III CZP 22/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Krajewski. Sędziowie SN: J. Ignatowicz, W. Kuryłowicz (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Henryka S. przeciwko Reginie i Eugeniuszowi małż. M. o opróżnienie lokalu po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Olsztynie postanowieniem z dnia 27.I.1977 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy spadkobierca, który przy dziale spadku nie otrzymał gospodarstwa rolnego lub jego części, a który po otwarciu, lecz przed działem spadku zamieszkał w tymże gospodarstwie, nabywa uprawnienia wynikające z art. 1083 k.c.?"postanowił udzielić następującej odpowiedzi:Spadkobierca, który przy dziale spadku nie otrzymał gospodarstwa rolnego lub jego części, zamieszkał zaś w tym gospodarstwie po otwarciu spadku i mieszkał do chwili jego działu, zachowuje uprawnienie do dalszego zamieszkiwania na zasadach określonych w art. 1083 k.c. Uzasadnienie faktyczneW spadku po Nikodemie S., zmarłym dnia 2.I.1975 r., pozostało gospodarstwo rolne wraz z zabudowaniami (domem mieszkalnym, oborą i stodołą). W drodze działu spadku gospodarstwo to otrzymał syn spadkodawcy, Henryk S., z jednoczesnym zasądzeniem od niego na rzecz córki spadkodawcy Reginy M., odpowiedniej spłaty pieniężnej.W związku z tym Henryk S. wystąpił o eksmisję Reginy i Eugeniusza małż. M. ze spadkowego gospodarstwa rolnego (z mieszkania i obory). Sąd Rejonowy oddalił powództwo. Rozpoznając rewizję powoda, Sąd Wojewódzki w Olsztynie przedstawił do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 § 1 k.p.c., jako budzące poważne wątpliwości, przytoczone w sentencji zagadnienie prawne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Spadkobierca, który przy dziale spadku nie otrzymał gospodarstwa rolnego lub jego części, zachowuje - stosownie do art. 1083 k.c. - uprawnienia do dalszego zamieszkiwania w tym gospodarstwie pod warunkiem, że mieszkał w nim do czasu działu spadku.Uprawnienie spadkobiercy do dalszego (po dziale spadku) zamieszkiwania w gospodarstwie rolnym - na zasadach określonych w art. 1083 k.c. - zostało zatem uzależnione tylko od zamieszkania w spadkowym gospodarstwie przed działem spadku, bez jednoczesnego uzależnienia tego uprawnienia od zachowania określonego terminu początkowego, jak np. bezpośrednio lub na określony czas przed otwarciem spadku (por. np. art. 1059 § 1 pkt 1 k.c.) itp.Uprawnienie spadkobiercy do zamieszkania w spadkowym gospodarstwie rolnym powstaje z chwilą otwarcia spadku, do którego mają odpowiednie zastosowanie od tej daty przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych (art. 1058 k.c. w związku z art. 1035 k.c.), m.in. także przepis art. 206 k.c. o prawie współposiadania rzeczy wspólnej i korzystania z niej. Do chwili otwarcia spadku wyłącznie uprawnionym do posiadania i użytkowania gospodarstwa rolnego jest spadkodawca. Jeżeli więc spadkobierca uprawniony do dziedziczenia gospodarstwa rolnego zamieszkał w tym gospodarstwie, realizując w ten sposób swe uprawnienia spadkowe, po otwarciu spadku i mieszkał w tym gospodarstwie do czasu działu spadku, to zachował - na warunkach określonych w art. 1083 k.c. - uzyskane przez otwarcie spadku prawo także dalszego zamieszkiwania w tym gospodarstwie. Do zachowania powyższego uprawnienia (dalszego zamieszkiwania w gospodarstwie rolnym także po dziale spadku) nie jest wymagane zamieszkanie spadkobiercy w gospodarstwie jeszcze przed otwarciem spadku (skoro z ustawy przesłanka ta nie wynika); wystarczy, jeżeli zamieszkał po otwarciu spadku (w dowolnej chwili) i mieszkał do czasu jego działu. Ustawa nie wprowadza żadnych dalej idących ograniczeń w powyższym zakresie.Z przytoczonych względów należało udzielić odpowiedzi jak w uchwale.