadzenia takiej pracy zgodnie z art. 132 k.p., zwłaszcza że decyzja o wprowadzeniu określonego rozkładu czasu pracy w zakładzie, w którym nie ma regulaminu pracy, należy do uprawnień kierownika tego zakładu i podejmowana jest w porozumieniu z radą zakładową. Nie zakwestionowała ona celowości tej decyzji i została prawidłowo powiadomiona na piśmie o zamiarze wypowiedzenia wnioskodawcom warunków pracy. Pismem takim bowiem jest szczegółowa 3-stronicowa notatka urzędowa z dnia 21.V.1975 r. przeznaczona także dla rady zakładowej, sporządzona przez zastępcę dyrektora zakładu pracy m.in. do użytku przewidzianego w art. 38 § 1 k.p. po naradzie, w której brali udział przedstawiciele związku zawodowego; notatkę tę podpisał także członek rady zakładowej. Została więc przyjęta przez nią do wiadomości. Stwierdzono to w piśmie prezydium rady zakładowej z dnia 3.VI.1975 r. zaadresowanym do dyrektora zakładu pracy i wyrażającym stanowisko rady zakładowej zajęte na posiedzeniu z tego dnia po rozpatrzeniu sprawy zmian zatrudnienia na wykonywane w ruchu ciągłym. Wbrew ocenie wyrażonej w zaskarżonym wyroku dyrektor zakładu pracy nie podjął decyzji o wypowiedzeniu przed upływem 5 dni od przedstawienia sprawy nadrzędnej instancji związkowej, gdyż zwrócił się do niej pismem z dnia 11.VI.1975 r. L. dz. AZ 176/75, wymienionym w jej odpowiedzi z dnia 26.VI.1975 r., które doręczono Prezesowi Zarządu Głównego ZNP w dniu 13.VI.1975 r., a pisma wypowiadające wnioskodawcom warunki pracy datowane są po upływie 5 dni, a więc pochodzą z końca tego miesiąca. Brak zatem podstaw do kwestionowania wyjaśnienia zakładu pracy, że sporządzono je po telefonicznym upewnieniu się, że Prezes Zarządu Głównego ZNP podpisał datowane 26 tego miesiąca pismo, stanowiące odpowiedź na przedstawienie sprawy przez zakład pracy.Z tych przyczyn - wbrew odmiennej ocenie wyrażonej w zaskarżonym wyroku - zakład pracy dokonał wypowiedzenia zmieniającego warunki pracy bez naruszenia art. 38 k.p. i było ono należycie umotywowane niezależnie od tego, czy i w jakim stopniu mogło po upływie okresu wypowiedzenia wpłynąć na wysokość wynagrodzenia za pracę wnioskodawców. W ramach art. 38 k.p. związek zawodowy powołany jest do wypowiadania się w sprawach zasadności zamierzonego wypowiedzenia rozwiązującego albo zmieniającego stosunek pracy, a nie do zgłaszania lub popierania postulatów dotyczących zmiany płac po upływie wypowiedzenia. Spory bowiem dotyczące ustanawiania nowych warunków pracy i płacy nie są sprawami ze stosunku pracy w rozumieniu art. 242 i nast k.p. i dlatego właśnie z mocy art. 250 pkt 5 k.p. nie podlegają rozpoznaniu przez komisje powołane do rozpatrywania sporów ze stosunku pracy.Należy dodać, że na rozprawie odwoławczej w Sądzie Najwyższym przedstawiciel Instytutu Badań Jądrowych w Ś. przedstawił odpis pisma Urzędu Energii Atomowej zawiadamiającego ten Instytut o wyrażeniu zgody na wypłacanie oznaczonym pracownikom Instytutu dodatków za pracę w porze nocnej do czasu przeprowadzenia regulacji płac w instytutach naukowo-badawczych. Pismo to stanowi odpowiedź na podjęte zawczasu w tym przedmiocie starania Instytutu Badań Jądrowych. Nie można więc mu czynić zarzutu bierności w sprawach bytowych (płacowych) wnioskodawców.Odwołanie okazało się zatem uzasadnione, zwłaszcza że w świetle § 1 pkt 1 i § 2 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 1974 r. - cyt. w zaskarżonym wyroku (Dz. U. Nr 49, poz. 301) - praca w ruchu ciągłym jest dopuszczalna w instytutach naukowo-badawczych. Z tej przyczyny Sąd Najwyższy zgodnie z art. 62 i 74 § 2 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych zmienił zaskarżony wyrok i oddalił żądania wnioskodawców dotyczące uznania dokonanego pismami z dnia 25.VI.1975 r. wypowiedzenia im warunków pracy za bezskuteczne.