IV PZP 1/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN W. Formański. Sędziowie SN: S. Perestaj, T. Szymanek (sprawozdawca). SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego w Ł. przeciwko Bogdanowi K. o zapłatę po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Łodzi postanowieniem z dnia 20 stycznia 1977 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy prawomocny wyrok sądu karnego, zobowiązujący skazanego na mocy art. 35 pkt 1 k.k. do naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem przez zapłatę określonej sumy pieniężnej, jest tytułem egzekucyjnym w rozumieniu art. 777 pkt 1 k.p.c., a wobec tego czy może być zaopatrzony w klauzulę wykonalności?"powziął następującą uchwałę: Prawomocny wyrok sądu karnego, zobowiązujący skazanego na mocy art. 35 pkt 1 k.k. do naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem przez zapłatę określonej sumy pieniężnej, nie jest tytułem egzekucyjnym w rozumieniu art. 200 k.k.w. i art. 777 k.p.c. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne powstało na tle następującego stanu faktycznego:Powodowe Przedsiębiorstwo domagało się zasądzenia od pozwanego kwoty 4.393,10 zł, stanowiącej równowartość odzieży roboczej, biletu pracowniczego i rodzinnego na przejazd miejskimi środkami komunikacji, zatrzymanymi przez niego po ustaniu stosunku pracy. Sąd Rejonowy w Łodzi wyrokiem z dnia 29.IX.1976 r. uwzględnił powództwo tylko do kwoty 1.193,10 zł, a w pozostałej część umorzył, postępowanie ponieważ ustalił, że kwota 3.200 zł została już zasądzona od pozwanego w wyroku karnym, skazującym go za przywłaszczenie tych przedmiotów. Powodowe Przedsiębiorstwo zaskarżyło powyższe orzeczenie w części umarzającej postępowanie w sprawie, twierdząc, że Sąd Rejonowy błędnie uznał postanowienie sądu karnego zobowiązujące do pokrycia szkody za tytuł egzekucyjny. Sąd Wojewódzki uznał wskazane w sentencji zagadnienie prawne za budzące poważne wątpliwości i na mocy art 391 § 1 w związku z art. 397 § 2 k.p.c. przedstawił je do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje: Pozwany został skazany za przywłaszczenie sobie przedzielonej mu do użytku służbowego odzieży roboczej na karę ograniczenia wolności. Obok kary ograniczenia wolności Sąd z mocy art. 35 pkt 1 k.k. nałożył na pozwanego obowiązek naprawienia w całości szkody wyrządzonej przestępstwem określonym w art. 199 § 2 k.k. przez wpłacenie na rzecz powodowego Przedsiębiorstwa kwoty 3.200 zł. Nałożenie powyższego obowiązku na skazanego na karę ograniczenia wolności ma charakter wychowawczo-zapobiegawczy i nie stwarza w stosunku do procesu cywilnego stanu rzeczy osądzonej. Orzeczenie takie nie stanowi również podstawy do nadania mu klauzuli wykonalności, tym samym nie jest tytułem egzekucyjnym w rozumieniu art. 200 k.k.w. i art 777 k.p.c.Jeżeli skazany nie wywiązuje się z nałożonego obowiązku naprawienia szkody, to sąd może uznać to jego zachowanie za uchylanie się od wykonywania kary ograniczenia wolności i zastosować do niego zastępczą karę grzywny lub zastępczą karę pozbawienia wolności (art. 84 § 2 k.k.). Orzeczenia takiego w żadnym wypadku nie można traktować jako orzeczenia rozstrzygającego o roszczeniach majątkowych, jakie ma na uwadze art. 94 § 1 k.p.k.Charakter zaś taki posiada jedynie orzeczenie nakładające na skazanego w trybie art. 75 § 2 k.k. obowiązek naprawienia szkody, jednak dopiero wtedy, gdy sąd zarządzi odwołanie warunkowego zawieszenia wykonania kary. Tylko takie orzeczenie jest traktowane przez ustawę (art. 94 § 2 k.p.k.) jako orzeczenie rozstrzygające o roszczeniach majątkowych, któremu sąd daje klauzulę wykonalności (art. 94 k.p.k. w związku z art. 200 k.k.w.). W odniesieniu do pozwanego w sprawie o przestępstwo przewidziane w art. 199 § 2 k.k. sąd karny miał do wyboru albo nałożyć karnoprawny obowiązek naprawienia szkody (art. 35 pkt 1 k.k.), albo zasądzić odszkodowanie z mocy art. 363 § 1 k.p.k. Jeżeli zdecydował się na ustanowienie obowiązku naprawienia szkody na podstawie art. 35 k.k., to odpadła możliwość zasądzenia odszkodowania z mocy art. 363 § 1 k.p.k., co dla wierzyciela byłoby korzystniejsze. W razie więc niewykonania przez skazanego obowiązku określonego w art. 35 pkt 1 k.k. (naprawienie szkody w zakreślonym przez sąd terminie) pokrzywdzony może skutecznie dochodzić naprawienia tej szkody w postępowaniu cywilnym. Sąd cywilny zaś nie może oddalić powództwa (odrzucić pozwu) z powołaniem się na powagę rzeczy osądzonej, bo obowiązek nałożony w myśl art. 35 k.k. tej właściwości nie ma. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy udzielił na przedstawione pytanie odpowiedzi jak w sentencji uchwały.