I PZP 47/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Zieliński (sprawozdawca). Sędziowie: Z. Stypułkowska, J. Wasilewski.SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z wniosku Stanisława L. przeciwko Fabryce Maszyn w K. o ekwiwalent za urlop, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przedstawionego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Opolu postanowieniem z dnia 27 października 1975 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy pracownikowi, który podjął zatrudnienie 3.X.1973 r., a następnie w dniu 3.VI.1974 r. został powołany do odbycia rocznego przeszkolenia wojskowego w ramach wojskowego szkolenia studentów, przysługuje ekwiwalent lub urlop wypoczynkowy za rok 1974, jeśli pracownik podjął ponownie zatrudnienie u tego samego pracodawcy?"postanowił udzielić następującej odpowiedzi:Pracownikowi powołanemu na roczne przeszkolenie wojskowe studentów, który nie nabył jeszcze prawa do urlopu, nie przysługuje od zakładu pracy ani ekwiwalent pieniężny za urlop, ani urlop wypoczynkowy w naturze za rok kalendarzowy, w którym nastąpiło powołanie i w którym przeszkolenie nie zostało zakończone. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zagadnienie prawne wyłoniło się na tle następującego stanu faktycznego:Wnioskodawca, jako absolwent wyższej uczelni, podjął pracę w Fabryce Maszyn w K. w dniu 3.X.1973 r., a w dniu 3.VI.1974 r. został powołany do odbycia rocznego przeszkolenia wojskowego studentów. Po zakończeniu szkolenia w dniu 26.V.1975 r. wnioskodawca zgłosił się do zakładu pracy i pracę podjął w dniu 4.VI.1975 r. oraz żądał wypłacenia mu ekwiwalentu za urlop za rok 1974.Zakładowa Komisja Rozjemcza przyznała wnioskodawcy ekwiwalent pieniężny za nie wykorzystany urlop na rok 1974.Wątpliwości Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych powstały na tle przepisów uchwały nr 135 Rady Ministrów z dnia 31 maja 1974 r. w sprawie szczególnych uprawnień osób objętych szkoleniem wojskowym studentów (M.P. Nr 22, poz. 128), które gwarantują absolwentom szkół wyższych odbywających przeszkolenie wojskowe wszelkie uprawnienia związane z trwaniem stosunku pracy oraz w § 3 określają uprawnienia urlopowe absolwentów, którzy w ciągu trzech miesięcy od ukończenia przeszkolenia podejmą zatrudnienie. Prawo do pierwszego urlopu nabywają oni w tym roku, w którym podejmą pracę w pełnym wymiarze.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych nadmienił, że przepisy te nie budzą wątpliwości w przypadku skierowania na przeszkolenie wojskowe absolwentów szkół wyższych bezpośrednio po ukończeniu studiów.Wnioskodawca jednak uzyskał zgodę Wyższej Szkoły Inżynierskiej na podjęcie zatrudnienia przed ukończeniem studiów i podjął pracę 3.X.1973 r., a na przeszkolenie wojskowe skierowany został w czerwcu 1974 r. Zdaniem Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wnioskodawca nabył uprawnienia do pierwszego urlopu w okresie odbywania przeszkolenia z dniem 3.X.1973 r., jednakże zarówno art. 19 ustawy o pracowniczych urlopach wypoczynkowych, jak i art. 171 k.p. pozwalają na wypłatę ekwiwalentu za nie wykorzystany urlop wypoczynkowy z powodu powołania do odbycia służby wojskowej tylko w przypadku niewykorzystania przysługującego pracownikowi urlopu, a wnioskodawca w dacie powołania do odbycia przeszkolenia nie nabył jeszcze prawa do urlopu.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych trafnie podkreślił w uzasadnieniu zgłoszonego zagadnienia prawnego, że wymieniona uchwała nr 135 Rady Ministrów z dnia 31 maja 1974 r. nie reguluje uprawnień urlopowych absolwentów, którzy przed powołaniem na przeszkolenie wojskowe podjęli pracę.Zgodnie z § 1 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 listopada 1968 r. w sprawie szczególnych uprawnień żołnierzy i ich rodzin w brzmieniu ustalonym rozporządzeniem z dnia 20 marca 1975 r. (Dz. U. Nr 10, poz. 61) przepisy rozdziału 1 tegoż rozporządzenia stosuje się również do żołnierzy zwolnionych z przeszkolenia w ramach wojskowego szkolenia studentów przez okres dłuższy niż trzy miesiące.Wątpliwość ujęta w pytaniu w istocie powstała na tle § 5 ust. 1 wymienionego rozporządzenia. Przepis ten bowiem stanowi, że żołnierzowi, który podjął zatrudnienie stosownie do zasad określonych w § 2-4, zalicza się czas odbywania służby wojskowej do okresu zatrudnienia w zakładzie pracy, w którym podjął zatrudnienie, w zakresie wszelkich uprawnień związanych z zatrudnieniem w tym zakładzie oraz w zakresie szczególnych uprawnień uzależnionych od wykonywania pracy na określonym stanowisku lub w określonym zawodzie.Z treści tego przepisu nie można jednak wyprowadzić wniosku, że żołnierz zwolniony ze służby wojskowej, który spełnił warunki w tym przepisie określone, nabywa prawa do pierwszego urlopu od zakładu pracy już w okresie pełnienia służby wojskowej, jeżeli okres tej służby i okres zatrudnienia przed służbą wynosi łącznie jeden rok.Okres służby wojskowej bowiem wlicza się do okresu pracy, od którego zależy uzyskanie prawa do urlopu tylko wówczas, gdy zwolniony ze służby żołnierz podejmie pracę w terminie określonym w wymienionym rozporządzeniu w zakładzie pracy, w którym był zatrudniony przed powołaniem do służby, lub z różnych przyczyn podejmie w tym terminie pracę w innym zakładzie i tylko na rok kalendarzowy, w którym podjęcie pracy nastąpiło (§ 10 ust. 1 powołanego rozporządzenia z dnia 20 marca 1975 r.).Wliczanie okresu służby wojskowej do okresu pracy, od którego zależy uzyskanie prawa do urlopu, stanowi wyjątek od zasady nabywania prawa do pierwszego urlopu po upływie roku pracy. Przerwa bowiem spowodowana służbą wojskową jest zaliczana do okresu pracy. Oznacza to, że żołnierz, który w dacie powołania do służby wojskowej pozostawał w stosunku pracy, uzyskuje prawo do pierwszego urlopu, chociaż nie przepracował jeszcze roku w zakładzie pracy, jeżeli okres pracy i służby wojskowej jest równy lub dłuższy niż jeden rok, pod warunkiem zachowania określonych w rozporządzeniu terminów podjęcia pracy w dotychczasowym zakładzie lub nawet w innym zakładzie, jeśli zmiana zakładu uzasadniona była ważnymi przyczynami.Nabycie prawa do urlopu w powyższych okolicznościach następuje wszakże tylko w roku kalendarzowym, w którym zwolniony ze służby żołnierz podejmuje pracę.Powyższe rozważania zadecydują też o niemożności przyznania pracownikowi - w sytuacji objętej pytaniem - ekwiwalentu pieniężnego za urlop, gdyż ekwiwalent taki może być wypłacony tylko w przypadkach wyczerpująco określonych w obowiązujących przepisach i tylko w razie niewykorzystania przysługującego już urlopu, a więc z wyłączeniem przypadków, gdy pracownik nie nabył jeszcze prawa do urlopu.Z tych względów na przedstawione pytanie prawne udzielono odpowiedzi jak w sentencji uchwały.