I CR 221/76

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Szachułowicz. Sędziowie: R. Czarnecki (sprawozdawca), Z. Marmaj.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Heleny M. przeciwko Przedsiębiorstwu Realizacji Filmów "Zespoły Filmowe" w W. o odszkodowanie na skutek rewizji obu stron od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 24 marca 1976 r.oddalił obydwie rewizje; zniósł wzajemnie koszty postępowania rewizyjnego między stronami.Uzasadnienie faktycznePo rozpatrzeniu sprawy po raz wtóry Sąd Wojewódzki ustalił, iż strony umówiły się, że po zakończeniu najmu powódka uprawniona będzie odmówić odebrania jej nieruchomości dopóty, dopóki Przedsiębiorstwo nie przywróci domu do stanu poprzedniego. Skoro Przedsiębiorstwo przekazało powódce z opóźnieniem sumę potrzebną na pokrycie kosztów przywrócenia domu do stanu poprzedniego, było ono w zwłoce, mianowicie przez 244 dni. Strony zastrzegły karę umowną w wysokości 500 zł za każdy dzień zwłoki, ale poniesienie przez powódkę niewielkiej szkody uzasadnia zmniejszenie tej kary do 100 zł za dzień zwłoki. Stąd ze wspomnianego tytułu ulega zasądzeniu 24.400 zł. Z kolei tytułem odszkodowania za zniszczenia w parku powódce przypada (poza już wypłaconą i zasądzoną z tego tytułu sumą 22.809 zł) dalsze 15.459 zł. Łącznie Sąd Wojewódzki zasądził na rzecz powódki dalsze 39.859 zł.Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę na skutek rewizji obu stron, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:W § 3 umowy stron z dnia 31.VII.1970 r. Przedsiębiorstwo zobowiązało się do "przywrócenia obiektu i wyposażenia wnętrz do stanu poprzedniego", zatem do restytucji tego obiektu i wnętrz w rozumieniu art. 363 § 1 k.c. Powstały wątpliwości co do tego, czy Przedsiębiorstwo zobowiązało się do restytucji obiektu i wnętrz tylko w zakresie wszelkich uszkodzeń powstałych w czasie używania domu, a nawet jego uporządkowania. Na korzyść drugiej alternatywy przeważyły późniejsze oświadczenia stron, np. zawarte w protokole z dnia 22.IV.1971 r. stwierdzającym konieczność wykonania dalszych robót, m.in. "zamiecenia wszystkich pomieszczeń domu, umycia łazienki i kuchni". Toteż Sąd Wojewódzki nie naruszył zasad oceny (art. 233 § 1 k.p.c.), ustalając, iż Przedsiębiorstwo zobowiązało sie do restytucji domu powódki.W konsekwencji tego zastrzeżenia umownego powódka uprawniona była odmawiać odebrania nieruchomości dopóty, dopóki Przedsiębiorstwo nie wykonało swego zobowiązania. Skoro dopiero w piśmie z dnia 1.VII.1971 r. Przedsiębiorstwo zgłosiło gotowość przekazania powódce sumy pozwalającej na restytucję jej domu, to nie narusza zasad oceny ustalenie, że wcześniej niż do dnia 12.VIII.1971 r. nie mogły być ukończone roboty niezbędne do restytucji domu. Zasadne więc okazuje się stanowisko Sądu Wojewódzkiego co do zwłoki Przedsiębiorstwa i obowiązku uiszczenia przez nie zastrzeżonej w § 11 umowy kary umownej.W myśl art. 483 § 1 k.c. zastrzeżenie kary umownej polega na tym, że przez jej zapłatę następuje naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. Zgodnie z tym art. 484 § 1 k.c. mówi o poniesieniu szkody. Wypływa z powyższego, że w razie udowodnienia braku szkody kara umowna się nie należy.Artykuł 484 § 2 k.c. stanowi, że dłużnik może żądać zmniejszenia kary umownej. Dłużnik żąda tego zmniejszenia nie tylko wtedy, kiedy nie kwestionuje obowiązku zapłaty kary umownej, a tylko wnosi o zmniejszenie jej wysokości, lecz także wtedy, kiedy kwestionuje obowiązek zapłaty kary umownej i dlatego wnosi o nieuwzględnienie roszczenia o zapłatę tej kary, we wniosku bowiem o nieuwzględnienie roszczenia mieści się wniosek "o mniej", tj. i żądanie zmniejszenia kary umownej.W drodze wyjątku od wypowiedzianej w art. 484 § 1 k.c. zasady, mianowicie że w wypadku, gdy wierzyciel poniósł szkodę, należy mu się kara umowna w zastrzeżonej wysokości bez względu na wysokość tej szkody, art. 484 § 1 k.c. stanowi, że może nastąpić zmniejszenie zastrzeżonej wysokości kary umownej, m.in. gdy jest ona rażąco wygórowana. Otóż skoro możliwe jest udowodnienie braku szkody wywołujące ten skutek, że kara umowna nie należy się, to dopuszczalne jest również wyjaśnienie tej szkody, a następnie ocena proporcji pomiędzy tą szkodą a wysokością zastrzeżonej kary umownej. Jeżeli zaś wspomniana ocena uzasadnia wniosek o takiej dysproporcji pomiędzy szkodą a karą umowną, że kara ta przedstawia się jako rażąco wygórowana, to zgodnie z art. 484 § 2 k.c. następuje jej zmniejszenie.W niniejszej sprawie Przedsiębiorstwo wnosiło o nieuwzględnienie roszczenia o zapłatę kary umownej, a dokonane przez Sąd Wojewódzki ustalenia i wysnute wnioski uzasadniały zmniejszenie tej kary (art. 484 § 2 k.c.).Wreszcie co się tyczy odszkodowania za zniszczenia w parku, to biegły Stanisław J. dysponował komisyjnym protokołem zniszczeń tego parku z dnia 10.XII.1970 r., a ponadto w dniu 23.VII.1972 r. sam też oglądał ten park, zatem w okresie wegetacji roślin, w tym - i kwiatów. Jeżeli chodzi o świadków, to np. Tadeusz W., scenograf Przedsiębiorstwa, zeznał, że ogród kwiatowy był szerszy niż dom, kwiaty - dobrze utrzymane, a on sam nakazał ścięcie floksów i innych kwiatów, następnie zaś wsadzenie kwiatów sztucznych. Z kolei np. Andrzej M. zeznał, że w ogrodzie kwiatowym było kilkaset krzewów róż, a zeznania tego świadka sprawiały wrażenie nieprzesadnych ("ogród nie był specjalnie pielęgnowany i był trochę zachwaszczony") i konkretnych (świadek jest z zawodu rolnikiem); stąd też przedstawiały się jako wiarygodne. Przeto wyliczenia biegłego J. znajdowały oparcie w materiale dowodowym, a dokonana przez Sąd Wojewódzki ocena tych dowodów co do zniszczeń w parku nie narusza zasad zawartych w art. 233 § 1 k.p.c.Gdy więc obydwie rewizje okazują się nie usprawiedliwione, orzeczono jak w sentencji (art. 387 k.p.c.).