IV CR 147/76

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Piasecki (sprawozdawca). Sędziowie: S. Rudnicki, J. Knap.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Marii S., Aleksandra S., Zbigniewa S., Zdzisławy S., Włodzimierza S. i Julii W. przeciwko Zakładom Naprawczym Lokomotyw Elektrycznych w G. o odszkodowanie, na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 1 grudnia 1975 r.oddalił rewizję i zasądził od strony pozwanej na rzecz powodów 700 zł tytułem kosztów postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktyczneZaskarżonym wyrokiem, częściowo uwzględniając powództwo, Sąd Wojewódzki zasądził od Zakładów Naprawczych Lokomotyw Elektrycznych w G. na rzecz:a)Marii S. (wdowy) oraz jej dzieci Aleksandra i Zbigniewa S. - po 7.500 zł z odsetkami;b)córki Zdzisławy S. - kwotę 9.000 zł z odsetkami;c)syna Włodzimierza S. - kwotę 11.000 zł z odsetkami;d)Julii W. rentę po 200 zł miesięcznie od dnia 1.V.1974 r.Sąd Wojewódzki ustalił, że Aleksander S., będący pracownikiem PKP - Oddziału Trakcji Elektrycznej w P., poniósł w dniu 20.IV.1974 r. śmierć na skutek porażenia prądem elektrycznym w elektrowozie. Zmarły przyczynił się do wypadku w 50%. Wobec uznania tego wypadku za wypadek przy pracy członkowie rodziny otrzymali świadczenia z ustawy wypadkowej w kwocie 55.000 zł. O tę sumę (po 11 tys. zł na osobę) należne powodom świadczenia według przepisów prawa cywilnego powinny być zmniejszone, a więc także z uwzględnieniem przyczynienia się do szkody.Wprawdzie powódka Julia W. jest macochą powódki Marii S., a nie zmarłego, niemniej jednak przysługuje jej roszczenie z art. 446 § 2 k.c., skoro zmarły dostarczał jej dobrowolnie środki utrzymania.W rewizji od tego wyroku strona pozwana wnosi o jego zmianę i oddalenie powództwa w całości lub o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Skarżący zarzuca, że powodowie otrzymują wysoką rentę, nie różniącą się od średniego zarobku zmarłego. Otrzymali z macierzystego zakładu pracy 35.000 zł i 20.000 zł z Ministerstwa Komunikacji. Przyjęcie jako kwoty wyjściowej przez Sąd Wojewódzki 37 tys. zł dla każdego z członków rodziny zmarłego jest nieuzasadnione.W związku z tym zarzutem należy zważyć, co następuje:Przesłanki roszczenia określonego w art. 446 § 3 k.c. mają inny charakter, niż okoliczności istotne z punktu widzenia art. 446 § 2 k.c. To, że nie ma podstaw do przyznania renty, nie wyłącza przyznania jednorazowego odszkodowania. Dokonane przez Sąd Wojewódzki ustalenia uzasadniały przyjęcie znacznego pogorszenia sytuacji życiowej (art. 446 § 3 k.c.).Jeżeli zaś chodzi o sposób obliczenia należnego powodom odszkodowania i jego wysokość, to należało istotnie mieć na względzie, że jeżeli zdarzenie wyrządzające szkodę jest jednocześnie wypadkiem przy pracy, z tytułu którego poszkodowany pracownik (lub jego rodzina) uzyskał od swego zakładu pracy świadczenia z ustawy wypadkowej, oraz zdarzeniem, którego skutki obciążają inną jednostkę gospodarki uspołecznionej, należne od tej jednostki odszkodowanie pomniejsza się o powyższe świadczenia w takim zakresie, w jakim pokrywają one przysługujące poszkodowanemu od tej jednostki odszkodowanie z mocy prawa cywilnego (OSNCP 1973, z. 1, poz. 18). Z uwzględnieniem przeto tej okoliczności należało określić kwoty przypadające z tytułu jednorazowego odszkodowania.Niezależnie od tego zachodziła konieczność wzięcia pod rozwagę faktu i zakresu przyczynienia się poprzednika prawnego powodów do szkody.Otóż stosownie do uchwały Połączonych Izb - Cywilnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych - z dnia 14.XII.1962 r. III PO 5/62 (OSNCP 1964, poz. 65), mającej także odpowiednie zastosowanie do świadczeń innych niż renta, wysokość jednorazowego świadczenia (art. 446 § 3 k.c.) - w razie przyczynienia się do szkody ofiary wypadku - oblicza się w ten sposób, że od wysokości szkody wynagrodzonej jednorazowym odszkodowaniem (art. 446 § 3 k.c.) odliczało się świadczenia (rentę) z ubezpieczenia społecznego, różnicę zaś zmniejszało się w stopniu odpowiadającym przyczynieniu się poszkodowanego.Uchwała ta zachowała - odpowiednio - swoją aktualność także, gdy świadczenia zostały wypłacone na podstawie art. 11 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy (Dz. U. Nr 3, poz. 8) lub później na podstawie art. 11 lub 12 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 20, poz. 105). Z punktu bowiem widzenia charakteru świadczeń z tytułu wypadków przy pracy i ich stosunku do uzupełniających świadczeń należnych według prawa cywilnego w tych wypadkach, w których nie są one wyłączone (patrz uchwała składu siedmiu sędziów - OSNCP 1971, z. 7-8, poz. 122), nie ma pomiędzy tymi unormowaniami istotnej różnicy. Dlatego też nie utraciły swego waloru argumenty przytoczone we wspomnianej uchwale Połączonych Izb Sądu Najwyższego, gdy chodzi o sposób obliczania wysokości odszkodowania w razie przyczynienia się do powstania szkody. Zapatrywania o aktualności pod tym względem wspomnianej uchwały Połączonych Izb nie podważa fakt, że w obecnym stanie prawnym wchodzi tylko w grę dopuszczalność dochodzenia - w razie wypadku przy pracy - przez poszkodowanego roszczeń odszkodowawczych według prawa cywilnego tylko od innej jednostki gospodarki uspołecznionej (cyt. uchwała składu siedmiu sędziów).W konsekwencji zatem należy dojść do wniosku, że odszkodowanie należne według prawa cywilnego od jednostki gospodarki uspołecznionej innej niż macierzysty zakład pracy poszkodowanego oblicza się - w sytuacji, gdy zostały wypłacone świadczenia związane z wypadkiem przy pracy, poszkodowany zaś przyczynił się do powstania szkody - w ten sposób, że obliczone według prawa cywilnego odszkodowanie zmniejsza się o sumy wypłacone na podstawie przepisów o wypadkach przy pracy; od kwoty w taki sposób określonej odejmuje się kwotę odpowiadającą stopniowi przyczynienia się poszkodowanego do powstania szkody.W świetle tej wykładni, gdyby Sąd Wojewódzki w istocie za podstawę swoich obliczeń przyjął - prawidłowo postępując - kwoty po 37.000 zł lub 40.000 zł albo 44.000 zł, to powinien by zasądzić na rzecz powodów wyższe kwoty, niż wymienione w sentencji wyroku. Stwierdzenie tego faktu prowadzić musi do wniosku, że w rzeczywistości Sąd Wojewódzki za podstawę swoich obliczeń przyjął dużo niższe kwoty, niż to wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku.W konsekwencji zatem zaskarżony wyrok w części zasądzającej świadczenia na podstawie art. 446 § 3 k.c. jest zgodny z prawem.Nie może odnieść skutku również rewizja w części odnoszącej się do zasądzenia renty po 200 zł miesięcznie na rzecz Julii W. Podstawę zasądzenia renty stanowił fakt dobrowolnego jej utrzymywania przez zmarłego. W stosunku do pozostałych powodów nie było podstaw do zasądzenia renty, skoro otrzymują oni rentę z tytułu wypadku przy pracy. Jedynie, gdy chodzi o powódkę Julię W., śmierć Aleksandra S. pociągnęła za sobą powstanie sytuacji uwzględniającej przyznanie bardzo zresztą skromnej renty.Z tych wszystkich względów należało orzec jak w sentencji niniejszego wyroku.