I PZP 47/77

SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL w sprawie z wniosku Zenona P. przeciwko Przedsiębiorstwu Budownictwa Hydrotechnicznego i Rurociągów Energetycznych "Energopol-7" w P. o wynagrodzenie za pracę po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu postanowieniem z dnia 23 sierpnia 1977 r., do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy zastępca dyrektora budowy "Gazociągu Orenburg" jest zastępcą kierownika zakładu pracy w rozumieniu § 1 ust. 1 pkt 1 rozp. RM z dnia 20 września 1974 r. w sprawie zasad i trybu określania kierowniczych i innych samodzielnych stanowisk pracy... (Dz. U. nr 37, pozw. 215)?"po zaznajomieniu się z poglądem Centralnej Rady Związków Zawodowych powziął następującą uchwałę:Zastępca dyrektora Zarządu Budowy Części Liniowej Gazociągu Orenburg nie jest zastępcą kierownika zakładu pracy w rozumieniu § 1 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 września 1974 r. w sprawie zasad i trybu określania kierowniczych i innych samodzielnych stanowisk pracy dla celów związanych z uprawnieniem do oddzielnego wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych oraz do ustalenia czasu trwania okresu próbnego (Dz. U. nr 37, poz. 215).Uzasadnienie faktycznePrzytoczone w sentencji uchwały zagadnienie prawne przedstawione zostało przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w sprawie, w której wnioskodawca dochodzi m.in. wynagrodzenia ze 100% dodatkiem za pracę w niektóre niedziele i święta, przypadające w okresie jego zatrudnienia od 1.X.1975 r. do 23.X.1976 r. na stanowisku zastępcy dyrektora Zarządu Budowy Części Liniowej Gazociągu Orenburg, należącej do pozwanego Przedsiębiorstwa Hydrotechnicznego i Rurociągów Hydrotechnicznych "Energopol-7" w Poznaniu, noszącego dawniej nazwę Poznańskiego Przedsiębiorstwa Budownictwa Lądowo- i Wodnoinżynieryjnego "Hydrobudowa-7".Stosownie do art. 135 k.p. pracownicy zajmujący kierownicze i inne samodzielne stanowiska pracy mogą być zatrudnieni w razie konieczności poza normalnymi godzinami pracy bez prawa do oddzielnego wynagrodzenia, które przysługuje im tylko w przypadkach określonych rozporządzeniem Rady Ministrów. Rada Ministrów w rozporządzeniu z 20.IX.1974 r. zaliczyła do stanowisk kierowniczych w rozumieniu art. 135 k.p. między innymi kierowników zakładów pracy i ich zastępców (§ 1 ust. 1 pkt 1) i przyznała pracownikom zajmującym kierownicze i inne samodzielne stanowiska pracy prawo do oddzielnego wynagrodzenia z dodatkiem za godziny nadliczbowe tylko za pracę wykonaną na polecenie zwierzchnika: 1) w niedzielę lub święto, jeżeli za pracę w tym dniu pracownik nie otrzymał innego dnia w tygodniu wolnego od pracy, albo 2) poza normalnymi godzinami pracy, jeżeli, wykonanie tej pracy nie należało do obowiązków pracownika (§ 3 ust. 1). Prawem tym nie zostali jednak objęci kierownicy zakładów pracy, ich zastępcy oraz główni księgowi (§ 3 ust. 2). Dla oceny zasadności dochodzonego przez wnioskodawcę roszczenia o wynagrodzenie za pracę w niedziele i święta istotna jest zatem będąca przedmiotem przedstawionego pytania prawnego kwestia, czy był on zastępcą kierownika zakładu pracy. Kwestia ta z kolei zależy od oceny, czy Budowa Gazociągu Orenburg stanowi zakład pracy w rozumieniu art. 3 k.p., czy jest jednostką organizacyjną pozwanego Przedsiębiorstwa, nie będącą odrębnym od tego Przedsiębiorstwa zakładem pracy.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z art. 3 k.p. zakładem pracy jest jednostka organizacyjna zatrudniająca pracowników, choćby nie posiadała osobowości prawnej. W szczególności zakładem pracy jest przedsiębiorstwo państwowe, urząd lub inna państwowa jednostka organizacyjna, spółdzielnia, organizacja społeczna. Zakład pracy musi zatem być jednostką organizacyjną, zatrudniającą pracowników. Nie chodzi tu jednak o zatrudnienie w znaczeniu technicznym, a w sensie prawnym. Oznacza to, że za zakład pracy uważać należy taką jednostkę organizacyjną, która jest uprawniona do samodzielnego zatrudniania pracowników, do nawiązywania i rozwiązywania z nimi stosunku pracy. Nie można jednak uznać za zakład pracy jednostki organizacyjnej, której kierownik przyjmuje i zwalnia pracowników wyłącznie na podstawie upoważnienia udzielonego przez kierownictwo przedsiębiorstwa, urzędu, spółdzielni, organizacji społecznej, czy innego zakładu pracy, w których skład wchodzi ta jednostka organizacyjna. Skoro bowiem w świetle art. 23 § 1 k.p. do czynności prawnych w zakresie stosunku pracy uprawniony jest nie tylko kierownik zakładu pracy, lecz także upoważniony przez niego pracownik, to upoważnienie kierowników jednostek organizacyjnych wchodzących w skład zakładu pracy do zatrudnienia pracowników tych jednostek przekształcałoby każdą z nich w odrębne zakłady pracy. Uprawnienie to winno zatem wynikać z obowiązujących aktów prawnych (np. przewidzianego w art. 6 dekretu z 26.X.1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych - Dz. U. z 1960 r., nr 18, poz. 111 aktu o utworzeniu przedsiębiorstwa wielooddziałowego, statutu).W niniejszej sprawie zakładem pracy wnioskodawcy, w rozumieniu przedstawionych wyżej wymagań, było Przedsiębiorstwo Budownictwa Hydrotechnicznego i Rurociągów Energetycznych "Energopol-7".Źródłem wynikającego z § 6 ust. 2 pkt. "b" i "c" regulaminu organizacyjnego pozwanego Przedsiębiorstwa, wprowadzonego zarządzeniem jego dyrektora z 26.II.1963 r., uprawnienia kierowników Samodzielnych Kierownictw Budów do zatrudnienia pracowników fizycznych (z wyłączeniem możliwości rozwiązywania umów o pracę z operatorami i kierowcami oraz bez wypowiedzenia z wszystkimi pracownikami) oraz wynikającego z punktu 2/2 regulaminu specjalnego Zarządu Budowy Gazociągu Orenburg, wprowadzonego zarządzeniem nr 25 dyrektora strony pozwanej z 31.VII.1973 r., uprawnienia dyrektora Budowy Gazociągu do dyscyplinarnego wysłania pracowników do kraju było bowiem w istocie upoważnienie udzielone przez dyrektora strony pozwanej, który jako kierownik zakładu pracy, wydał powyższe akty. Owe ograniczone pod względem podmiotowym jak i przedmiotowym uprawnienie do zatrudnienia pracowników nie było zatem samodzielne..Również z treści umowy o pracę z 19.XI.1975 r. na podstawie której wnioskodawca został zatrudniony na budowie Gazociągu Orenburg, wynika, że jednostką zatrudniającą wnioskodawcę, a więc jego zakładem pracy, było pozwane przedsiębiorstwo, a nie Zarząd Budowy Gazociągu. Treść tej umowy - sporządzonej na druku stosowanym również w odniesieniu do innych pracowników Budowy Gazociągu - wskazuje także, że wcześniejsze rozwiązanie tej umowy zawartej na okres prowadzenia budowy, jak również jej przedłużenie może być dokonane przez pozwane Przedsiębiorstwo, a tylko z jego upoważnienia także przez kierownika budowy. Treść powyższej umowy oparta została na mających zastosowanie do zatrudnienia wnioskodawcy przepisach rozporządzenia Rady Ministrów z 27.XII.1974 r. w sprawie niektórych praw i obowiązków pracowników skierowanych do pracy za granicę w celu realizacji budownictwa eksportowego i usług. związanych z eksportem (Dz. U. nr 51, pob. 330, zm. Dz. U. 1975, nr 35, poz. 195), z których wynika, że jednostka kierująca pracownika do pracy za granicą, którą w niniejszej sprawie było pozwane przedsiębiorstwo, jest jego zakładem pracy.O tym, że wielka budowa, mimo znacznej samodzielności organizacyjnej, nie musi być odrębnym zakładem pracy, świadczy porównanie przepisów art. 38 § 1 k.p. oraz § 1 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z 20.XI.1974 r. w sprawie określenia stanowisk kierowniczych, na których zatrudnia się pracowników na podstawie powołania (Dz. U. nr 45, poz. 268, zm. Dz. U. 1976 r., nr 4, poz. 22). Art. 68 § 1 k.p. stanowi, że nawiązanie stosunku pracy z kierownikiem zakładu pracy i jego zastępcą następuje na podstawie powołania, zaś § 1 ust. 1 pkt 6 cyt. rozporządzenia nakazuje zatrudniać na podstawie powołania dyrektora (kierownika) wielkiej budowy. Przepis ten byłby bezprzedmiotowy, gdyby każda wielka budowa stanowiła odrębny zakład pracy, bowiem wówczas nie tylko dyrektor, tej budowy, ale także jego zastępcy byliby zatrudnieni na podstawie powołania z mocy art. 68 § 1 k.p. - jako kierownik zakładu pracy i jego zastępcy.Powyższe rozważania uzasadniają wniosek, że Budowa Gazociągu Orenburg nie jest odrębnym zakładem pracy, a komórką organizacyjną pozwanego Przedsiębiorstwa.Konsekwencją tego wniosku jest odpowiedź na przedstawione zagadnienie prawne sformułowane w sentencji uchwały.