II UZP 2/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN S. Rejman (sprawozdawca). Sędziowie SN: E. Jachczyk, S. Perestaj.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, K. Dłużniewskiej, w sprawie z wniosku Józefa B. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w O. o rentę inwalidzką wojenną, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie postanowieniem z dnia 20 stycznia 1977 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych"Czy sąd może prowadzić dowody niezależnie od treści zaświadczenia Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w celu ustalenia negatywnych lub pozytywnych przesłanek zawartych w art. 1 ustawy z dnia 23 października 1975 r. o dalszym zwiększaniu świadczeń dla kombatantów i więźniów obozów koncentracyjnych (Dz. U. Nr 34, poz. 186), czy zaświadczenie podlega ocenie sądu jak każdy inny dowód?"powziął następującą uchwałę:Zaświadczenie właściwego miejscowo wojewódzkiego Zarządu Związku Bojowników o Wolność i Demokrację jest wyłącznym dowodem stwierdzającym uprawnienia do świadczeń przewidzianych w ustawie z dnia 23 października 1975 r. o dalszym zwiększaniu świadczeń dla kombatantów i więźniów obozów koncentracyjnych (Dz. U. Nr 34, 186). Uzasadnienie faktyczneOkręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, przedstawiając Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości (art. 66 § 1 ustawy o o.s.p. i u.s.) stwierdził, co następuje:Wnioskodawca uzyskawszy zaświadczenie, że jest członkiem zwyczajnym Związku Bojowników o Wolność i Demokrację domagał się przyznania mu renty inwalidy wojennego.Zakład Ubezpieczeń Społecznych orzekł - na podstawie opinii biegłych - że wnioskodawca jest inwalidą III grupy i że inwalidztwo to nie pozostaje w związku z jego pobytem w obozie koncentracyjnym. Na odmiennym natomiast stanowisku stanęli biegli sądowi, którzy schorzenia powoda - kwalifikujące go do III grupy inwalidów - połączyli węzłem przyczynowości z pobytem w obozie koncentracyjnym. W sprawie jest poza sporem, że wnioskodawca przebywał w obozie koncentracyjnym w Majdanku 8 dni i że w tym czasie nie doznał żadnych obrażeń ciała. Z Majdanka został przetransportowany do obozu w Pustkowiu koło Dębicy, gdzie - w świetle zeznań świadków - został dotkliwie pobity, doznając urazu czaszki. Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych powziął wątpliwość, czy obóz w Dębicy był obozem koncentracyjnym i na jakiej podstawie można ustalić tę okoliczność.Na marginesie przedstawionego stanu faktycznego należy dodać, że zaświadczenie Związku Bojowników o Wolność i Demokrację - Zarząd Wojewódzki w T. zawiera także wzmiankę, iż jest ono dokumentem stwierdzającym prawo wnioskodawcy do korzystania ze świadczeń określonych w ustawie z dnia 23 października 1975 r. (Dz. U. Nr 34, poz. 186) i że zalicza się mu uwięzienia w hitlerowskich obozach koncentracyjnych i więzieniach od 8.IX.1942 r. do 30.IX.1943 r.Zaświadczenie, o którym mowa, nie dało Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zadowalającej odpowiedzi na pytanie, czy wnioskodawca spełnia warunki określone w art. 1 ustawy z dnia 23 października 1975 r. o dalszym zwiększaniu świadczeń dla kombatantów i więźniów obozów koncentracyjnych, zwłaszcza że jak wynika z notatki urzędowej sporządzonej przez sędziego Zarząd Główny ZBOWiD w W. uważa, iż obóz w Pustkowiu koło Dębicy nie jest uznawany za obóz koncentracyjny.Uzasadnienie prawneW związku z tym Sąd Najwyższy wyjaśnia, co następuje: W myśl § 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych oraz Ministra do Spraw Kombatantów z dnia 18 grudnia 1975 r. w sprawie trybu ustalania uprawnień do świadczeń przysługujących kombatantom i więźniom obozów koncentracyjnych (Dz. U. Nr 46, poz. 255) uprawnienia do świadczeń przewidziane w ustawie z dnia 23 października 1975 r. (Dz. U. Nr 34, poz. 186) ustala się na podstawie zaświadczenia właściwego Zarządu Wojewódzkiego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację.W zaświadczeniu Zarząd Wojewódzki ZBOWiD stwierdza, że kombatant lub więzień obozu koncentracyjnego jest członkiem zwyczajnym ZBOWiD lub spełnia warunki uprawniające do członkostwa tego Związku, a także okresy działalności kombatanckiej oraz pobytu w obozach koncentracyjnych, podlegające zaliczeniu do okresów zatrudnienia w myśl art. 8 § 1-2 ustawy.Rozporządzenie to zostało wydane - w ramach delegacji ustawowej - na podstawie art. 11 ustawy z dnia 23 października 1975 r. stanowiącego, że dwaj Ministrowie, po porozumieniu z Zarządem Głównym Związku Bojowników o Wolność i Demokrację określą:1) tryb ustalania uprawnień do świadczeń określonych w ustawie oraz dowody wymagane do uzyskania tych świadczeń,2) zasady i tryb zaliczania okresów, o których mowa w art. 8.Przewidziane w przepisach regulujących tryb i zasady ustalania uprawnień do świadczeń z ustawy z dnia 23 października 1975 r. uprawnienia Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w zakresie stwierdzania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa do tych świadczeń stanowią wyraz uznania dla społecznie doniosłej roli tej organizacji. Dysponuje bowiem ona niezbędną dokumentacją umożliwiającą prawidłową, zgodną z celami ustawy, realizację określonych w niej uprawnień na rzecz kombatantów i więźniów obóz koncentracyjnych.Dlatego też Zarząd Wojewódzki Związku Bojowników o Wolność i Demokrację właściwy według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o przyznanie świadczeń z ustawy jest wyłącznie uprawniony do stwierdzenia, czy wnioskodawca odpowiada wymaganiom określonym w art. 1 ustawy o dalszym zwiększaniu świadczeń dla kombatantów i więźniów obozów koncentracyjnych. Tylko ten Związek upoważniony jest do stwierdzenia, czy konkretny obóz zalicza się do obozów koncentracyjnych. Jest to obiektywne stwierdzenie, które nie podlega swobodnej ocenie żadnego innego organu.Jeżeli zaświadczenie nasuwa wątpliwości, Sąd może zażądać od Zarządu ZBOWiD-u odpowiednich uzupełnień lub wyjaśnień. Niedopuszczalne jest natomiast prowadzenie dowodu, np. ze świadków, dla wykazania - odmiennego niż podano w zaświadczeniu - charakteru konkretnego obozu lub okresu, w którym wnioskodawca w nim przebywał.Od właściwego ustalenia okoliczności, o których mowa, zależy, czy inwalidztwo określonej osoby może być uznane za pozostające w związku z pobytem w obozie koncentracyjnym. Za takie bowiem uważa się tylko inwalidztwo będące następstwem zranień, kontuzji i innych obrażeń lub chorób powstałych w związku z pobytem w obozie (art. 5 § 1 ustawy). Związek zaś uszkodzeń ciała, a także inwalidztwa pozostającego w związku z pobytem w obozie koncentracyjnym, ustala komisja lekarska do spraw inwalidztwa i zatrudnienia przy udziale lekarza - przedstawiciela ZBOWiD-u (art. 5 § 2 ustawy). Bez udziału tego lekarza komisja nie może wydać orzeczenia (§ 5 pkt 2 rozporządzenia).Orzeczenie komisji podlega w razie zaskarżenia decyzji oddziału ZUS ocenie Sądu za pomocą dowodu z opinii biegłych. W tym bowiem zakresie żaden przepis prawa nie wprowadza ograniczeń dowodowych.