II CR 419/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Mielcarek. Sędziowie: R. Czarnecki, Z. Kołodziej (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Genowefy K. oraz małoletniej Krystyny K. przeciwko Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń Oddział w Ł. o odszkodowanie i rentę, na skutek rewizji pozwanego PZU od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzizmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasądzoną na rzecz Genowefy K. kwotę 17.449 zł z odsetkami obniżył do kwoty 10.000 zł z odsetkami; w pozostałej części oddalił rewizję; koszty postępowania rewizyjnego zniósł między stronami.Uzasadnienie faktyczneGenowefa K. i jej małoletnia córka Krystyna K. żądały zasądzenia od PZU - pierwsza 22.449 zł z odsetkami od dnia 9.VII.1974 r. oraz renty po 800 zł miesięcznie od dnia 19.VIII.1972 r., druga zaś - 15.000 zł i renty po 800 zł miesięcznie. Żądanie swoje powódki wywodziły ze śmiertelnego wypadku komunikacyjnego, jakiemu uległ Stanisław K., mąż Genowefy K., a ojciec Krystyny K. w dniu 19.VIII.1972 r. Zakład pracy Stanisława K. wypłacił powódkom 20.000 zł, pozwany zaś PZU uznał za stosowne odszkodowanie po 25.000 zł dla każdej z powódek, jednakże potrącił to, co otrzymały one z zakładu pracy, oraz zasiłek pogrzebowy w kwocie 7.449 zł. Zdaniem powódek stosowne odszkodowanie wyraża się kwotą po 40.000 zł dla każdej z nich, a zatem należy się im dodatkowo po 15.000 zł powyżej kwoty uznanej przez PZU, pozwany powinien również wypłacić potrącony niesłusznie zasiłek pogrzebowy.Powódki otrzymują rentę rodzinną po 1.634 zł miesięcznie. Mając na uwadze, że dochody Stanisława K., który utrzymywał powódki wynosiły około 5.000 zł miesięcznie, zdaniem powódek należy im się renta uzupełniająca po 800 zł miesięcznie.PZU, nie negując zasady odpowiedzialności, zarzucił, że żądanie zadośćuczynienia po 40.000 zł jest wygórowane. Ponadto podniósł, że koszty pogrzebu Stanisława K. zostały ustalone oddzielnie na kwotę 11.179 zł i od tej kwoty potrącono wypłacony zasiłek pogrzebowy.Po przesłuchaniu wskazanych przez powódki świadków na okoliczność ich sytuacji materialnej po śmierci Stanisława K. Sąd Wojewódzki w Łodzi wyrokiem z dnia 26.III.1975 r. zasądził na rzecz Genowefy K. 17.449 zł i rentę po 683 zł miesięcznie, a na rzecz Krystyny K. 10.000 zł i rentę po 683 zł miesięcznie, oddalając powództwo w pozostałej części. Sąd Wojewódzki przyjął, że stosownym zadośćuczynieniem w danym wypadku będzie kwota 35.000 zł dla każdej z powódek, stąd też należało zasądzić z tego tytułu po 10.000 zł. Niesłusznie też - zdaniem Sądu - został potrącony zasiłek pogrzebowy, który nie ma charakteru odszkodowawczego. A zatem i kwota 7.449 zł podlega zasądzeniu. Odnośnie do renty uzupełniającej Sąd Wojewódzki ustalił, że Stanisław K. zarabiał co najmniej 5.000 zł miesięcznie. Z tego na utrzymanie powódek przypadała kwota 3.000 zł. Skoro otrzymują one rentę w kwocie 1.634 zł, do wyrównania pozostaje kwota 1.366 zł, czyli po 683 zł dla każdej z powódek miesięcznie.W rewizji od tego wyroku PZU kwestionuje zasądzenie na rzecz powódek dalszego zadośćuczynienia oraz kwoty 7.449 zł, wnosi o zmianę wyroku w tym zakresie i oddalenie powództwa.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja w części dotyczącej zasądzonego na rzecz powódek odszkodowania na podstawie art. 446 § 3 k.c. nie jest zasadna.Powódka Genowefa K. - jak wynika ze złożonego orzeczenia Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia - jest osobą zakwalifikowaną do III grupy inwalidów z uwagi na ogólny stan zdrowia. Nie pracowała ona zarobkowo i zmarły mąż dostarczał jej środków utrzymania. Środki te obecnie niewątpliwie uległy zmniejszeniu. Powódka ta utraciła też pomoc męża w innych codziennych sprawach rodziny, obejmujących również współdziałanie w wychowywaniu małoletniej córki Krystyny, regulowanie zaciągniętych w związku z budową domu zobowiązań pieniężnych itp. Strata powódki jest niewymierna, a zakres straty wskazuje na znaczne pogorszenie sytuacji życiowej w rozumieniu art. 446 § 3 k.c.Ocena Sądu I instancji, że to pogorszenie uzasadnia określenie odszkodowania na kwotę 35.000 zł, nie może być uznana za naruszającą ten przepis.Ocena ta również w odniesieniu do małoletniej Krystyny K. nie może być uznana za wadliwą. Utrata przez dziecko jednego z rodziców jest w zasadzie zawsze połączona ze znacznym pogorszeniem jego sytuacji życiowej. Ma zaś to miejsce w szczególności w takim wypadku, gdy to z rodziców dostarcza środków utrzymania i wykonuje należycie inne swe obowiązki rodzicielskie. Krystyna K. jest ponadto w takim wieku (ur. 2.II.1961 r.), że opieka obojga rodziców jest szczególnie potrzebna do kształtowania jej osobowości. Utrata tej opieki na skutek śmierci ojca jest dużą krzywdą i wskazuje na rozmiar pogorszenia sytuacji życiowej małoletniej powódki.Ustalenie zatem odszkodowania na rzecz tej powódki na kwotę 35.000 zł nie może być uznane za naruszające art. 446 § 3 k.c.Słuszny jest natomiast zarzut, że pozwany PZU był uprawniony do potrącenia wypłaconego Genowefie K. zasiłku pogrzebowego z ustalonych kosztów pogrzebu, i Sąd Wojewódzki, zasądzając na jej rzecz potrąconą kwotę 7.449 zł, naruszył § 12 w związku z § 8 ust. 3 pkt 4 i ust. 4 oraz § 20 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 kwietnia 1968 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych (Dz. U. Nr 15, poz. 89). Nie ulega wątpliwości, że zasiłek pogrzebowy nie ma charakteru odszkodowawczego i nie może być brany pod uwagę, jeżeli chodzi o ustalenie wysokości należnego rodzinie zmarłego odszkodowania na podstawie art. 446 § 3 k.c., przesłanką bowiem żądania takiego odszkodowania nie są konkretne straty materialne. Takie konkretne straty materialne podlegają wyrównaniu na podstawie art. 446 § 1 lub § 2 k.c., a m.in. zobowiązany do odszkodowania powinien zwrócić koszty pogrzebu temu, kto je poniósł. Obowiązek ten w danym wypadku przejął Państwowy Zakład Ubezpieczeń na podstawie przepisów wymienionego rozporządzenia, w myśl § 20 tego rozporządzenia na poczet świadczenia przysługującego z obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej zalicza się przyznanie tej samej osobie z tytułu tego samego zdarzenia m.in. świadczenia z obowiązującego ubezpieczenia od następstw nieszczęśliwych wypadków. Stosownie do § 8 ust. 1 i ust. 3 pkt 4 rozporządzenia - jeżeli wskutek nieszczęśliwego wypadku poszkodowany zmarł, to zakład ubezpieczeń wypłaca udowodnione koszty pogrzebu, przy czym stosownie do § 12 przy zwrocie kosztów pogrzebu nie zwraca się tej ich części, która została wypłacona z innych środków państwowych lub innego ubezpieczenia. To uregulowanie ma na celu uniknięcie sytuacji, w których konkretna szkoda mogłaby być pokryta z kilku odrębnych źródeł. Z punktu widzenia zaś art. 446 § 1 k.c., jeżeli koszty pogrzebu zostały pokryte z innych funduszów, nie zaś z funduszów osoby uprawnionej do żądania odszkodowania, nie jest ona legitymowana do żądania pokrycia tych kosztów po raz drugi przez PZU przejmujący obowiązek odszkodowania.Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że zasiłek pogrzebowy wypłacony rodzinie osoby zmarłej w wyniku wypadku komunikacyjnego podlega potrąceniu przy zwrocie przez Państwowy Zakład Ubezpieczeń za sprawcę szkody poniesionych kosztów pogrzebu.Skoro zatem Sąd Wojewódzki bezpodstawnie zasądził potrąconą przez PZU kwotę 7.449 zł wypłaconą powódce jako zasiłek pogrzebowy, Sąd Najwyższy zmienił zaskarżony wyrok i obniżył o tę kwotę zasądzone odszkodowanie (art. 390 § 1 k.p.c.), oddalił zaś rewizję w pozostałej części (art. 387 k.p.c.).Orzeczenie o kosztach opiera się na art. 100 i 108 § 1 k.p.c.