Cs 4/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk S. Mendyka (sprawozdawca). Sędziowie: płk J. Gawrysiak, płk C. Lipski.Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: mjr R. Krajewski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Henryka M. i Daniela F., oskarżonych z art. 246 § 1 k.k., po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 1974 r. sporu o właściwość w tej sprawie między Sądem Marynarki Wojennej a Wojskowym Sądem Garnizonowym w N. i po wysłuchaniu prokuratora wnoszącego o uznanie Sądu Marynarki Wojennej za sąd właściwy do rozpoznania niniejszej sprawyuznał za właściwy do rozpoznania sprawy Henryka M. i Daniela F. Sąd Marynarki Wojennej. Uzasadnienie faktyczne(...) Henryk M. i Daniel F. pozostają pod zarzutem wspólnego popełnienia przestępstwa określonego w art. 246 § 1 k.k., przy czym pierwszy z nich pełni służbę w N1, drugi zaś jest pracownikiem cywilnym w N2. Macierzysta jednostka Henryka M. zatem stacjonuje na terenie objętym właściwością Wojskowego Sądu Garnizonowego w N., natomiast jednostka, w której zatrudniony jest drugi z oskarżonych, objęta jest właściwością Sądu Marynarki Wojennej.Akta powyższej sprawy, po zakończeniu postępowania przygotowawczego, zostały wraz z aktem oskarżenia przesłane przez prokuratora do Wojskowego Sądu Garnizonowego w N. Sąd ten postanowieniem z dnia 21 grudnia 1973 r. uznał się za niewłaściwy do rozpoznania sprawy i na podstawie art. 25 § 1 w związku z art. 573 § 1 k.p.k. przekazał ją według właściwości Sądowi Marynarki Wojennej. Z kolei i ten Sąd postanowieniem z dnia 5 stycznia 1974 r. uznał się za niewłaściwy do rozpoznania niniejszej sprawy i przedstawił ją wobec tego Izbie Wojskowej Sądu Najwyższego w celu rozstrzygnięcia sporu w omawianej kwestii.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:1. Wojskowy Sąd Garnizonowy w N. z urzędu rozstrzygając co do swej niewłaściwości w niniejszej sprawie w uzasadnieniu wydanego w tym zakresie postanowienia stwierdził, że właściwy do rozpoznania tejże sprawy jest Sąd Marynarki Wojennej, a to ze względu na nadrzędność tego Sądu w stosunku do osoby oskarżonego Daniela F. Przekonanie takie Wojskowy Sąd Garnizonowy w N. wywiódł przy tym z rozumowania, które streścić można w ten sposób: każdy z oskarżonych bądź własnym działaniem, bądź zaniechaniem wypełnił znamiona tego samego przestępstwa, znamionującego się przy tym jednym skutkiem, jednakże stopień zawinienia oskarżonego Daniela F. był znacznie wyższy od stopnia zawinienia oskarżonego Henryka M., wobec czego orzekać powinien w sprawie ten sąd, w którego okręgu stacjonuje jednostka zatrudniająca Daniela F., a więc nadrzędny w stosunku do tego oskarżonego Sąd Marynarki Wojennej.Przedstawiony wyżej tok rozumowania Wojskowego Sądu Garnizonowego w N. nie może być uważany za prawidłowy. O właściwości sądu wojskowego decyduje m.in. rodzaj popełnionego przez sprawcę przestępstwa (por. art. 564-567 k.p.k.), jednakże nigdy o właściwości tej nie decydował i nie decyduje ani rozmiar zawinienia sprawcy, ani też stopień jego odpowiedzialności, choćby rzeczywiście był nawet wyższy w porównaniu do innych oskarżonych w danej sprawie. Poza tym w tego rodzaju orzeczeniu, jakim jest postanowienie sądu co do swej właściwości w konkretnej sprawie, niedopuszczalna jest ani ocena dowodów, ani też ocena kwalifikacji prawnej czynu albo stopnia odpowiedzialności (zawinienia) poszczególnych sprawców (sprawcy) czynu objętego aktem oskarżenia. Te kwestie zastrzeżone są do wyłącznej kompetencji sądu rozstrzygającego co do meritum sprawy. Od tej zatem strony rzecz oceniając, argumenty zawarte w postanowieniu Wojskowego Sądu Garnizonowego w N. należy a limine uznać za całkowicie chybione i wykraczające poza granice zakreślone w przepisach prawa procesowego dla tego typu orzeczeń.2. To, co wyżej powiedziano, nie oznacza jednak, że za trafne i zgodne z przepisami prawa procesowego uznać należy stanowisko Sądu Marynarki Wojennej, wyrażone w postanowieniu z dnia 5 stycznia 1974 r.To prawda, że wojskowe sądy okręgowe i sądy im równorzędne nie sprawują nad wojskowymi sądami garnizonowymi nadzoru ani administracyjnego, ani też judykacyjnego. W kwestiach tych rzeczywiście nie zachodzi stosunek nadrzędności Sądu Marynarki Wojennej wobec Wojskowego Sądu Garnizonowego w N. Inaczej jednak ma się sprawa, gdy chodzi o właściwość sądów wojskowych w ogóle.Przepis art. 572 § 2 k.p.k. ustala wyłączną właściwość wojskowych sądów okręgowych i sądów im równorzędnych dla spraw dotyczących określonych osób lub przestępstw, jak też rozpoznawanych w trybie przewidzianym w rozdziale 42 kodeksu postępowania karnego. W tych zatem sprawach, bez względu na ogólne zasady właściwości sądów wojskowych, wyłączona jest właściwość wojskowych sądów garnizonowych. Podobnie wyłączona jest właściwość wojskowych sądów garnizonowych w odniesieniu do wypadków i spraw wymienionych w art. 571 k.p.k. A zatem należy wyrazić pogląd, że w zakresie właściwości wojskowe sądy garnizonowe nie są równorzędne wojskowym sądom okręgowym i im równorzędnym. Ze względu zaś na to, że Sąd Marynarki Wojennej jest równorzędny wojskowym sądom okręgowym, to konsekwencją tego jest stwierdzenie, iż w omawianym zakresie (i tylko w tym zakresie) Sąd Marynarki Wojennej jest sądem wyższego rzędu w stosunku do Wojskowego Sądu Garnizonowego. Jeżeli zaś w grę wchodzi zbieg właściwości wojskowego sądu garnizonowego i wojskowego sądu okręgowego lub sądu równorzędnego, to właściwy do rozpoznania danej sprawy jest wojskowy sąd okręgowy (sąd równorzędny). Wynika to wyraźnie z brzmienia zdania drugiego przepisu art. 573 § 1 k.p.k., odmienny zaś w tej kwestii pogląd Sądu Marynarki Wojennej nie może być uważany za trafny i przekonujący. Przepis art. 573 § 1 k.p.k. w pierwszym zdaniu normuje sytuację wyłącznie w sprawach, w których wszyscy oskarżeni są żołnierzami, a zarazem kwestię właściwości w tego typu sprawach uzależnia bądź od rangi stanowiska, bądź starszeństwa stopniem jednego z omawianych żołnierzy. Przepis ten w następnym jednak zdaniu nie używa już słowa "żołnierz" lub "żołnierze", a mówi ogólnie o oskarżonych, przy czym, co już podniesiono poprzednio, to właśnie zdanie normuje sytuację dotyczącą zbiegu właściwości dwóch nierównorzędnych sobie w omawianym zakresie sądów wojskowych. Gdyby miało być inaczej, to w myśl poglądów zawartych w postanowieniu Sądu Marynarki Wojennej z dnia 5 stycznia 1974 r. Sąd ten nie byłby właściwy do rozpoznania nawet takiej sprawy, w której wszyscy oskarżeni są żołnierzami, jednakże ten, który podlegałby właściwości tegoż sądu stosownie do przepisu art. 570 § 1 i 2 k.p.k., nie odpowiadałby jednak warunkom określonym w zdaniu pierwszym art. 573 § 1 k.p.k. (tzn. byłby młodszy stopniem i stanowiskiem od żołnierza podlegającego właściwości wojskowego sądu garnizonowego). Jest rzeczą oczywistą, że sytuacja taka, w której właściwość wojskowego sądu garnizonowego wyłączałaby zbiegającą się w danej sprawie właściwość wojskowego sądu okręgowego (równorzędnego), jest nie do przyjęcia, gdyż byłoby to sprzeczne z ogólną zasadą, w myśl której zbieg właściwości sądów przesądza tę kwestię na rzecz tego z sądów, który w odniesieniu do omawianego zagadnienia ma szerszy zakres uprawnień.