II CR 685/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Wasilkowska. Sędziowie: J. Krajewski (sprawozdawca), W. Maruczyński.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Zenona P. przeciwko Skarbowi Państwa - Prokuraturze Powiatowej w S., Polskiemu Komitetowi Pomocy Społecznej - Zarządowi Powiatowemu w S. i Elżbiecie B. o odszkodowanie na skutek rewizji powoda i pozwanej Elżbiecie B. od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Kielcach z dnia 19 czerwca 1973 r.,uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo w stosunku do Skarbu Państwa i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Kielcach do ponownego rozpoznania; rewizję powoda w pozostałej części oraz rewizję pozwanej w całości oddalił.Uzasadnienie faktyczneW dniu 6.XI.1962 r. czternastoletnia wówczas Elżbieta B. podczas zabawy oblała - także jeszcze małoletniemu - Zenonowi P. twarz stężonym amoniakiem, na skutek czego stracił on lewe oko. Przeciwko sprawczyni wypadku toczyło się najpierw dochodzenie prowadzone przez organy Milicji Obywatelskiej, a w dniu 28.I.1963 r. Prokuratura Powiatowa przekazała akta Sądowi Powiatowemu - Wydział dla Nieletnich, który dokończył postępowanie przygotowawcze. Wyrokiem z dnia 3.VII.1963 r. Sąd Powiatowy uznał Elżbietę B. za winną popełnienia z rozeznaniem - nieumyślnie czynu przestępnego, polegającego na uszkodzeniu ciała Zenona P., i skazał ją na umieszczenie w domu poprawczym.W pozwie z dnia 6.XI.1972 r. poszkodowany domagał się solidarnego zasądzenia od Skarbu Państwa (Prokuratura Powiatowa w S.), Polskiego Komitetu Pomocy Społecznej w S. oraz sprawczyni szkody zadośćuczynienia za doznaną krzywdę w kwocie 120.000 zł oraz renty po 1.000 miesięcznie. W uzasadnieniu żądania powód podał, że szkoda jest następstwem nie tylko bezprawnego działania sprawczyni wypadku, ale również skutkiem rażącego zaniedbania ze strony pozostałych pozwanych; mianowicie Komitet Pomocy Społecznej nie zabezpieczył amoniaku, który znajdował się w jego magazynie, przed zabraniem go przez dzieci, Prokuratura Powiatowa zaś przewlekle prowadziła dochodzenie i odmówiła objęcia nim osób zobowiązanych do pieczy nad magazynem, co obecnie uniemożliwia powodowi ustalenie osób odpowiedzialnych za powstałą szkodę.Sąd Wojewódzki zasądził od Elżbiety B. na rzecz powoda kwotę 25.000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, oddalając powództwo w stosunku do tej pozwanej w pozostałej części oraz w całości wobec pozostałych pozwanych.Na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego Sąd Wojewódzki ustalił następujący stan faktyczny:W roku 1962 zamek sandomierski był tylko częściowo zagospodarowany i w niektórych jego pomieszczeniach mieściły się magazyny Polskiego Komitetu Pomocy Społecznej; reszta pomieszczeń nie była użytkowana i w nich znajdowały się różne porzucone przedmioty, m.in. balon ze stężonym amoniakiem. Bramy zamku były wprawdzie zamykane, ale dzieci dostawały się na jego teren przez nie zabezpieczone lochy i częściowo wyłamaną kratę. W ten sposób doszło do wyniesienia przez dzieci amoniaku, którym bawiły się one przez dawanie go do wąchania napotykanym rówieśnikom.W dniu 6.XI.1962 r. pozwana znalazła się przypadkowo w posiadaniu butelki z amoniakiem i próbowała zaskoczyć Krzysztofa K., który jednak zorientował się w jej zamiarach i zaczął uciekać. Przechodzący powód Zenon P. - nie wiedząc, o co chodzi - zatrzymał uciekającego i wtedy podczas szamotania płyn rozlał się na twarz Zenona P.Mając na uwadze powyższe ustalenia, Sąd Wojewódzki uznał, iż winę za powstałą szkodę ponosi Elżbieta B., co uzasadnia jej odpowiedzialność na podstawie art. 165 § 1 k.z.Do powstania szkody jednak przyczynił się sam powód, który - mając już wówczas 17 lat - powinien był zdawać sobie sprawę z niebezpieczeństwa i odpowiednio zareagować. Stopień tego przyczynienia się określił Sąd Wojewódzki na 25%.Sąd Wojewódzki nie dopatrzył się natomiast żadnych zaniedbań po stronie Komitetu Pomocy Społecznej, gdyż brak dowodu, aby amoniak pochodził z jego magazynu, ani też po stronie Prokuratury Powiatowej, skoro nie zachodziły podstawy do pociągnięcia do odpowiedzialności karnej innych poza Elżbietą B. osób; poza tym nawet nietrafność decyzji w tym zakresie nie stanowiła przeszkody do pozwania innych osób, które powód uznaje za odpowiedzialne za powstałą szkodę.Sąd Wojewódzki rozważył sprawę również w świetle art. 194 § 3 k.p.c., ale uznał, że z uwagi na wniesienie pozwu w ostatnim dniu terminu przedawnienia, wezwanie do udziału w sprawie w charakterze pozwanych osób odpowiedzialnych za niezabezpieczenie amoniaku było już spóźnione.Powyższy wyrok zaskarżył powód, który domaga się uwzględnienia powództwa w całości i w stosunku do wszystkich pozwanych, oraz Elżbieta B., która uważa, że nie powinna ponosić konsekwencji następstw czynu, skoro nie zdawała sobie sprawy z jego skutków. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja pozwanej Elżbiety B. nie jest uzasadniona, skoro jej wina w spowodowaniu wypadku - wobec istnienia skazującego ją wyroku karnego - nie może być kwestionowana (art. 11 k.p.c.), a wysokość zasądzonego odszkodowania, jeśli się uwzględni rozmiar cierpień powoda i stopień jego kalectwa, nie może być uznana za nadmierną w rozumieniu art. 445 § 1 k.c.Nie może również odnieść zamierzonego skutku rewizja powoda w stosunku do Polskiego Komitetu Pomocy Społecznej, skoro w świetle prawidłowych ustaleń Sądu Wojewódzkiego amoniak nie pochodził z jego magazynu.Brak również podstaw do przyjęcia zaniedbań funkcjonariuszy Prokuratury Powiatowej w S., skoro podmiotowy zasięg dochodzenia zależał od jej uznania; po wtóre - gdyby nawet podzielić pogląd pozwu - nie byłoby żadnego związku między ewentualnym zaniedbaniem a możliwością pozwania osób, które powód uznał za zobowiązane do naprawienia szkody. Wszczęcie dochodzenia przeciwko określonej osobie dopuszczającej się czynu niedozwolonego nie stanowi koniecznej przesłanki wystąpienia przeciwko niej o odszkodowanie z tego zdarzenia.Trafny natomiast jest zarzut naruszenia art. 194 § 3 k.p.c. Z prawidłowego stwierdzenia braku zaniedbań w działaniu Prokuratury Powiatowej i trafnego założenia, że za bezpieczeństwo zamku sandomierskiego musi ponosić odpowiedzialność właściwy organ administracji państwowej, Sąd Wojewódzki wyciągnął błędny wniosek, iż uzupełnienie braku co do określenia strony pozwanej mogło nastąpić wyłącznie na podstawie art. 194 § 3 k.p.c., tzn. przez wezwanie do udziału w sprawie dalszej statio fisci.Pogląd ten nie bierze pod uwagę zasady jedności własności państwowej, której reprezentantem jest Skarb Państwa lub "inne" państwowe osoby prawne (art. 34 k.c.).Stanowisko Sądu Wojewódzkiego, że wobec złożenia pozwu w ostatnim dniu dziesięcioletniego terminu przedawnienia wezwanie do wzięcia udziału w sprawie nie byłoby celowe, gdyż powództwo - ze względu na przedawnienie roszczenia wobec dalszych pozwanych - musiałoby ulec oddaleniu, byłoby uzasadnione tylko w stosunku do tych "innych" państwowych osób prawnych.Okoliczności sprawy jednak wydają się wskazywać na to, że zamek znajdował się pod zarządem odpowiedniego organu administracji państwowej. W związku z tym w zakresie prawidłowego określenia strony pozwanej chodzi nie o "inną" osobę prawną, ale o inną statio fisci.Wbrew więc stanowisku Sądu Wojewódzkiego, w sytuacji gdy strona, pozywając prawidłowo Skarb Państwa, wadliwie określa państwową jednostkę organizacyjną, z której działalnością wiąże się dochodzone roszczenie, a w sprawie powinna występować inna państwowa jednostka organizacyjna, uzupełnienie braku w zakresie prawidłowego określenia strony pozwanej powinno nastąpić nie w trybie wezwania do wzięcia udziału w sprawie (art. 194 § 3 k.p.c.), ale w płaszczyźnie właściwej reprezentacji (art. 67 § 2 k.p.c.), przy czym sąd powinien z urzędu czuwać nad tym, aby Skarb Państwa był w postępowaniu sądowym reprezentowany w sposób prawidłowy.Skoro więc powód w sposób prawidłowy pozwał Skarb Państwa, a tylko błędnie określił statio fisci, obowiązkiem Sądu Wojewódzkiego było wezwanie do udziału w sprawie - jako reprezentanta Skarbu Państwa - właściwej państwowej jednostki organizacyjnej. Z tej przyczyny zaskarżony wyrok w stosunku do Skarbu Państwa ulega uchyleniu (art. 388 § 1 k.p.c.).