VI KZP 35/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia R. Staszkiewicz. Sędziowie: S. Kotowski, R. Młynkiewicz (sprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Marka L., oskarżonego z art. 199 § 1 i art. 208 k.k., po rozpoznaniu przedstawionego przez Sąd Wojewódzki w Białymstoku postanowieniem z dnia 13 października 1975 r. zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"1. Czy konstrukcja przestępstwa ciągłego może mieć zastosowanie do sprawcy, który części czynów wchodzących w skład tego przestępstwa dopuścił się po ukończeniu 17 roku życia, a części działając z rozeznaniem przed jego ukończeniem, przy czym te ostatnie zostały dokonane w sytuacji ucieczki oskarżonego z zakładu poprawczego w innej sprawie?2. Czy do wychowanka zakładu poprawczego popełniającego czyny przestępne po ucieczce z tegoż zakładu, jeżeli postępowanie wszczęto po ukończeniu przez niego 17 roku życia, ma zastosowanie art. 78, czy 76 k.k. z 1932 r.?"i po odczytaniu wniosku prokuratorauchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczne1. Ustawa z dnia 22 grudnia 1969 r. o utrzymaniu w mocy na okres przejściowy niektórych dotychczasowych przepisów prawa karnego (Dz. U. Nr 37, poz. 311) utrzymała między innymi w mocy - do czasu odrębnego ustawowego uregulowania sprawy zapobiegania i zwalczania demoralizacji i przestępczości nieletnich - przepisy art. 69-78 k.k. z 1932 r. ze zmianami wynikającymi z treści art. 9 k.k.Tak więc rozważając zakres odpowiedzialności wychowanka zakładu poprawczego - nieletniego, umieszczonego w zakładzie poprawczym na podstawie orzeczenia sądu - który przed ukończeniem 17 lat dopuścił się z rozeznaniem czynu zabronionego pod groźbą kary, należy mieć na względzie treść art. 78 k.k. z 1932 r., z wyjątkami wynikającymi z art. 9 § 2 k.k.2. Kodeks karny przez użycie w art. 58 określenia: "przestępstwo ciągłe" nadał temu określeniu, ukształtowanemu wcześniej przez judykaturę i doktrynę, charakter pojęcia ustawowego, którego definicji jednak nie podał. Dlatego należy przypomnieć uchwałę połączonych Izb Karnej i Wojskowej z dnia 8 kwietnia 1966 r. - VI KO 42/66 (OSNKW 1966, z. 7, poz. 69), z której treści wynika, że przestępstwo ciągłe jest przestępstwem wieloczynowym, a racją łączenia poszczególnych czynów w jedno przestępstwo ciągłe jest konieczność należytego ustalenia i oceny stopnia społecznego niebezpieczeństwa całej kompleksowo pojętej przestępczej działalności sprawcy.Kryteriami ciągłości przestępstwa są:- jednorodzajowość czynów niezależnie od ich postaci (podstawowej, kwalifikowanej, uprzywilejowanej) i od formy stadialnej czy zjawiskowej (dokonanie, usiłowanie, podżeganie, pomocnictwo),- popełnienie ich w taki sam lub bardzo podobny sposób i w stosunkowo krótkich odstępach czasu, - skierowanie zamachów na ten sam rodzaj dobra chronionego, - działanie z zamiarem z góry powziętym lub bez takiego zamiaru, lecz przy wykorzystaniu tej samej trwałej sposobności.Powyższe kryteria wskazują, że przestępstwo ciągłe występuje bądź wtedy, gdy sprawca dopuścił się - zgodnie z wymienionymi kryteriami - dwóch albo więcej czynów, które rozpatrywane oddzielnie stanowiłyby odrębne przestępstwo określone w różnych przepisach ustawy karnej, bądź wtedy, gdy sprawca realizuje z góry powzięty zamiar lub wykorzystuje tę samą trwałą sposobność i dokonuje przestępstwa na raty; na przykład sprawca, który w ciągu 10 kolejnych dni zabiera w celu przywłaszczenia codziennie po 400 zł, nie dopuszcza się 10 wykroczeń, lecz tylko jednego przestępstwa ciągłego, polegającego na zagarnięciu 4.000 zł.Podobna forma przestępstwa ciągłego może występować przy innych przestępstwach, a w szczególności przy przestępstwach określonych w art. 217, 218 czy 246 k.k. 3. Z przytoczonych określeń i kryteriów przestępstwa ciągłego wynika, że dla przyjęcia tej konstrukcji, jeżeli zachodzą jej niezbędne przesłanki, nie ma znaczenia rozważanie, jak kształtowałaby się odpowiedzialność sprawcy za poszczególne czyny, gdyby je rozpatrywano oddzielnie poza wypadkami nieodpowiedzialności prawnokarnej ściśle określonymi w ustawie. Nie ma więc podstawy do zajęcia odmiennego stanowiska co do sprawcy, którego działalność przestępna spełnia warunki przestępstwa ciągłego z tego tylko powodu, że czynów zabronionych pod groźbą kary dopuścił się zarówno przed ukończeniem 17 lat działając z rozeznaniem, jak i po ukończeniu tego wieku. Fakt, że sprawca przestępstwa ciągłego działalność przestępną podjętą przed ukończeniem 17 lat życia kontynuuje po ukończeniu tego wieku, że więc ukończenie przez niego 17 lat następuje w okresie popełnienia czynów objętych tym przestępstwem, nie przerywa ciągłości przestępstwa. W szczególności nie rozdziela to przestępstwa ciągłego na dwa przestępstwa ciągłe popełnione przed i po ukończeniu lat 17, z odpowiedzialnością sprawcy za pierwsze według zasad przewidzianych dla nieletnich, a za drugie - zasad określonych w kodeksie karnym. W takim wypadku sprawca odpowiada za przestępstwo ciągłe obejmujące wszystkie czyny wyłącznie na zasadach określonych w kodeksie karnym (art. 9 § 1 z możliwością zastosowania § 3 tego przepisu).4. Zakres odpowiedzialności osoby, która orzeczeniem sądu umieszczona została w zakładzie poprawczym i która przed ukończeniem 17 roku życia dokonała - działając z rozeznaniem - czynu zabronionego pod groźbą kary na terenie zakładu poprawczego lub po ucieczce z tego zakładu, określa przepis art. 78 k.k. z 1932 r., stanowiąc, że sprawę taką załatwia kierownictwo zakładu w trybie dyscyplinarnym. Jest to przepis prawa materialnego, którego stosowanie nie może być wyłączone w drodze wykładni.Jedynym wyjątkiem od zasady określonej z art. 78 k.k. z 1932 r. jest - zgodnie z art. 1 § 1 pkt 1 wyżej powołanej ustawy z dnia 22 grudnia 1969 r. o utrzymaniu w mocy na okres przejściowy niektórych dotychczasowych przepisów prawa karnego (Dz. U. Nr 37, poz. 311) - przepis § 2 art. 9 k.k., który ściśle określa, w jakich warunkach i za jakie przestępstwa może odpowiadać na zasadach określonych w kodeksie nieletni po ukończeniu 16 roku życia.