III CZP 26/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Pietrzykowski. Sędziowie: Z. Wasilkowska, S. Rudnicki (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie opiekuńczej Władysława O., po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym następującego zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Białymstoku postanowieniem z dnia 3 marca 1975 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"a) Jaki środek odwoławczy przysługuje od postanowienia o przyznaniu opiekunowi wynagrodzenia?b) Czy wniosek opiekuna o przyznanie mu wynagrodzenia i środek odwoławczy w tej sprawie podlega opłacie sądowej?c) Czy w sprawie o przyznanie opiekunowi wynagrodzenia zachodzi potrzeba ustanowienia kuratora do reprezentowania osoby pozostającej pod opieką?",udzielił następującej odpowiedzi:I.Żądanie opiekuna przyznania mu przez sąd opiekuńczy wynagrodzenia określonego w art. 162 § 2 k.r.o. nie podlega opłacie sądowej. Do rozpoznania tego żądania nie zachodzi potrzeba ustanowienia kuratora w celu reprezentowania osoby pozostającej pod opieką. II.Na postanowienie o przyznaniu opiekunowi wynagrodzenia określonego w art. 162 § 2 k.r.o. przysługuje zażalenie, od którego pobiera się wpis stały w kwocie określonej w przepisie § 20 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 czerwca 1967 r. w sprawie określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych (jedn. tekst: Dz. U. z 1973 r. Nr 21, poz. 21, poz. 127). Uzasadnienie faktycznePrzedstawione Sądowi Najwyższemu zagadnienia prawne, które Sądowi Wojewódzkiemu nasunęły poważne wątpliwości, powstały w związku ze środkiem odwoławczym wniesionym przez opiekuna od postanowienia Sądu Powiatowego o przyznaniu opiekunowi wynagrodzenia za sprawowanie opieki w kwocie niższej niż żądana.Uzasadnienie prawneRozstrzygając powyższe zagadnienia w sposób wymieniony w sentencji, Sąd Najwyższy miał na uwadze, co następuje:Jak wynika z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 24, poz.110), do uiszczenia kosztów sądowych, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, obowiązana jest strona, która wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Przepis ten rozstrzyga o tym, kto i kiedy obowiązany jest do uiszczenia kosztów sądowych. Obowiązek ten spoczywa mianowicie na stronie wnoszącej pismo, gdy podlega ono opłacie lub powoduje wydatki.Przepisy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych nie przewidują opłaty od zgłoszenia przez opiekuna żądania przyznania mu stosownego wynagrodzenia (art. 162 § 2 k.r.o.); zgłoszenie to może nastąpić ustnie do protokołu posiedzenia, jak to miało miejsce w sprawie, której dotyczą przedstawione zagadnienia. Dlatego też żądanie takie nie podlega opłacie sądowej.Wypadki, w których opiekun nie może reprezentować osób pozostających pod jego opieką, wymienia art. 159 k.r.o. Chodzi tu o: czynności prawne między osobami poddanymi opiece oraz czynności prawne między jedną z tych osób a opiekunem albo jego małżonkiem, zstępnymi, wstępnymi lub rodzeństwem, chyba że czynność prawna polega na bezpłatnym przysporzeniu na rzecz osoby pozostającej pod opieką. Opiekun jest także odpowiednio wyłączony od reprezentowania tej osoby przed sądem lub innym organem państwowym. Jednakże w sprawie o przyznanie opiekunowi wynagrodzenia (art. 162 § 2 k.r.o.) nie zachodzi żaden z tych wypadków. Opiekun bowiem nie występuje przeciwko osobie poddanej opiece, lecz zgłasza żądanie bezpośrednio w stosunku do sądu, gdyż nie przysługuje mu wobec osoby poddanej opiece w ogóle żadne roszczenie. Stąd też między opiekunem a tą osobą nie zachodzi sprzeczność interesów, opiekun bowiem nie reprezentuje jej w stosunku do siebie samego. Dlatego też w razie zgłoszenia przez opiekuna żądania przyznania mu wynagrodzenia określonego w art. 162 § 2 k.r.o. brak jest podstaw do ustanowienia kuratora dla osoby poddanej opiece (art. 155 § 2 w zw. z art. 99 k.r.o.).Przechodząc do pytania, jaki środek odwoławczy przysługuje opiekunowi od postanowienia o przyznaniu wynagrodzenia i jakiej podlega opłacie, należy zauważyć, że według art. 518 k.p.c. od postanowień orzekających co do istoty sprawy przysługuje rewizja. Na inne postanowienia przysługuje w wypadkach wskazanych w ustawie zażalenie. Jak wynika z uzasadnienia postanowienia Sądu Wojewódzkiego, źródłem wątpliwości jest to, iż kodeks postępowania cywilnego nie zawiera wyraźnego przepisu stanowiącego, że opiekunowi przysługuje zażalenie na postanowienie o przyznaniu mu wynagrodzenia, a z przepisu art. 597 k.p.c. wynika, że postanowienie takie podlega zaskarżeniu.Słusznie Sąd Wojewódzki podkreślił związek omawianego zagadnienia z prawidłową odpowiedzią na pytanie, czy postanowienie o przyznaniu opiekunowi wynagrodzenia jest postanowieniem co do istoty sprawy, gdyż tylko w takim wypadku podlegałoby ono zaskarżeniu rewizją (art. 518 k.p.c.). W piśmiennictwie prawniczym wypowiedziano pogląd, że w postępowaniu nieprocesowym za postanowienie orzekające co do istoty sprawy może być uznane tylko takie orzeczenie, które rozstrzyga sprawę merytorycznie, podobnie jak w postępowaniu procesowym jest nim orzeczenie "rozstrzygające stanowczo stosunek sporny" (art. 316 § 1 k.p.c. - por. B. Dobrzański w pracy zbiorowej pt. "Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz", Wydawnictwo Prawnicze 1969, t. I, s. 781-782). Postanowienia rozstrzygające incydentalne zagadnienia, które wynikają przy sposobności rozpoznawania toczącej się sprawy, jak np. wynagrodzenie opiekuna w sprawie opiekuńczej, nie dotyczą istoty tej sprawy i dlatego nie przysługuje od nich rewizja. Gdy zaś kodeks postępowania cywilnego przewiduje, że postanowienia takie podlegają zaskarżeniu, to oznacza to, iż przysługuje na nie zażalenie. Jest bowiem jedynie kwestią techniki legislacyjnej, czy ustawodawca posłuży się expressis verbis nazwą "zażalenie", czy też, nie określając nazwy środka odwoławczego, środek taki dopuści, tak jak to uczynił w art. 597 k.p.c. Wybór każdej z tych metod jest równoznaczny ze wskazaniem zażalenia jako właściwego rodzaju środka odwoławczego w rozumieniu art. 518 zd. 2 k.p.c.Odpowiedź na pytanie, czy środek odwoławczy od postanowienia o przyznaniu opiekunowi wynagrodzenia podlega opłacie sądowej, wynika zarówno ze stwierdzenia, iż samo zgłoszenie przez opiekuna żądania przyznania wynagrodzenia nie podlega opłacie, jak i ze stwierdzenia, że środek ten jest zażaleniem. Stosownie bowiem do przepisu § 20 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 czerwca 1967 r. w sprawie określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych (jedn. tekst: Dz. U. z 1973 r. Nr 21, poz. 127) zażalenie podlega opłacie wpisu (ust. 1), którego wysokość w wypadku, gdy wniosek o wszczęcie postępowania nie podlega opłacie, została określona w ust. 2 tego paragrafu.