I PZP 34/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN W. Formański. Sędziowie SN: E. Brzeziński (sprawozdawca), E. Jachczyk.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, K. Soboty, w sprawie z wniosku Ryszarda R. przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej "Osiedle Młodych" w P. o przywrócenie do pracy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu postanowieniem z dnia 20 czerwca 1977 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy w postępowaniu o przywrócenie do pracy z powodu rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia na podstawie art. 52 § 1 pkt 2 k.p. ma zastosowanie przepis art. 177 § 1 pkt 4 k.p.c. w związku z przepisem art. 72 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych?"powziął następującą uchwałę:W postępowaniu przed okręgowym sądem pracy i ubezpieczeń społecznych w sprawie o przywrócenie do pracy z powodu rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia na podstawie art. 52 § 1 pkt 2 k.p. ma odpowiednie zastosowanie przepis art. 177 § 1 pkt 4 k.p.c. Uzasadnienie faktyczneW dniu 2 grudnia 1976 r. wnioskodawca został aresztowany jako podejrzany o popełnienie przestępstwa przewidzianego w art. 215 § 1 k.k, polegającego na tym, że w okresie od marca 1975 r. do czerwca 1976 r. w P. kupił od magazyniera pozwanej Spółdzielni Mieszkaniowej oraz kierownika zespołu magazynów 2.000 litrów etyliny, 100 litrów oleju oraz części samochodowe łącznej wartości co najmniej 24.000 zł, wiedząc, że materiały te zostały uzyskane za pomocą czynu niedozwolonego.Wnioskodawca był zatrudniony w tej Spółdzielni od 1968 r. ostatnio na stanowisku kierownika budowy. Pismem, noszącym datę 14 lub 16.XII.1976 r., Spółdzielnia rozwiązała z wnioskodawcą z dniem 17.XII.1976 r. umowę o pracę bez wypowiedzenia na podstawie art. 52 § 1 pkt 2 k.p. z powodu "popełnienia (...) w czasie trwania umowy o pracę przestępstwa, które uniemożliwia dalsze zatrudnianie go na zajmowanym stanowisku", tj. dokonywania nielegalnego zakupu oleju, etyliny i części samochodowych w magazynie Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko-Własnościowej, w wyniku czego działał na szkodę Spółdzielni.W dniu 3.III.1977 r. wnioskodawca zwrócił się do Terenowej Komisji Odwoławczej do Spraw Pracy w Poznaniu o przywrócenie go do pracy i zasądzenie na jego rzecz od Spółdzielni wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy. Terenowa Komisja Odwoławcza orzeczeniem z dnia 8.IV.1977 r. wniosek uwzględniła, zasądzając m.in. od Spółdzielni na rzecz wnioskodawcy "odszkodowanie" za czas pozostawania bez pracy w okresie od dnia 17.XII.1976 r. do dnia 16.III.1977 r. W uzasadnieniu swego orzeczenia Komisja Odwoławcza podniosła, że rozwiązanie z wnioskodawcą umowy o pracę nastąpiło z naruszeniem przepisu art. 52 § 3 k.p., ponieważ dyrektor pozwanej Spółdzielni podjął decyzję w tym przedmiocie w dniu 14.XII.1976 r., natomiast Rada Zakładowa opinię wydała dnia 16.XII.1976 r., a ponadto jest wysoce wątpliwa oczywistość popełnienia przez wnioskodawcę przestępstwa. Przeciwko wnioskodawcy nie został wniesiony do sądu akt oskarżenia.W związku z odwołaniem pozwanej Spółdzielni, zawierającym m.in. twierdzenie, że przeciwko wnioskodawcy toczy się w dalszym ciągu postępowanie karne, Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia, na podstawie przepisu art. 66 § 1 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych, zagadnienie prawne przytoczone w części wstępnej niniejszej uchwały. Zdaniem Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w obecnym stanie sprawy brak jest dostatecznych podstaw do przyjęcia oczywistości przestępstwa, a przeprowadzenie przez ten Sąd postępowania dowodowego mogłoby doprowadzić do innej oceny i dokonania innych ustaleń niż w postępowaniu karnym. W takiej sytuacji mogłoby dojść do przywrócenia do pracy pracownika, który następnie zostanie uznany za winnego zarzuconego mu czynu, stanowiącego przestępstwo uniemożliwiające zatrudnienie go na zajmowanym stanowisku, i wówczas wyrok przywracający takiego pracownika do pracy musi się spotkać ze zdecydowanie negatywną oceną społeczną. Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyraża pogląd, że w uzasadnionych wypadkach przepis art. 177 § 1 pkt 4 k.p.c. może być stosowany dla uniknięcia rozbieżności ustaleń w postępowaniu przed okręgowymi sądami pracy i ubezpieczeń społecznych oraz w postępowaniu karnym.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W myśl art. 72 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 39, poz. 231 z późn. zm.) w sprawach nie uregulowanych tą ustawą do postępowania przed okręgowymi sądami pracy i ubezpieczeń społecznych stosuje się m.in. odpowiednie przepisy księgi pierwszej kodeksu postępowania cywilnego z wyjątkami, do których przepis art. 177 k.p.c. nie należy, co prowadzi bezpośrednio do odpowiedzi twierdzącej na przedstawione przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych pytanie. Przepis ten jednak w postępowaniu przed okręgowym sądem pracy i ubezpieczeń społecznych powinien być stosowany odpowiednio, a więc z uwzględnieniem specyfiki tego postępowania i jego celów.Okręgowy sąd pracy i ubezpieczeń społecznych działa, w zasadzie, jako sąd II instancji, powołany do rozpatrywania odwołań od orzeczeń komisji rozjemczych i komisji odwoławczych do spraw pracy, konieczne jest więc również uwzględnienie specyfiki postępowania przeprowadzanego przed tymi komisjami. Ani przepisy kodeksu pracy, ani rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 października 1974 r. w sprawie komisji rozjemczych oraz komisji odwoławczych do spraw pracy (Dz. U. z 1976 r. Nr 31, poz. 183) nie zawierają odpowiednika przepisów art. 11 k.p.c. i art. 177 § 1 pkt 4 k.p.c., który mógłby mieć zastosowanie w postępowaniu przed komisjami rozjemczymi i komisjami odwoławczymi do spraw pracy. Komisje te więc, formalnie biorąc, nie są związane ustaleniami wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa i nie mają ani potrzeby, ani możności zawieszenia postępowania w oczekiwaniu na rozstrzygnięcie sprawy karnej. Obowiązane są we własnym zakresie "dążyć do wszechstronnego zbadania i wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy i w tym celu mogą dopuszczać wszelkie dowody, nawet nie powołane przez strony" (por. § 35 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 października 1974 r.). Mogą więc, a gdy tego wymagają okoliczności - również powinny, przeprowadzić dowód z akt sprawy karnej i z wyroku skazującego, odraczając ewentualnie w tym celu posiedzenie. Istnienie prawomocnego wyroku skazującego stanowi - w tym rozumieniu - dowód mający istotne znaczenie również w postępowaniu przed komisjami rozjemczymi i komisjami odwoławczymi do spraw pracy. Praktycznie biorąc, w razie wydania prawomocnego wyroku skazującego prowadzenie w postępowaniu przed komisją rozjemczą lub komisją odwoławczą do spraw pracy "przeciwdowodu" zmierzającego do wykazania, że skazany nie popełnił przestępstwa, nie wchodzi w rachubę, zwłaszcza że wspomniane komisje muszą się z kolei liczyć z tym, że w postępowaniu odwoławczym przed okręgowym sądem pracy i ubezpieczeń społecznych art. 11 k.p.c. będzie już miał bezpośrednie zastosowanie.Funkcja ochronna prawa pracy wymaga m.in., by roszczenia pracowników o przywrócenie do pracy związane z rozwiązaniem umowy o pracę rozpoznawane były szybko. Również względy społeczne wymagają, by zarówno pracownik, jak i zakład pracy bez zbędnej zwłoki dowiedzieli się od powołanych do tego organów orzekających, czy sporny stosunek pracy ma trwać nadal, czy też może być uważany za rozwiązany. Postępowanie karne przeciwko pracownikowi o przestępstwo mogące mieć wpływ na losy stosunku pracy w rozumieniu przepisu art. 52 § 1 pkt 2 k.p., może toczyć się przez długi czas, kolidujący ze wskazaną wyżej koniecznością szybkiego rozstrzygnięcia roszczeń pracownika o przywrócenie go do pracy. Z tego względu przepis art. 52 § 1 pkt 2 k.p. odróżnia stan faktyczny, przy którym popełnienie przez pracownika przestępstwa jest "oczywiste", od stanu faktycznego, przy którym popełnienie przestępstwa zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem. Obydwa te stany faktyczne są od siebie niezależne i każdy z nich umożliwia zakładowi pracy rozwiązanie z pracownikiem umowy o pracę bez wypowiedzenia, przy czym miesięczny termin, przewidziany w przepisie art. 52 § 2 k.p., rozpoczyna bieg - w razie skazania pracownika - od dnia uzyskania przez zakład pracy wiadomości o wydaniu prawomocnego wyroku skazującego, choćby już wcześniej upłynął miesięczny termin liczony od uzyskania przez zakład pracy wiadomości o popełnieniu przez pracownika oczywistego przestępstwa. W konsekwencji przywrócenie pracownika do pracy ze względu na brak znamion oczywistości popełnienia przezeń przestępstwa nie stoi na przeszkodzie późniejszemu rozwiązaniu z takim pracownikiem umowy o pracę bez wypowiedzenia z zachowaniem terminu przewidzianego w art. 52 § 2 k.p., jeżeli pracownik zostanie prawomocnie skazany za popełnienie w czasie trwania umowy o pracę przestępstwa, które uniemożliwia dalsze zatrudnianie go na zajmowanym stanowisku. W rzeczywistości więc nie może wystąpić podniesiona w uzasadnieniu przedstawionego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zagadnienia sytuacja, w której przywrócenie pracownika do pracy ze względu na brak oczywistości popełnienia przezeń przestępstwa nie dałoby się pogodzić z negatywną oceną społeczną w razie późniejszego skazania pracownika za to przestępstwo, skoro skazanie takie zrodzi dla zakładu pracy ponownie możliwość rozwiązania ze skazanym pracownikiem umowy o pracę bez wypowiedzenia. Jeśliby zaś zakład pracy uznał, że z możliwości tej nie należy skorzystać, np. ze względu na nienagannie wykonywaną w tym czasie pracę lub na innego rodzaju ujawnione w międzyczasie pozytywne właściwości pracownika, świadczyłoby to zarazem o tym, że w rzeczywistości zaistniała sytuacja jest do pogodzenia z ocenami społecznymi.W konsekwencji więc należy dojść do wniosku, że chociaż w postępowaniu przed okręgowymi sądami pracy i ubezpieczeń społecznych zastosowanie przepisu art. 177 § 1 pkt 4 k.p.c. nie jest wyłączone, odpowiednie - w rozumieniu art. 72 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych - stosowanie tego przepisu w sprawach o przywrócenie do pracy tylko wyjątkowo może uzasadnić zawieszenie postępowania do czasu zakończenia sprawy karnej, toczącej się przeciwko pracownikowi o popełnienie przestępstwa, mogącego mieć wpływ na trwałość stosunku pracy (art. 52 § 1 pkt 2 k.p.). Może to nastąpić w szczególności np. wówczas, gdy zebrany w postępowaniu przed okręgowym sądem pracy i ubezpieczeń społecznych materiał dowodowy nie dostarczył podstaw do uznania popełnienia przez pracownika przestępstwa za oczywiste, a postępowanie karne zbliża się do zakończenia, przy czym czas, jaki - według wszelkiego prawdopodobieństwa - upłynie, nie przekreśli zasady szybkiego rozstrzygnięcia sprawy, odpowiadającego celom postępowania przed organami powołanymi przez kodeks pracy do rozpoznawania roszczeń pracowników. Należy bowiem również mieć na uwadze, że prawomocne skazanie pracownika w toku postępowania o przywrócenie do pracy przesądza m.in. o tym, że przestępstwo było jednak oczywiste. W takiej sytuacji więc względy celowości mogą przemawiać za czekaniem na prawomocne zakończenie sprawy karnej.