VI KZP 28/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia dr J. Bratoszewski. Sędziowie: W. Sutkowski (sprawozdawca), W. Sikorski.Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Ferenc.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Ryszarda P., oskarżonego z art. 145 § 1 i 2 k.k., po rozpoznaniu przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Katowicach na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. postanowieniem z dnia 3 lipca 1974 r. następującego zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Czy powodowi cywilnemu w procesie karnym przysługuje prawo domagania się zwrotu uiszczonej przez niego opłaty sądowej od wniesionego powództwa cywilnego, pozostawionego następnie bez rozpoznania, jeżeli nie zamierza on wystąpić z tym powództwem na drogę postępowania cywilnego?"i po wysłuchaniu wniosku prokuratora uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneKodeks postępowania karnego w art. 559 wyraża ogólną zasadę, że do kosztów sądowych wynikłych z powództwa cywilnego stosuje się odpowiednio przepisy obowiązujące w postępowaniu cywilnym.Niezależnie od tego kodeks postępowania karnego w art. 561 zawiera wprawdzie szczególne unormowanie określające warunki, w jakich następuje zaliczenie uiszczonego wpisu od powództwa cywilnego, ale to szczególne unormowanie nie odnosi się do zwrotu uiszczonego wpisu, lecz wyłącznie do zaliczenia w postępowaniu cywilnym uiszczonego uprzednio wpisu.W pozostałym zakresie co do kosztów i opłat związanych z powództwem cywilnym, a więc i co do zwrotu uiszczonego wpisu należy - zgodnie z treścią art. 559 k.p.k. - stosować odpowiednio przepisy obowiązujące w postępowaniu cywilnym.Takie przepisy zawarte są w ustawie z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 24, poz. 175) oraz w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 13 czerwca 1967 r. w sprawie określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych (tekst jedn.: Dz. U. z 1973 r. Nr 21, poz. 127).W przepisie § 18 wymienionego rozporządzenia uregulowano kwestię wpisu uiszczonego od powództwa cywilnego pozostawionego przez sąd karny bez rozpoznania w ten sposób, że zalicza się wpis przy wniesieniu tegoż powództwa przed sąd cywilny pod tym warunkiem, że zostanie ono wniesione w terminie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia orzeczenia sądu karnego o pozostawieniu powództwa bez rozpoznania.O ile przytoczone wyżej przepisy regulują zaliczenie wpisu od powództwa cywilnego, o tyle brak przepisu regulującego kwestię zwrotu wpisu powodowi cywilnemu, którego powództwo nie zostało rozstrzygnięte w procesie karnym w tym wypadku, gdy powód nie zamierza wystąpić z tym powództwem na drogę procesu cywilnego.Przepis art. 36 cytowanej ustawy określa wypadki, kiedy w postępowaniu cywilnym na żądanie strony zwraca się cały wpis lub jego połowę.Przepis ten, posługując się terminologią przyjętą w kodeksie postępowania cywilnego, która jest inna niż w kodeksie postępowania karnego, przewiduje obowiązek zwrotu uiszczonego przez powoda wpisu na jego żądanie między innymi w wypadku odrzucenia lub cofnięcia pozwu; natomiast nie przewiduje takiego zwrotu np. w wypadku odmowy przyjęcia powództwa, o której mowa w art. 55 k.p.k.A zatem literalne brzmienie art. 36 tej ustawy nie dawałoby podstawy do zwrotu uiszczonego wpisu od powództwa cywilnego nawet wtedy, gdy sąd karny nie przyjął powództwa z powodu braków formalnych, a przecież odmowa przyjęcia w swej istocie jest równoznaczna z odrzuceniem lub ze zwróceniem pozwu przez sąd cywilny.W takim zaś wypadku powód w postępowaniu cywilnym zachowuje prawo do zwrotu uiszczonego wpisu.Analogicznie należy ocenić taką sytuację, w której powód cywilny w terminie, w jakim zachowuje prawo do zaliczenia w postępowaniu cywilnym uiszczonego uprzednio wpisu od powództwa cywilnego, pozostawionego następnie przez sąd karny bez rozpoznania, rezygnuje z tego prawa i żąda zwrotu wpisu.Rezygnacja z tego prawa oznacza de facto cofnięcie pozwu, a z faktem tym przepis art. 36 cytowanej wyżej ustawy wiąże prawo powoda do żądania zwrotu uiszczonego wpisu.Jest przecież oczywiste, że jeżeli w terminie wskazanym w § 18 cytowanego rozporządzenia powód cywilny wniesie do sądu cywilnego powództwo, które sąd karny pozostawił bez rozpoznania, to nie tylko zostanie zaliczony uiszczony wpis od tego powództwa, lecz jeżeli następnie ten pozew cofnie i zażąda zwrotu wpisu, to również na podstawie art. 36 wymienionej wyżej ustawy sąd cywilny zwróci mu uiszczony wpis.Mówiąc inaczej, powód uzyska uiszczony wpis od powództwa cywilnego pozostawionego przez sąd karny bez rozpoznania, jeżeli tylko w terminie wskazanym w § 18 powyższego rozporządzenia wniesie o rozpoznanie tego powództwa przez sąd cywilny, a następnie ten pozew cofnie.Skoro zaś powód cywilny w tym samym terminie rezygnuje z wniesienia powództwa cywilnego do sądu cywilnego, a tym samym rezygnuje z zaliczenia uiszczonego wpisu i z ewentualnego jego zwrotu przez sąd cywilny, to sąd karny powinien na jego żądanie zwrócić uiszczony wpis.Odmienna wykładnia art. 36 cytowanej ustawy prowadziłaby do całkowicie zbędnych czynności procesowych związanych z wniesieniem powództwa pozostawionego bez rozpoznania do sądu cywilnego oraz cofnięciem tego pozwu i żądaniem zwrotu uiszczonego wpisu przez sąd cywilny, co nie sprzyjałoby ani szybkości postępowania, ani obniżeniu społecznych kosztów wymiaru sprawiedliwości (por. uchwałę Zgromadzenia Ogólnego Sądu Najwyższego z dnia 15 lipca 1974 r. - Kw Pr 2/74, OSNKW 1974, ż. 10, poz. 179).Z tych powodów należało udzielić odpowiedzi jak na wstępie.