I CR 375/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Trybulski. Sędziowie SN J. Krajewski (sprawozdawca), K. Piasecki.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Marii K. przeciwko Przedsiębiorstwu Obrotu Zwierzętami Hodowlanymi w O. o zapłatę na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Rejonowego w Piszu z dnia 6 kwietnia 1977 r.uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu w Piszu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie wniosków stron o zwrot kosztów postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktyczneJesienią 1974 r. powódka nabyła w Przedsiębiorstwie Obrotu Zwierzętami Hodowlanymi 60 owiec do celów hodowlanych. W styczniu 1975 r. stwierdzono nadmierne wychudzenie zwierząt i nie nadawanie się ich z tego względu do dalszej hodowli.Według opinii lekarzy weterynarii wyłączną przyczyną złej kondycji owiec stanowiło zbyt wczesne - ze względu na wiek - ich zapłodnienie. Spowodowało to osłabienie organizmu i cherlactwo.Powództwo o zasądzenie odszkodowania za poniesione straty Sąd Rejonowy oddalił z uzasadnieniem, iż w okolicznościach sprawy nie ma podstaw od przyjęcia odpowiedzialności sprzedawcy z tytułu rękojmi za wady fizyczne zwierząt w rozumieniu rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 7 października 1966 r. (Dz. U. Nr 43, poz. 257), gdyż według postanowień tego aktu prawnego sprzedawca odpowiada tylko za wady główne, a taką wadą główną dla owiec jest wyłącznie świerzb, co w konkretnym przypadku nie wchodzi w rachubę.W toku rozpoznawania rewizji od tego wyroku Sąd Wojewódzki przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 k.p.c. zagadnienie prawne sprowadzające się do odpowiedzi na pytanie czy w okolicznościach sprawy sprzedawca może odpowiadać za powstałą szkodę, skoro odpowiedzialność za wady, które nie zostały uznane za główne, nie była zastrzeżona w umowie.Uzasadnienie prawnePo przejęciu sprawy do rozpoznania Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Na postawione pytanie można by udzielić tylko negatywnej odpowiedzi. Stosownie do art. 571 § 1 k.c. sprzedawca zwierzęcia jest odpowiedzialny tylko za wady główne. Ponieważ w odniesieniu do owiec wada główna w myśl § 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 7 października 1966 r. w sprawie odpowiedzialności sprzedawców za wady główne niektórych gatunków zwierząt (Dz. U. Nr 43 poz. 257) jest wyłącznie świerzb, co w rozważanym przypadku nie było przyczyną cherlactwa zwierząt, sprzedawca mógłby ponosić odpowiedzialność tylko wtedy, gdyby to było w umowie zastrzeżone (art. 571 § 2 k.c.). W sprawie jest niewątpliwe, iż zastrzeżenia takiego nie uczyniono.W uzasadnieniu przedstawionego pytania dopatrzeć się można sugestii, iż zastrzeżenie takie wynika z istoty umowy. Jeżeli bowiem przedsiębiorstwo uspołecznione powołane do rozprowadzenia właściwego materiału hodowlanego sprzedaje zwierzęta w celach hodowlanych, to tym samym zapewnia, iż odpowiadają one stawianym wymaganiom.Sugestia taka nie znajduje oparcia w powołanych przepisach, a w szczególności nie bierze pod uwagę dwóch istotnych momentów. Po pierwsze ze względu na kategoryczną treść art. 571 § 2 k.c. zastrzeżenie musi być sformułowane w umowie. Redakcja przepisu więc nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż zastrzeżenie musi być wyraźne. Po wtóre odpowiedzialność z tytułu rękojmi jest ograniczona terminem. Termin ten wiec powinien być określony w zastrzeżeniu.Należy zatem stwierdzić, że przyjęcie przez sprzedawcę odpowiedzialności za wady nie stanowiące wad głównych (art. 571 § 2 k.c.) musi być wyraźne, a ponadto musi być w umowie określony termin rękojmi.Udzielona odpowiedź nie ma jednak znaczenia dla rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy.Ze względu na swoiste cechy zwierząt ustawodawca wprowadził odrębne zasady co do rękojmi przy ich sprzedaży. Zasady te polegają przede wszystkim na tym, że sprzedawca odpowiada tylko za wady główne, które - jak wynika z treści wymienionego rozporządzenia - polegają na określonych zmianach patologicznych. Z tak wąskiego uregulowania rękojmi niepodobna wyciągnąć wniosku, aby powołane przepisy wyłączały odpowiedzialność na zasadach ogólnych, a w szczególności odpowiedzialność za nienależyte wykonanie zobowiązania (art. 471 k.c.). Bez znaczenia jest zatem w sprawie, że powód oparł swoje roszczenie na przepisach rękojmi.Kodeks postępowania cywilnego (art. 187) nie nakłada na powoda obowiązku przytoczenia podstawy prawnej roszczenia, nie mogą go zatem obciążać skutki powołania wadliwej podstawy prawnej; sąd powinien zastosować właściwy przepis prawa materialnego i w świetle jego hipotezy rozważyć zasadność żądania.Z okoliczności zaś sprawy wynika, iż powód domaga się odszkodowania za nienależyte wykonanie umowy. Trzeba bowiem mieć na względzie z jednej strony obowiązek wyspecjalizowanego przedsiębiorstwa uspołecznionego, z drugiej zaś - cel umowy i jej aspekt społeczno-gospodarczy. Do rozwoju hodowli Państwo przywiązuje wielką wagę, co nakłada na przedsiębiorstwo trudniące się zaopatrywaniem w materiał hodowlany szczególny obowiązek dbałości o dostarczenie zwierząt o właściwościach odpowiadających określonym w praktyce wymaganiom. Zaniedbania w tym zakresie godzą w politykę Państwa, zniechęcają hodowców i muszą się spotkać z dezaprobatą - w każdym razie muszą być uznane za nienależyte wykonanie umowy.Należy zatem stwierdzić, że przedsiębiorstwo powołane do dostarczania zwierząt w celach hodowlanych ponosi odpowiedzialność za szkodę, jaką poniósł nabywca wskutek sprzedania mu zwierząt nie nadających się do hodowli.Ponieważ jednak sprawa w tym aspekcie nie została rozpoznana, zachodzi konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, zwłaszcza w celu umożliwienia pozwanemu obrony przed domniemaniem winy przewidzianej w art. 471 k.c.Z powyższych przyczyn orzeczono jak w sentencji (art. 388 § 1 k.p.c.)