VII KZP 24/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Bratoszewski. Sędziowie: J. Pustelnik (sprawozdawca), W. Żebrowski.Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Kabat.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Jana O., skazanego z art. 225 § 1 k.k. z 1932 r., po rozpoznaniu przekazanego w trybie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Lublinie postanowieniem z dnia 23 marca 1977 r. zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Czy dopuszczalne jest zastosowanie warunkowego zwolnienia wobec osoby psychicznie chorej lub wykazującej zaburzenia psychiczne?"i po wysłuchaniu wniosku prokuratorauchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneKodeks karny wykonany łączy z chorobą psychiczną skazanego na karę pozbawienia wolności istotne skutki w zakresie wykonania tej kary. Choroba psychiczna skazanego uniemożliwiająca wykonanie kary pozbawienia wolności - w zależności od stadium postępowania wykonawczego - powoduje, że sąd bądź odracza wykonanie tej kary stosownie do art. 65 § 1 k.k.w., bądź na podstawie art. 68 § 1 k.k.w. udziela przerwy w jej wykonaniu. Jeżeli natomiast wspomniana choroba stanowi długotrwałą przeszkodę uniemożliwiającą wykonanie kary, to sąd - zgodnie z art. 17 § 2 k.k.w. - zawiesza postępowanie wykonawcze.Z treści powołanych przepisów wynika, że przewidziane w nich instytucje nie są stosowane w wypadku każdej choroby psychicznej skazanego, lecz jedynie takiej, która uniemożliwia wykonanie kary (por. także uchwałę składu siedmiu sędziów z dnia 28 stycznia 1971 r. - VI KZP 71/70, OSNKW 1971, z. 4, poz. 48). Chodzi tu zatem o chorobę psychiczną o tak znacznym natężeniu, że wyłącza ona możliwość zrozumienia przez skazanego istoty kary oraz poddania się jej poprawczemu i wychowawczemu oddziaływaniu.To, że ustawa przewiduje różne skutki prawne w zależności od stopnia nasilenia choroby psychicznej, wynika zresztą także z przepisów kodeksu karnego, a w szczególności z art. 25, art. 99 i 100 § 2 k.k.Mniejsze bowiem nasilenie choroby psychicznej umożliwia skazanemu zrozumienie istoty kary oraz poddanie się jej poprawczemu i wychowawczemu oddziaływaniu, natomiast choroba psychiczna skazanego o znacznym nasileniu, stanowiąca przeszkodę do wykonania kary pozbawienia wolności, możliwość taką wyłącza, a tym samym wyłącza także stosowanie wobec niego tych instytucji, które ustawa łączy między innymi z pomyślnym przebiegiem jego resocjalizacji. Instytucją taką jest przede wszystkim warunkowe przedterminowe zwolnienie.Zgodnie z art. 90 § 1 k.k., jedną z istotniejszych przesłanek wymaganych przez ustawę do zastosowania warunkowego przedterminowego zwolnienia jest przypuszczenie, oparte między innymi na wynikach dotychczasowego przebiegu wykonania kary, że sprawca do zwolnieniu będzie przestrzegał porządku prawnego, a w szczególności nie popełni ponownie przestępstwa. Niezbędną przesłanką do stwierdzenia, czy w stosunku do skazanego zachodzi taka prognoza, jest ustalenie, czy i w jakim stopniu dotychczas wykonana kar pozbawienia wolności wpłynęła na jego poprawę i spełniła cele zapobiegawczo-wychowawcze.Jest niewątpliwe, że ustalenie takie nie jest możliwe wówczas, gdy skazany cierpi na chorobę psychiczną stanowiącą przeszkodę, choćby czasowo, do wykonania kary. Wyłącza je, a w konsekwencji także możliwość stwierdzenia dodatniej prognozy, wspomniane poprzednio niezrozumienie przez takiego skazanego istoty kary oraz niemożność poddania się jej poprawczemu i wychowawczemu oddziaływaniu.W ścisłym związku ze wskazaną wyżej przeszkodą do stosowania w omawianej sytuacji warunkowego przedterminowego zwolnienia (tj. niemożnością ustalenia dodatniej prognozy) pozostaje druga okoliczność wyłączająca również tę możliwość, a mianowicie brak w takim wypadku warunków do prawidłowego przebiegu okresu próby. W ujęciu przepisów rozdziału XII kodeksu karnego okres próby stanowi dalszą fazę wychowawczego oddziaływania na skazanego po jego zwolnieniu z zakładu karnego.Ponadto jednym z celów okresu próby jest sprawdzenie trafności pozytywnej prognozy. Z poprzednio podanych powodów zrealizowanie tych celów i zadań okresu próby w rozważanym wypadku (tj. choroby psychicznej skazanego uniemożliwiającej wykonanie kary) nie jest możliwe.Stanowisko o niedopuszczalności stosowania warunkowego przedterminowego zwolnienia wobec skazanego cierpiącego na taką chorobę psychiczną, która uniemożliwia wykonanie kary pozbawienia wolności, wynika pośrednio także z niektórych norm rozdziału IX kodeksu karnego wykonawczego (art. 78-81 k.k.w.). Chodzi tu zwłaszcza o te przepisy, które przewidują uprawnienie skazanego do złożenia wniosku o warunkowe przedterminowe zwolnienie (art. 78 k.k.w.), dopuszczają możliwość wniesienia przez niego zażalenia na postanowienie odmawiające zastosowania tej instytucji (art. 79 § 2 k.k.w.), a przede wszystkim o normę wprowadzającą powinność sądu penitencjarnego wysłuchania skazanego przed podjęciem decyzji w kwestii warunkowego zwolnienia (art. 79 § 1 k.k.w.). Niemożność skorzystania przez skazanego w omawianych wypadkach z uprawnień wynikających z wymienionych przepisów prowadzi także do wniosku, że do czasu jego wyzdrowienia lub takiej poprawy stanu zdrowia psychicznego, zastosowanie wobec niego warunkowego przedterminowego zwolnienia nastąpić nie może.Jest oczywiste, że samo rozważenie kwestii warunkowego przedterminowego zwolnienia skazanego na karę pozbawienia wolności i chorego psychicznie jest dopuszczalne zawsze, jeżeli zachodzą warunki formalne przewidziane w ustawie, gdyż może to pozwolić na ustalenie nasilenia tej choroby i - w zależności od poczynionych ustaleń - na wydanie właściwego orzeczenia (art. 90 k.k., art. 17 § 2, art. 65 § 1 i art. 68 § 1 k.k.w).