I PZP 18/76

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Filcek. Sędziowie: E. Berutowicz, S. Rejman (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z wniosku Zofii Ł. przeciwko Spółdzielni Pracy Stolarzy w Ch. obecnie Zakładom Meblarskim - Spółdzielnia Pracy w Ch. o ustalenie stosunku pracy i wypłatę dodatku wyrównawczego, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie postanowieniem z dnia 26 marca 1976 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy fakt, że wbrew postanowieniom § 2 ust. 5 instrukcji nr 1 Prezesa Zarządu Centralnego Związku Spółdzielczości Pracy z dnia 3 czerwca 1972 r. w sprawie zasad działalności spółdzielni zrzeszonych w tym Związku w zakresie pracy nakładczej (Biuletyn CZSP nr 19, poz. 69) pozwana Spółdzielnia najęła lokal i udostępniła go chałupniczkom, a wśród nich i wnioskodawczyni, w celu wykonywania przez nie pracy nakładczej w tym lokalu pod nadzorem brygadzistki i w określonych godzinach, przekształcił zawartą przez strony umowę o pracę nakładczą w stosunek pracy w rozumieniu art. 22 § 1 kodeksu pracy?"powziął następującą uchwałę:Umowa o pracę nakładczą staje się umową o pracę - w rozumieniu art. 22§ 1 k.p. - gdy spółdzielca zobowiąże się do codziennej osobistej pracy, pod nadzorem brygadzisty, w ściśle określonych godzinach, w lokalu spółdzielni lub w pomieszczeniu przez nią wynajętym - a pracownik na to się godzi. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione Sądowi Najwyższemu przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych - na podstawie art. 66 § 1 ustawy o okr. sąd. pr. i ub. społ. - zagadnienie prawne wyłoniło się na tle następującego stanu faktycznego.Wnioskodawczyni była zatrudniona w Spółdzielni Pracy Stolarzy w Ch. na podstawie umowy o pracę nakładczą. Zgodnie z § 5 tej umowy "Osoba wykonująca pracę nakładczą wykonuje tę pracę w dowolnie wybranym przez siebie czasie, w mieszkaniu własnym lub innym pomieszczeniu uzgodnionym ze spółdzielnią, osobiście lub przy pomocy członków rodziny pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym".Tymczasem - zdaniem wnioskodawczyni - nastąpił taki układ stosunków, że pracę wykonywała ona w lokalu wynajętym przez Spółdzielnię, w określonych godzinach pracy, pod nadzorem brygadzistki. Obowiązywała ją dyscyplina pracy, wyrażająca się m.in. w obowiązku podpisywania listy obecności.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w obecnym stadium postępowania skłonny jest - jak się wydaje - uznać twierdzenia wioskodawczyni za zgodne z rzeczywistością.W związku z tym należy zwrócić uwagę, że w naszym systemie prawnym do umowy o pracę nakładczą nie mają wprost zastosowania przepisy kodeksu pracy. W myśl zaś art. 300 § 1 k.p. Rada Ministrów została upoważniona do określenia w drodze rozporządzenia zakresu stosowania przepisów prawa pracy do osób wykonujących pracę nakładczą ze zmianami jednak wynikającymi z odmiennych warunków wykonywania tej pracy. Rozporządzenie to z dnia 31 grudnia 1975 r. (Dz. U. z 1976 r. Nr 3, poz. 19) weszło w życie z dniem 1.I.1976 r. i dlatego nie ma zastosowania do rozpoznawanego przypadku.W tym okresie obowiązywała uchwała nr 109 Rady Ministrów z dnia 23 lipca 1970 r. w sprawie rozwoju w latach 1971-1975 pracy nakładczej, wykonywanej na zlecenie jednostek gospodarki uspołecznionej, która w § 5 dopuszczała możliwość pracy kilku osób we wspólnym pomieszczeniu, pod warunkiem indywidualnego rozliczania się tych osób z wykonywanej pracy. Rozporządzenie, o którym wyżej mowa, przewiduje nawet wyraźnie w § 22 pkt 3 możliwość wykonywania pracy nakładczej w lokalu zakładu pracy.Na takim stanowisku stoi też instrukcja nr 1 Prezesa Zarządu Centralnego Związku Spółdzielczości Pracy z dnia 3 czerwca 1972 r. w sprawie zasad działalności spółdzielni zrzeszonych w Centralnym Związku Spółdzielczości Pracy w zakresie pracy nakładczej, wydana na podstawie § 7 uchwały Zarządu Centralnego Związku Spółdzielczości Pracy nr 71 z dnia 2 czerwca 1972 r. (Biuletyn CZSP nr 19, poz. 68 i 69). Zastrzeżenie w § 2 ust. 5, że pomieszczenie, w którym pracuje kilka osób na podstawie umowy o pracę nakładczą, nie może być lokalem własnym spółdzielni lub przez nią wynajętym i pomieszczeniem, w którym tryb pracy normowany jest przez spółdzielnię - należy rozpatrywać łącznie, na co wskazuje spójnik "i". Nie to więc jest istotne, czy nakładcy pracują w pomieszczeniu Spółdzielni lub przez nią wynajętym, ale to czy tryb pracy normowany jest wówczas przez spółdzielnię.O charakterze prawnym umowy decyduje nie nazwa, jaką jej strony nadały, ale treść ich oświadczenia woli. Umowa o pracę powinna być w zasadzie zawarta na piśmie, ale kodeks pracy przewiduje też wypadki, gdy wymóg ten nie jest spełniony, a mimo to doszło do zawarcia umowy o pracę (art. 29 k.p.). Do zawarcia umowy o pracę może dojść nawet w sposób dorozumiany, jeżeli pracownik - za milczącą zgodą zakładu pracy - wykonuje pracę podporządkowaną.Dlatego też umowa o pracę nakładczą może przekształcić się w umowę o pracę. Nastąpi to wówczas, gdy łączący strony stosunek prawny straci cechy umowy o pracę nakładczą i będzie spełniać te przesłanki, które są niezbędne do zakwalifikowania go jako umowy o pracę. Nie ma jakościowej różnicy między sytuacją, gdy od początku łączący strony stosunek pracy był przez nią błędnie zakwalifikowany, a sytuacją, gdy w tym czasie - na skutek zmiany jego istotnych elementów - doznał on przekształcenia.Umowa o pracę nakładczą traci taki charakter, jeżeli nakładca zostaje zobowiązany przez podmiot zatrudniający go do pracy wyłącznie osobistej, wykonywanej w lokalu spółdzielni lub w pomieszczeniu przez nią wynajętym, codziennie w określonych godzinach i pod nadzorem brygadzisty.Jeżeli jednak strony kontynuują taki stosunek prawny, to musi on być zakwalifikowany jako stosunek pracy, w rozumieniu art. 22 § 1 k.p., skoro zarówno rodzaj pracy, jaki i wynagrodzenie są między nimi ustalone. W takim wypadku na zakładzie pracy spoczywa obowiązek niezwłocznego potwierdzenia pracownikowi nawiązanej między nimi umowy o pracę (art. 29 § 3 k.p.).