II URN 73/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN: E. Brzeziński (sprawozdawca). Sędziowie SN: M. Krzyżanowska, S. Perestaj (autor uzasadnienia). SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej, K. Dłużniewskiej, po rozpoznaniu sprawy z wniosku Niny Z. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w B. o rentę inwalidzką wojenną, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku z dnia 8 lutego 1977 r. uchylił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w B. od orzeczenia Rady Nadzorczej Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku z dnia 22 grudnia 1976 r. Uzasadnienie faktyczneWnioskodawczyni Nina Z. urodzona 16.IV.1934 r., gdy miała 8 lat, w okresie od 22.IX.1942 r. do 29.VI.1943 r. została umieszczona przez hitlerowskie władze okupacyjne, jako zakładniczka, w więzieniu i tam zachorowała. Orzeczeniem Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia z dnia 21.IX.1976 r. wnioskodawczyni została zaliczona do pierwszej grupy inwalidów w związku z pobytem w obozie koncentracyjnym.W niniejszej sprawie wnioskodawczyni żądała przyznania jej renty inwalidzkiej wojennej. Decyzją z dnia 12.XI.1976 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił uwzględnienia żądań wnioskodawczyni z powołaniem się na to, że nie brała udziału w działaniach wojennych, w więzieniu zaś przebywała jako zakładniczka. Rada Nadzorcza Oddziału ZUS natomiast orzeczeniem z dnia 22.XII.1976 r. stwierdziła, że wnioskodawczyni ma uprawnienia kombatanckie z tytułu pobytu i prześladowania jej w więzieniach hitlerowskich w okresie od 22.IX.1942 r. do 29.VI.1943 r. i że przysługuje jej prawo do renty inwalidzkiej wraz z dodatkiem w wysokości przewidzianej dla inwalidów wojennych po uprzednim ustaleniu związku inwalidztwa z pobytem w więzieniu. W uwzględnieniu odwołania ZUS Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku wyrokiem z dnia 8.II.1977 r. uchylił jednak to orzeczenie Rady Nadzorczej i utrzymał decyzję Oddziału ZUS z dnia 12.XI.1976 r. Zdaniem Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wnioskodawczyni nie przysługuje uprawnienie do otrzymania renty inwalidzkiej wojennej, ponieważ nie była więźniem obozu koncentracyjnego w rozumieniu ustawy z dnia 23 października 1975 r. o dalszym zwiększeniu świadczeń dla kombatantów i więźniów obozów koncentracyjnych (Dz. U. Nr 34, poz. 186).W rewizji nadzwyczajnej Minister Sprawiedliwości domaga się uchylenia wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych i oddalenia odwołania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od orzeczenia Rady Nadzorczej z dnia 22.XII.1976 r. Zdaniem skarżącego świadczenia przewidziane w ustawie z dnia 23 października 1975 r. o dalszym zwiększeniu świadczeń dla kombatantów i więźniów obozów koncentracyjnych przysługują nie tylko więźniom obozów koncentracyjnych, lecz także osobom prześladowanym w hitlerowskich więzieniach, przy czym o tym, które osoby odpowiadają warunkom uprawniającym do świadczeń określonych w tej ustawie przesądza zaświadczenie ZBoWiD-u. Wojewódzki Zarząd ZBoWiD w Białymstoku stwierdził zaś w dołączonym do akt rentowych wnioskodawczyni zaświadczeniu, że odpowiada ona tym warunkom.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona.W myśl art. 1 ustawy z dnia 23 października 1975 r. o dalszym zwiększeniu świadczeń dla kombatantów i więźniów obozów koncentracyjnych (Dz. U. Nr 34, poz. 186) świadczenia przewidziane w ustawie przysługują między innymi "więźniom obozów koncentracyjnych, w tym osobom prześladowanym w hitlerowskich więzieniach (...)". Z powyższego sformułowania wynika, że ustawa traktuje prześladowanie, jakiego doznały osoby umieszczone w hitlerowskich więzieniach, za równoznaczne z pobytem w obozach koncentracyjnych. Okoliczność, iż osoba prześladowana w hitlerowskim więzieniu odpowiada warunkom uprawniającym do świadczeń określonych w wymienionej ustawie, stwierdza Związek Bojowników o Wolność i Demokrację - stosownie do art. 1 ustawy i rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych oraz Ministra do Spraw Kombatantów z dnia 18 grudnia 1975 r. w sprawie trybu ustalania uprawnień do świadczeń przysługujących kombatantom i więźniom obozów koncentracyjnych (Dz. U. Nr 46, poz. 255) oraz statutu ZBoWiD. W myśl statutu ZBoWiD obywatel polski spełnia warunki do przyjęcia w szeregi tej organizacji, a więc do świadczeń z powołanej ustawy, jeżeli był prześladowany i więziony w hitlerowskich więzieniach i obozach koncentracyjnych ze względów politycznych, narodowościowych i światopoglądowych (M. P. z 1970 r. Nr 6, poz. 57). Brak sformułowania zawartego w art. 1 wymienionej wyżej ustawy "w tym prześladowanym w hitlerowskich więzieniach" w innych przepisach tejże ustawy, a szczególnie w art. 4 ust. 2 nie może prowadzić do wniosku, iż osoby prześladowane w więzieniach hitlerowskich nie mają prawa do świadczeń przewidzianych w tej ustawie.Zbędne było powtarzanie wymienionego wyżej sformułowania we wszystkich przepisach ustawy, w których mowa jest o więźniach obozów koncentracyjnych, skoro jak wynika z treści art. 1 cytowanej ustawy określenie "więźniowie obozów koncentracyjnych" obejmuje również osoby prześladowane w więzieniach hitlerowskich.Ustawodawca wyjaśnił nadto w art. 13 omawianej ustawy, że użyte w ustawie określenie "kombatanci" i więźniowie obozów koncentracyjnych oznacza osoby, o których mowa w art. 1.Jest niesporne, że wnioskodawczyni mając 8 lat przebywała w więzieniu hitlerowskim jako zakładniczka, a więc była prześladowana ze względów politycznych. Fakt ten znajduje potwierdzenie w zaświadczeniu Zarządu Wojewódzkiego ZBoWiD z dnia 27.IV.1976 r. (k. 8 akt rent), w którym stwierdzono, że ma ona uprawnienia do świadczeń z omawianej ustawy.Błędne więc jest stanowisko Sądu Pracy, że wnioskodawczyni nie ma prawa do świadczeń przewidzianych w ustawie z dnia 23 października 1975 r. dlatego, że nie była więźniem obozu koncentracyjnego. Przytoczone bowiem rozważania prowadzą do wniosku, że przepisy ustawy z dnia 23 października 1975 r. traktują jako równoznaczne z pobytem w obozie koncentracyjnym prześladowanie ze względów politycznych osób umieszczonych w hitlerowskich więzieniach. Jeżeli więc zostanie ustalone - jak niewadliwie wskazała Rada Nadzorcza - że wnioskodawczyni jest inwalidką w związku z prześladowaniem jej w więzieniu hitlerowskim przysługiwać jej będzie renta inwalidzka stosownie do art. 4 ust. 2 wymienionej ustawy.Trafnie skarżący podnosi, że uchwała Sądu Najwyższego z dnia 13.X.1976 r. II UZP 18/76 dotyczy innego przedmiotu i nie mogła mieć zastosowania do wykładni przepisów art. 1 i 4 ustawy z 23 października 1975 r. w kwestii zastosowania ich do wnioskodawczyni.Z tych powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 277 k.p. i art. 422 § 1 k.p.c. w związku z art. 82 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych orzekł jak w sentencji.