III CZP 20/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Piasecki. Sędziowie: J. Krajewski, R. Czarnecki (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z powództwa Stanisława H. przeciwko Stanisławowi M. o ochronę prawa służebności, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym następującego zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Białymstoku postanowieniem z dnia 12 lutego 1975 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy można żądać wykonywania służebności gruntowej na gruncie służebnym, jeżeli na grunt ten został wydany przez prezydium powiatowej rady narodowej akt własności ziemi na mocy ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, a akt ten nie zawiera zastrzeżenia, że grunt jest obciążony służebnością?",udzielił następującej odpowiedzi:Okoliczność, że w odniesieniu do nieruchomości obciążonej została wydana - na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250) - ostateczna decyzja stwierdzająca nabycie własności tej nieruchomości, nie stoi na przeszkodzie dochodzeniu w postępowaniu sądowym wykonywania służebności obciążającej wymienioną nieruchomość. Uzasadnienie faktycznePowód utrzymuje, że jego ojcu przysługiwała służebność obciążająca grunty, których pozwany był współwłaścicielem. Ponieważ obecnie pozwany sprzeciwia się wykonywaniu służebności, powód wnosi o "umożliwienie mu swobodnego wypasu na działkach nr 871, 928 i 940".Sąd Powiatowy ustalił, że na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250) organ do spraw rolnych decyzją z dnia 14.VIII.1973 r. stwierdził nabycie przez pozwanego działek nr 871, 928 i 940. Wskutek tej decyzji służebność przysługująca powodowi obciąża działki, których pozwany stał się właścicielem. Toteż Sąd Powiatowy uwzględnił powództwo. W rewizji od wspomnianego wyroku pozwany zarzucił, iż z decyzji z dnia 14.VIII.1973. wynika, że stał się on właścicielem działek 871, 928 i 940 bez żadnych obciążeń.Sąd Wojewódzki przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 § 1 k.p.c. zagadnienie prawne przytoczone na wstępie.Uzasadnienie prawneUdzielając odpowiedzi, Sąd Najwyższy miał na uwadze, co następuje:Niejednokrotnie ustawa uzależnia los prawny istniejących służebności gruntowych od decyzji organu administracji. Kwestię tę ustawa normuje bądź w ten sposób, że służebność gruntowa wygasa na podstawie decyzji organu administracji, a służebności, co do których nie zapadła decyzja, trwają nadal (np. art. 6 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej - Dz. U. Nr 3, poz. 17), bądź też w ten sposób, że służebność gruntowa zostaje utrzymana w mocy na podstawie decyzji organu administracji, a służebności, co do których nie zapadła decyzja, wygasają ex lege (np. art. 7 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne - Dz. U. Nr 21, poz. 118).Wspomniane, przyjęte od lat sposoby rozwiązań ustawodawca musiał mieć na względzie przy formułowaniu przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Istotnie, art. 17 ust. 3 tej ustawy, przewidując przejęcie na rzecz Państwa nieruchomości, która była przedmiotem umowy mającej na celu przeniesienie własności, lecz zawartej bez zachowania formy aktu notarialnego, normuje los prawny istniejących służebności gruntowych w drugi ze wspomnianych sposobów; stanowi bowiem, że zostaną utrzymane w mocy tylko te służebności gruntowe, które będą uznane za niezbędne, a poza tym nieruchomość ulegnie przejęciu na rzecz Państwa w stanie wolnym od obciążeń.Natomiast w odniesieniu do wypadku nabycia nieruchomości (przekazania jej na własność) przez jej posiadacza (jej posiadaczowi) na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. ustawa ta nie przewiduje wygaśnięcia służebności gruntowych w jeden z wyżej wskazanych sposobów. Przeciwnie, art. 10 tej ustawy głosi, że ograniczone prawa rzeczowe obciążające dotychczas nieruchomości pozostają w mocy. Oznacza to, że wobec braku podstawy prawnej organ do spraw rolnych nie jest powołany do decydowania o losie prawnym istniejących służebności gruntowych, a w konsekwencji - do wydania decyzji co do wygaśnięcia służebności lub jej utrzymania w mocy. Zgodnie z tym art. 10 ustawy zawiera postanowienie tylko co do odliczenia wartości służebności gruntowej od należności za nieruchomość, tj. wartości służebności, która zawsze pozostaje w mocy, a art. 12 ust. 2 ustawy określa treść decyzji, ale nie stanowi, że treść ta ma obejmować również i orzeczenie o służebności. Z żadnego więc z tych przepisów nie wypływa wniosek co do powołania organu do spraw rolnych do decydowania o losie prawnym istniejących służebności gruntowych.Dlatego w decyzji (akcie własności ziemi) w rozumieniu art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1971 r., stwierdzającej nabycie nieruchomości (przekazanie jej na własność), organ do spraw rolnych nie jest powołany do orzekania o losie prawnym istniejącej służebności gruntowej, w tym i do zastrzeżenia, że nieruchomość jest lub nie jest obciążona tą służebnością.W razie nabycia (przekazania na własność) nieruchomości na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. istniejące dotychczas służebności gruntowe utrzymują się w mocy na nowo nabytych (przekazanych) nieruchomościach, a wykonywania tych służebności dochodzi się w postępowaniu sądowym. Ze względu na przedstawione unormowanie losu prawnego istniejących służebności gruntowych, z zawartego w art. 8 ustawy z dnia 26 października 1971 r. unormowania co do dożywocia nie wypływają dla służebności żadne wnioski.Przeto orzeczono jak w sentencji uchwały.