III CZP 59/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Pietrzykowski (sprawozdawca). Sędziowie: Z. Trybulski, K. KołakowskiSentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z powództwa Bronisława N. przeciwko Marii T. i Władysławie N. o zwolnienie ruchomości od egzekucji, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Kielcach postanowieniem z dnia 5.V.1975 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.Czy małżonek dłużnika może na podstawie art. 841 § 1 k.p.c. skutecznie wytoczyć powództwo o zwolnienie od egzekucji przedmiotu wchodzącego w skład majątku objętego wspólnością ustawową dlatego, że wierzyciel nie uzyskał klauzuli wykonalności w trybie art. 787 k.p.c.udzielił następującej odpowiedzi:Uzasadnienie faktyczneNa wniosek wierzycieli Marii T. komornik Sądu Powiatowego w Kazimierzy Wielkiej wszczął egzekucję w celu wyegzekwowania od dłużniczki Władysławy N. kwoty 1.800 zł prawomocnie zasądzonej od niej na rzecz wierzycielki wyrokami Sądu Powiatowego w Kazimierzy Wielkiej i Sądu Wojewódzkiego w Kielcach oraz kwoty 40 zł wydatkowanej przez wierzycielkę tytułem opłaty za klauzulę wykonalności. W toku postępowania egzekucyjnego komornik zajął w gospodarstwie dłużniczki na zaspokojenie egzekwowanej wierzytelności jedną krowę, w związku z czym mąż dłużniczki, Bronisław N., wystąpił przeciwko wierzycielce i dłużniczce z powództwem o zwolnienie od egzekucji zajętej krowy. Sąd Powiatowy powództwo oddalił, a Sąd Wojewódzki po rozpoznaniu sprawy na skutek rewizji powoda przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne przytoczone w sentencji niniejszej uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozważył, co następuje:Przepis art. 787 k.p.c. stwarzający możliwość nadania przez sąd klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika tytułowi egzekucyjnemu wydanemu tylko przeciwko dłużnikowi, jest procesową konsekwencją materialnoprawnej normy art. 41 § 1 k.r.o. stanowiącej, że zaspokojenia z majątku wspólnego może w zasadzie żądać także wierzyciel, którego dłużnikiem jest tylko jeden z małżonków. Trafnie przy tym podkreślono w literaturze przedmiotu, że celem przepisu art. 787 k.p.c. jest ułatwienie wierzycielowi realizowania uprawnień przysługujących mu z mocy wspomnianego art. 41 § 1 k.r.o. Skoro więc art. 787 k.p.c. został wprowadzony przede wszystkim w interesie wierzyciela, to okoliczności tej nie można pominąć przy rozważaniu przedstawionego przez Sąd Wojewódzki zagadnienia prawnego. Uzyskanie przez wierzyciela klauzuli wykonalności w trybie art. 787 k.p.c. jest niezbędne w tych wszystkich sytuacjach, w których nie jest możliwe wszczęcie egzekucji do przedmiotu, objętego wspólnością majątkową, bez klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika. Tak jest np. w wypadku, gdy rzecz ruchoma objęta wspólnością majątkową znajduje się w wyłącznym władaniu małżonka dłużnika.Nie można poza tym przejść do porządku nad dosyć ścisłym związkiem, jaki zachodzi miedzy unormowaniem art. 787 k.p.c. a przepisami dotyczącymi egzekucji. W niniejszej sprawie egzekucja zmierza do zaspokojenia świadczenia pieniężnego, przedmiotem zaś zajęcia jest rzecz ruchoma, wspomniany więc związek należy rozpatrywać w zestawieniu z przepisami o egzekucji z ruchomości, w szczególności z art. 845 § 2 k.p.c. Jeżeli rzecz ruchoma znajduje się we władaniu dłużnika, to do jej zajęcia i do prowadzenia z niej egzekucji w zupełności wystarczy tytuł wykonawczy wydany przeciwko temu dłużnikowi, i to także wtedy, gdy taka rzecz stanowi składnik majątku objętego małżeńską wspólnością majątkową. Uprzednie uzyskanie w takim wypadku przez wierzyciela przeciwko małżonkowi dłużnika klauzuli wykonalności, o której mowa w art. 787 k.p.c., byłoby zbędne po pierwsze dlatego, że w myśl art. 845 § 2 k.p.c. do dokonania przez komornika zajęcia rzeczy ruchomej wystarczy ustalenie, że ta rzecz znajduje się we władaniu dłużnika, po drugie zaś dlatego, że nie należy do kompetencji komornika rozstrzyganie o tym, czy egzekucja z rzeczy ruchomej, którą dłużnik włada, nie naruszy praw innych osób. Obowiązki komornika względem tych innych osób sprowadzają się do określonych w art. 847 k.p.c.Tak samo ma się sprawa wtedy, gdy rzecz ruchoma znajduje się we współwładaniu dłużnika i jego małżonka. Podzielić trzeba wyrażony w doktrynie pogląd, że jako rzeczy będące we władaniu dłużnika (art. 845 § 2 k.p.c.) należy rozumieć zarówno rzeczy, którymi dłużnik włada wyłącznie, jak i takie rzeczy, którymi włada on wraz z inną osoba, w szczególności wraz ze swym małżonkiem. Odmienny pogląd byłby nie do przyjęcia przede wszystkim dlatego, że prowadziłby w przeważającej liczbie wypadków do uniemożliwienia zajęcia, a w konsekwencji do unicestwienia egzekucji, i to nie tylko z przedmiotów, objętych wspólnością majątkową, lecz również z przedmiotów, będących odrębnym majątkiem dłużnika, lecz znajdujących się we współwładaniu obojga małżonków.Skoro zaś komornik może zająć rzecz ruchomą będącą we współwładaniu dłużnika i jego małżonka tylko na podstawie tytułu wykonawczego wydanego przeciwko dłużnikowi, bez potrzeby uzyskania przez wierzyciela klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika, to w konsekwencji należy uznać, że ten małżonek nie może powołać się na brak przeciwko niemu klauzuli wykonalności jako na podstawę uzasadniającą zwolnienie zajętej rzeczy od egzekucji. Nie oznacza to oczywiście pozbawienia tego małżonka ochrony praw, przysługujących mu z mocy przepisów materialnoprawnych normujących stosunki majątkowe miedzy małżonkami. Ochrony tej w drodze powództwa przeciwegzekucyjnego może on dochodzić w każdym wypadku naruszenia przez zajęcie rzeczy jego praw, w szczególności wtedy, gdy zajęta rzecz jest przedmiotem jego majątku odrębnego (art. 33 k.r.o.), albo gdy wierzyciel nie może żądać zaspokojenia z rzeczy, stanowiącej przedmiot majątku wspólnego ze względu na ograniczenie przewidziane w art. 41 § 2 k.r.o.Z powyższych względów na przedstawione zagadnienie prawne Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały.