I CR 105/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN J. Ignatowicz (sprawozdawca). Sędziowie SN: T. Bukowski, S. Rudnicki.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej, A. Wyrzykowskiego, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Stanisławy A., Macieja A. i Stefana J. przeciwko Skarbowi Państwa - Urząd m. W. Wydział Finansowy o wyłączenie spod przepadku, na skutek rewizji obu stron od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 31 grudnia 1976 r.uchylił zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo i orzekającej o kosztach procesu w stosunku między Skarbem Państwa a powódką Stanisławą A. i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Warszawie do ponownego rozpoznania; rewizję Macieja A. i Stefana J. oddalił.Uzasadnienie faktycznePowodowie - Stanisława A., Maciej A. oraz Stefan J. - wytoczyli powództwo przeciwko Skarbowi Państwa, w którym domagali się uznania, że bliżej wyszczególniona w protokole zajęcia i konfiskaty biżuteria stanowi ich własność. Owo zajęcie oraz konfiskata zostały orzeczone w związku ze skazaniem przez sąd wojskowy Władysława A., męża powódki i ojca powoda A., a bliskiego znajomego powoda J., za zagarnięcie mienia społecznego w okresie od grudnia 1972 r. do listopada 1974 r. Sąd Wojewódzki uznał, że w istocie rzeczy jest to powództwo o obalenie domniemania przewidzianego w art. 134 k.k.w.Wyrokiem z dnia 31.XII.1976 r. Sąd Wojewódzki w Warszawie wyłączył od egzekucji i konfiskaty różne przedmioty (pierścionki, złote monety, broszki), o których wyłączenie wniosła powódka jako ich właścicielka. Sąd Wojewódzki na podstawie zeznań świadków i powódki ustalił, że część tych przedmiotów została jej podarowana przez matkę przed zawarciem małżeństwa, co miało miejsce w r. 1943, monety złote zostały podarowane powódce przez jej wuja, a dwie obrączki i dwie broszki przez nieżyjącą sąsiadkę powódki.Sąd Wojewódzki oddalił natomiast żądania pozostałych powodów. Jeżeli chodzi o przedmioty, co do których powód Maciej A. twierdził, że kupił je (w tym dwie obrączki) w związku z zamiarem zawarcia małżeństwa, gdyż już wtedy pracował i zarabiał ca 2.000 zł miesięcznie, a mieszkał u rodziców, Sąd Wojewódzki nie dał mu wiary, ani też zeznającym tak świadkom. W szczególności Sąd Wojewódzki wskazał, że jest mało wiarygodne, aby młody człowiek (powód liczył wówczas 23 lata), mało zarabiający, wydał poważną kwotę na biżuterię. Podobnie Sąd Wojewódzki nie dał wiary pozwanemu J., że biżuteria, której wyłączenia on żąda, była złożona w mieszkaniu powódki i jej męża przez osobę trzecią jako zastaw na zabezpieczenie pożyczki udzielonej przez powoda. Dokonując takiej oceny zeznań powoda i świadków Sąd Wojewódzki wskazał na sprzeczność występującą w zeznaniach świadków.Wymieniony wyżej wyrok zaskarżył Skarb Państwa oraz powodowie: Maciej A. i Stefan J.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja strony pozwanej stawia tylko jeden zarzut, sprowadzający się do twierdzenia, że w sprawie niniejszej Skarb Państwa powinien być reprezentowany nie przez Wydział Finansowy Urzędu m. W., lecz przez inne organy, tj. przez prokuraturę lub sąd, który wydał orzeczenie o konfiskacie. Zdaniem strony skarżącej, Wydział Finansowy może, jako organ tylko egzekucyjny, reprezentować Skarb Państwa, ale dopiero od chwili, gdy prokuratura lub organ orzekający wyda mu polecenie w przedmiocie wykonania zapadłego orzeczenia, takiego zaś polecenia Wydział Finansowy dotychczas nie otrzymał. Stanowisko to jest nieuzasadnione z następujących przyczyn:Zgodnie z odpowiednimi przepisami, a w szczególności art. 34 i 128 § 2 k.c. interesy majątkowe Państwa, jako niepodzielnego właściciela całego mienia ogólnonarodowego (art. 128 § 1 k.c.), reprezentuje bądź osoba prawna, bądź państwowa jednostka nie mająca osobowości prawnej co do tych składników mienia ogólnonarodowego, które tym jednostkom zostały przydzielone. Gdy chodzi natomiast o mienie, co do którego - tak jak co do mienia, o które chodzi w sprawie niniejszej - taka decyzja o przydzieleniu nie zapadła, do zarządzenia powołany jest resort finansów, a więc Ministerstwo Finansów i podległe mu jednostki. Już z tego przeto wynika, że powołanym do reprezentowania w sprawie niniejszej Skarbu Państwa jest występujący w sprawie Wydział Finansowy. Te ogólne założenia znajdują (jak to trafnie przyjął Sąd Wojewódzki) - gdy chodzi o mienie, które uległo konfiskacie (oczywiście do czasu przydzielenia tego mienia właściwej państwowej jednostce administracyjnej) - potwierdzenie w art. 126 k.k.w. który stanowi, że egzekucję kary konfiskaty prowadzi właściwy organ finansowy.Sugerowana przez stronę pozwaną wykładnia, w myśl której organ ten jest właściwy dopiero od chwili otrzymania zlecenia prowadzenia egzekucji, jest nie do przyjęcia. Nie sposób bowiem uznać, że obywatel, który kwestionuje konfiskatę, musiał badać, czy takie polecenie w stosunkach wewnętrznych między państwowymi jednostkami organizacyjnymi zostało wydane, i w związku z tym narazić się na ewentualny zarzut w procesie niewłaściwej reprezentacji Skarbu Państwa. Przeciwnie, to właściwe jednostki państwowe powinny przestrzegać tego, aby zlecenie prowadzenia egzekucji, o której mowa, zostało w odpowiedniej chwili wydane. W szczególności Wydział Finansowy, wskazany w sprawie jako jednostka reprezentująca w związku z orzeczoną karą konfiskaty Skarb Państwa, powinien zwrócić się do organu orzekającego o przekazanie jej sprawy do dalszego załatwienia.Pomimo nietrafności wymienionego wyżej zarzutu, Sąd Najwyższy uznał, że rewizja jest uzasadniona. Z urzędu bowiem stwierdził, że postępowanie dowodowe w części dotyczącej biżuterii uznanej za własność powódki nie było wystarczające. Ustalenie takie opiera się wyłącznie na dowodach osobowych (zeznaniach świadków, zeznaniach powódki), które ze swej istoty nie należą do najbardziej pewnych. Jeżeli przeto istnieje możliwość zbadania za pomocą innych dowodów, czy zeznania te odpowiadają prawdzie, sąd powinien z tych innych dowodów z urzędu - zwłaszcza gdy chodzi o ochronę mienia społecznego - skorzystać.W sprawie niniejszej należało mianowicie dopuścić dowód z biegłego (biegłych), który by zbadał, czy te sztuki biżuterii, które według złożonych w sprawie zeznań powódka uzyskała przed wielu laty, istotnie pochodzą ze względu na stosowaną przy ich wyrobie technikę z takiego okresu. Technika bowiem wyrobów stosowana w okresie przedwojennym lub w okresie wojny różni się niewątpliwie od techniki współczesnej.Rewizję pozostałych powodów Sąd Najwyższy uznał za nieuzasadnioną z przyczyn następujących:Zarzut wadliwej oceny wiarygodności zeznań świadków i zeznań powodów jest całkowicie nieuzasadniony. W rzeczywistości ocena tych zeznań została przez Sąd Wojewódzki logicznie uzasadniona i nie jest sprzeczna z doświadczeniem życiowym. W tych warunkach nie podlega ona - zgodnie z utrwalonym orzecznictwem - kontroli rewizyjnej.Nie może również odnieść skutku zarzut, że powód Maciej A. powinien skorzystać z uprawnienia przewidzianego w art. 135 § 2 k.k.w., w myśl którego osoba, w stosunku do której działa domniemanie ustanowione w art. 134 § 1 i § 2 k.k.w., może wyłączyć z jego zakresu przedmioty majątkowe, których łączna wartość nie przekracza przeciętnego 6-miesięcznego dochodu tej osoby. Trafnie wprawdzie rewizja zarzuca, że dokonany przez Sąd Wojewódzki szacunek biżuterii, którą wymieniony powód chciałby wyłączyć z zakresu domniemania, nasuwa zastrzeżenia, ale skarżący nie bierze pod uwagę, że w jego przypadku art. 135 § 2 k.k.w. nie ma w ogóle zastosowania. Jak to bowiem wynika z nie budzącej wątpliwości treści tego ostatniego przepisu, pozwala on na wyłączenie przedmiotów o pewnej wartości, ale tylko z zakresu objętego domniemaniem przewidzianym w art. 134 k.k.w., tzn. opartego tylko na takiej podstawie, że chodzi o rzeczy będące w samoistnym posiadaniu osoby bliskiej oskarżonego lub skazanego. Jeżeli natomiast chodzi o przedmioty, których wyłączenia żąda powód Maciej A., to one nie były w jego samoistnym posiadaniu. Były, jako jedne z wielu kosztowności znajdujących się w mieszkaniu jego ojca, w samoistnym posiadaniu tego ostatniego. W sprawie więc zostało, w drodze domniemań przewidzianych w kodeksie cywilnym, a związanych z faktem władania i posiadania rzeczy (art. 339-341 k.c.), wykazane, że rzeczy te stanowią własność skazanego. To zaś wyłącza - jak już zaznaczono - zastosowanie art. 135 § 2 k.k.w.Z zasad powyższych Sąd Najwyższy orzekł z mocy art. 387 i 388 k.p.c. jak w sentencji.