VI KZP 34/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Komorniczak (współsprawozdawca). Sędziowie: J. Cieślak, S. Fornalik, H. Kempisty, R. Młynkiewicz, M. Regent-Lechowicz (sprawozdawca), A. Pyszkowski. Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Ferenc.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na podstawie art. 29 ust. 2 ustawy o Sądzie Najwyższym z dnia 15 lutego 1962 r. (Dz. U. Nr 11, poz. 54 z późn. zm.) wniosku Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego z dnia 27 października 1975 r., skierowanego do rozpoznania przez skład siedmiu sędziów, o wyjaśnienie następującego, wymagającego zasadniczej wykładni ustawy, zagadnienia prawnego:"Czy sąd odwoławczy - bez naruszenia zakazu określonego w art. 383 k.p.k. - może orzec karę surowszą, gdy środek odwoławczy na niekorzyść oskarżonego wniósł jedynie oskarżyciel posiłkowy w granicach zakreślonych przepisem art. 395 k.p.k.?"i po wysłuchaniu prokuratorau c h w a l i ł udzielić odpowiedzi j a k w y ż e j.Uzasadnienie faktyczne1. Granice rozpoznania sprawy przez sąd odwoławczy określa przede wszystkim art. 382 k.p.k., a na niekorzyść oskarżonego - art. 383 § 1 zdanie pierwsze k.p.k. Przepisy te stanowią, że sąd odwoławczy rozpoznaje sprawę w granicach środka odwoławczego, a w zakresie szerszym o tyle, o ile ustawa to przewiduje, oraz że sąd odwoławczy może orzec na niekorzyść oskarżonego tylko wtedy, gdy wniesiono na jego niekorzyść środek odwoławczy i tylko w granicach środka odwoławczego. Szerszy, wychodzący poza granice środka odwoławczego, zakres orzekania sądu odwoławczego przewidują przepisy art. 383 § 2, art. 384, 388, 389 i 404 k.p.k. Do tej grupy przepisów należy także zaliczyć art. 397 § 1 i 2 k.p.k., adresowany w swej treści do sądu rewizyjnego, a nakazujący uważać rewizję co do winy za zwróconą przeciwko całości wyroku, rewizję zaś co do kary zasadniczej za zwróconą przeciwko całości rozstrzygnięcia o karze. Brzmienie wymienionego przepisu nie daje podstawy do wiązania jego treści tylko z rewizją określonej strony.2. Przepis art. 395 k.p.k. stanowiący, że oskarżyciel posiłkowy ma prawo zaskarżyć wyrok tylko w części dotyczącej orzeczenia o winie, oznacza przede wszystkim zakreślenie oskarżycielowi posiłkowemu granic jego rewizji, których niezachowanie może spowodować odmowę przyjęcia środka odwoławczego jako niedopuszczalnego (art. 377 § 2 k.p.k.) lub pozostawienie rewizji bez rozpoznania przez sąd odwoławczy (art. 379 k.p.k.). Takie ograniczenie oskarżyciela posiłkowego we wnoszeniu rewizji nie jest jednak równoznaczne z określeniem granic orzekania sądu rewizyjnego w sposób wyłączający możliwość wyjścia poza granice zaskarżenia, jeżeli inne przepisy na to pozwalają. Za takie przepisy należy uznać w tym względzie art. 383 § 2 k.p.k., a także art. 397 § 1 k.p.k., który - jak już wspomniano - ma zastosowanie do każdej rewizji co do winy. Przepis ten, jako szczególny w stosunku do art. 393 § 1 zdanie pierwsze k.p.k., wprowadza odstępstwo od zasady orzekania przez sąd odwoławczy na niekorzyść oskarżonego tylko w granicach wniesionego na jego niekorzyść środka odwoławczego. Unormowania zatem zawarte w art. 395 i 397 § 1 k.p.k., traktowane łącznie, stwarzają podstawę do wyrażenia poglądu, że sąd odwoławczy, jeżeli uwzględnia rewizję oskarżyciela posiłkowego, może zmienić zaskarżony wyrok na niekorzyść oskarżonego w pełnym zakresie. A więc nie tylko co do orzeczenia o winie, lecz także o karze przez jej zaostrzenie oraz co do innych rozstrzygnięć objętych wyrokiem.Za takim poglądem, jeżeli chodzi w szczególności o dopuszczalność zaostrzenia kary, przemawia również to, że ustawa (art. 383 § 1 zdanie drugie i art. 386 § 2 k.p.k.) dopuszcza możliwość skazania (przez sąd wojewódzki jako rewizyjny) oskarżonego uniewinnionego w pierwszej instancji, tj. uznania go za winnego popełnienia przestępstwa i wymierzenia mu kary, choćby rewizję od wyroku uniewinniającego wniósł tylko oskarżyciel posiłkowy.Tym bardziej (argument a maiori ad minus) należy przyjąć dopuszczalność wymierzenia przez sąd rewizyjny surowszej kary oskarżonemu skazanemu w pierwszej instancji, co do którego sąd rewizyjny uznaje za zasadną rewizję oskarżyciela posiłkowego wniesioną choćby tylko przez niego na niekorzyść oskarżonego od orzeczenia o winie.Z powyższych rozważań zatem wynika, że sąd rewizyjny, uwzględniając rewizję wniesioną na niekorzyść oskarżonego jedynie przez oskarżyciela posiłkowego od wyroku w części dotyczącej orzeczenia o winie, może zmienić zaskarżony wyrok także w części dotyczącej orzeczenia o karze przez jej zaostrzenie.3. Ze względu na znaczenie rozstrzygnięcia zawartego w uchwale dla praktyki oraz potrzebę zapewnienia prawidłowości i jednolitości orzecznictwa sądowego w stosowaniu przepisów o postępowaniu odwoławczym - należało wpisać uchwałę do księgi zasad prawnych.