I PZP 36/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Rejman (sprawozdawca). Sędziowie: E. Brzeziński, K. Zieliński.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Tadeusza S. przeciwko Polskiemu Ratownictwu Okrętowemu w G. o wynagrodzenie za pracę po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w G. z siedzibą w Gdyni postanowieniem z dnia 30 czerwca 1975 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 § 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy pracownikowi w wieku przedemerytalnym przeniesionemu na podstawie § 15 ust. 2 Układu Zbiorowego Pracy dla Marynarzy w Żegludze Międzynarodowej do rezerwy przysługuje wynagrodzenie otrzymywane do dnia przeniesienia?"powziął następującą uchwałę:Pracownikowi w wieku przedemerytalnym, przeniesionemu do rezerwy na podstawie § 15 ust. 2 Układu Zbiorowego Pracy dla Marynarzy w Żegludze Międzynarodowej z dnia 17 stycznia 1975 r., przysługuje wynagrodzenie za pracę obliczone według ogólnych zasad obowiązujących przy przenoszeniu pracowników do rezerwy. Uzasadnienie faktyczneTadeusz S. wystąpił do Zakładowej Komisji Rozjemczej, domagając się zobowiązania Polskiego Ratownictwa Okrętowego w G. do wypłacenia mu, poczynając od dnia 12.II.1975 r., bądź wynagrodzenia w dotychczas pobieranej wysokości, bądź dodatku wyrównawczego. Twierdził, że od połowy maja 1974 r. do 11.II.1975 r. przebywał na leczeniu rehabilitacyjnym i do tego czasu otrzymywał wynagrodzenie w wysokości 3.656 zł miesięcznie. Poczynając od dnia 12.II.1975 r. wynagrodzenie jego wynosi tylko 2.300 zł w skali miesięcznej, ponieważ został zatrudniony na innym stanowisku. Wobec tego, że do uzyskania praw emerytalnych pozostało mu już niespełna dwa lata, jego wynagrodzenie za pracę nie powinno ulec obniżeniu.Zakładowa Komisja Rozjemcza uznała roszczenie Tadeusza S. za uzasadnione i zobowiązała Polskie Ratownictwo Okrętowe do wypłacania mu dodatku wyrównawczego obliczonego zgodnie z § 13 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 18 grudnia 1974 r. (Dz. U. Nr 51, poz. 334). Z uzasadnienia orzeczenia wynika, że wnioskodawcy nie wypowiedziano warunków pracy i płacy i dlatego obniżenie jego wynagrodzenia jest bezpodstawne. Nie został natomiast określony końcowy termin płacenia dodatku wyrównawczego z tej przyczyny, że zakład pracy może jeszcze wypowiedzieć warunki pracy i płacy, a także wnioskodawca może skorzystać z prawa przejścia na rentę. W obu wypadkach z upływem tych terminów dodatek wyrównawczy już nie przysługuje.Orzeczenie to zaskarżyło Polskie Ratownictwo Okrętowe, zarzucając orzeczeniu Zakładowej Komisji Rozjemczej naruszenie prawa materialnego, a w szczególności § 13 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 18 grudnia 1974 r.Gdyby nawet z uwagi na utratę zdrowia wypowiedziano wnioskodawcy warunki pracy i płacy, wtedy i tak nie przysługiwałby mu dodatek wyrównawczy. Ponadto w odwołaniu podkreślono, że Tadeusz S. nie został przeniesiony do innej pracy, ale został zatrudniony na zasadach obowiązujących marynarzy w żegludze międzynarodowej - w rezerwie.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych odroczył rozprawę i na podstawie art. 66 § 1 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne przytoczone w sentencji uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Stan faktyczny sprawy jest niesporny. Tadeusz S. był zatrudniony w Polskim Ratownictwie Okrętowym. Po trwającej szereg miesięcy chorobie w wyniku zaświadczenia lekarskiego, że nadaje się tylko do lżejszej pracy, został przeniesiony do rezerwy. Do osiągnięcia wieku emerytalnego pozostało wnioskodawcy mniej niż dwa lata.W tych okolicznościach powstało zagadnienie, czy zakład pracy powinien był wypowiedzieć mu warunki pracy i płacy i czy - w razie udzielenia odpowiedzi twierdzącej - ma obowiązek wypłacać mu dodatek wyrównawczy w myśl art. 43 § 2 k.p. Dodatek ten nie przysługuje jednak, gdy pracownikowi wypowiedziano warunki pracy i płacy między innymi z tej przyczyny, że utracił on zdolność do wykonywania dotychczasowej pracy. Tak więc wnioskodawcy mogłaby się należeć jedynie różnica w uposażeniu za okres wypowiedzenia.Zakład pracy nie wypowiedział wnioskodawcy warunków pracy i płacy, lecz zatrudnił go na zasadach obowiązujących marynarzy w żegludze międzynarodowej. W myśl bowiem § 15 ust. 2 układu zbiorowego pracy dla marynarzy w żegludze międzynarodowej z dnia 17 stycznia 1975 r. w przypadku niemożności zatrudnienia pracownika na statku armator obowiązany jest przenieść go do rezerwy i zatrudnić w zasadzie stosownie do jego kwalifikacji. Na pracowniku natomiast spoczywa obowiązek przyjęcia zleconej mu pracy. Zasady tworzenia rezerwy, zatrudnienia pracowników w rezerwie oraz tryb przenoszenia do rezerwy i kierowania na statki określa zarządzenie Ministra Żeglugi wydane w uzgodnieniu z Zarządem Głównym Związku (§ 15 ust. 5 układu). Zarządzenie na podstawie tej delegacji nie zostało wydane. Obowiązuje natomiast zarządzenie nr 218 Ministra Żeglugi z dnia 22 października 1954 r. w sprawie trybu przenoszenia do rezerwy załóg pływających przedsiębiorstw żeglugowych oraz warunków pracy w rezerwie. Paragraf 8 tego zarządzenia przewiduje, że członek rezerwy otrzymuje wynagrodzenie stosownie do wykonywanej pracy, nie mniej jednak, niż wynosiło jego wynagrodzenie zasadnicze wraz z dodatkiem pełnomorskim.Zarządzenie nie przewiduje, aby przeniesienie do rezerwy miało być poprzedzone okresem wypowiedzenia. Jest to zrozumiałe, skoro każdy pracownik już następnego dnia po wyokrętowaniu ze statku lub po wyzdrowieniu w razie choroby ma obowiązek zgłosić u armatora swoją gotowość do podjęcia pracy (§ 15 ust. 1 układu). Armator zaś w przypadku niemożności zatrudnienia marynarza na statku obowiązany jest przenieść go do rezerwy. Przeniesienie do rezerwy gwarantuje pracownikowi otrzymywanie przynajmniej wynagrodzenia zasadniczego w dotychczasowej wysokości. Nie jest to zmiana warunków pracy i płacy, lecz zwykłe następstwo niemożności zatrudnienia marynarza na statku. Pracownikowi, który utracił zdolność do pracy na morzu, zakład pracy może wypowiedzieć umowę o pracę albo warunki pracy i płacy. Może natomiast nie skorzystać z tych uprawnień i nadal zatrudniać go na lądzie, przenosząc do rezerwy. W takim wypadku pracownik otrzymuje wynagrodzenie w wysokości nie niższej od wynagrodzenia zasadniczego pobieranego przed utratą zdolności do pracy na statku. Dlatego też przenosząc do rezerwy marynarza będącego w wieku przedemerytalnym, zakład pracy nie ma obowiązku wypłacać mu dodatku wyrównawczego, o którym mowa w art. 43 § 2 k.p.